Wentylacja grawitacyjna czy wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła?


Reklama

Wilo pomaganie przez serwisowanie


Prenumerata Magazynu Instalatora

Kontynuując rozpoczęty w poprzednim materiale temat dylematów, przed jakimi stoi inwestor na etapie budowy, tym razem chciałbym się skupić na wyborze jednej z najważniejszych instalacji w domu, a mianowicie instalacji wentylacji (w szczególności będzie to wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła).

Uwzględniając fakt, iż ponad 90% czasu spędzamy wewnątrz różnych pomieszczeń oraz że dziennie człowiek zużywa nawet 15 000 tysięcy litrów powietrza (a np. tylko 2-3 litry wody), system wentylacji wydaje się być obecnie kluczowy z punktu widzenia komfortu i zdrowia.

Grawitacyjna czy wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła?

Zgodnie z aktualnymi przepisami, związanymi z obniżeniem zużycia energii cieplnej przez nowo budowane budynki, konieczność stosowania odzysku ciepła jest wymagana już dla obiektów, w których zapotrzebowanie na powietrze przekracza 250 m3/h. Uwzględniając dodatkowo, że minimalna ilość powietrza zalecana dla człowieka wynosi ~35 m3/h na osobę dorosłą i ~25 m3/h na dziecko, można stwierdzić, że odzysk ciepła nie jest wymagany tylko dla obiektów, gdzie liczba stałych mieszkańców nie przekracza 8-10 osób oraz tam, gdzie jest to zabronione ze względów technicznych.

Pomijając indywidualne kwestie, można przyjąć, że w zasadzie przy standardowym budynku, gdzie głównym kryterium określenia wydajności wentylacji jest liczba osób, tylko w niewielkich obiektach użyteczności publicznej oraz domach inwestor ma jeszcze ciągle możliwość wyboru między systemem grawitacyjnym i mechanicznym z odzyskiem ciepła.

Wiele jest opinii na temat obu rozwiązań, a jeszcze więcej zwolenników jednej lub drugiej opcji. Zdania są podzielone zarówno wśród inwestorów, użytkowników, jak i wykonawców. Postaram się porównać oba systemy, wskazując najważniejsze cechy obu rozwiązań.

Po pierwsze – koszty

Jednym z głównych kryteriów są niemal zawsze koszty inwestycyjne. Zwykle pojęcie „wentylacji grawitacyjnej” kojarzy się z niższymi kosztami. Gdy jednak dokładnie policzymy koszty wybudowania od podstaw komina, to okazuje się, że nie jest to jednak takie tanie rozwiązanie, jak by się mogło wydawać. Budowa komina z pełną obróbką dekarską dla budynków dwukondygnacyjnych wraz z wykończeniem, np. klinkierem, to koszt kilkuset złotych.

Przy kilku kominach, jakie zwykle są projektowane w typowym budynku, koszt ten wyniesie więc parę tysięcy złotych. Ponadto trzeba pamiętać, że warunkiem działania wentylacji grawitacyjnej jest ciągły dopływ świeżego powietrza, dlatego należy przewidzieć nawiewniki, np. okienne (fot. 1), co zależnie od producenta wpływa na wyższe koszty zakupu okien.

Wentylacja grawitacyjna i konieczne nawiewniki okienne.

Wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła – koszty

Koszt wykonania instalacji wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła dla typowego domu jednorodzinnego to rząd kilkunastu tysięcy złotych, zależnie od wybranego rozwiązania i producenta.

Koszt ten zostanie jednak zniwelowany przez oszczędności wynikające z możliwości rezygnacji z budowania tradycyjnych kominów wentylacyjnych. Oczywiście decyzję o wyborze wentylacji mechanicznej najlepiej jest podjąć w początkowej fazie, ponieważ wówczas oszczędności są największe i można optymalnie zaplanować prowadzenie instalacji w budynku. Jeśli projekt uzyskał pozwolenie na budowę z wentylacją grawitacyjną, to w momencie zmiany na wentylację mechaniczną należy ten fakt odnotować w dzienniku budowy, a następnie przy zgłoszeniu do użytkowania.

W dokumentacji powykonawczej powinien pojawić się ponadto protokół wykonania pomiarów aerodynamicznych dostarczony przez osobę do tego uprawnioną, zaświadczający o prawidłowości działania instalacji i możliwości użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem.

Oprócz kosztów inwestycyjnych poniesionych na etapie budowy, w analizie ekonomicznej należy uwzględnić również koszty eksploatacyjne powstałe w trakcie użytkowania. W tym celu należy przede wszystkim określić precyzyjnie zapotrzebowanie budynku na ciepło oraz uwzględnić w nim udział mocy potrzebnej na podgrzanie powietrza wentylacyjnego.

Wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła – redukcja kosztów eksploatacyjnych

Obecnie, dla standardowych budynków energooszczędnych, przyjmuje się, że minimum połowa zapotrzebowania na ciepło idzie na podgrzanie świeżego powietrza wentylacyjnego wprowadzanego do budynku przez system wentylacji grawitacyjnej. W przypadku wentylacji mechanicznej koszty te mogą być niższe dzięki zastosowaniu rekuperacji, czyli odzyskowi ciepła. Zależnie od sprawności systemu i rodzaju rekuperatora oszczędności oscylują na poziomie 60-80%. Ważna jest więc w tym przypadku nie tylko sprawność temperaturowa jednostki centralnej, ale też sposób prowadzenia i wykonania instalacji kanałowej.

Obecnie coraz bardziej popularne, zwłaszcza w domach, stają się systemy z tworzywa prowadzone zazwyczaj w posadzkach lub podwieszaniu. Zazwyczaj, wbrew aktualnym przepisom, nie są one izolowane, dlatego należy zwrócić szczególną uwagę na temperaturę otoczenia. Przy braku odpowiedniej izolacji, mimo że temperatura wokół jest zbliżona do temperatury powietrza wewnątrz kanału, sprawność systemu znacznie spada przez miejscowe ochłodzenie, np. przy przejściu przez nieizolowane przegrody. Miejscowe wychłodzenie niekorzystnie wpływa na sumaryczną wartość na wejściu do rekuperatora, w skrajnym przypadku powodując jego okresowe wyłączenie w celu zabezpieczenia przed zamarzaniem.

Wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła – lokalizacja

Kolejnym mitem, który jest częstym argumentem przytaczanym przez zwolenników tradycyjnych kominów grawitacyjnych, jest miejsce, jakie zajmuje wentylacja mechaniczna oraz konieczność wykonania zabudowy.

Paradoksalnie przy dobrze i dyskretnie zaprojektowanym rozwiązaniu system wentylacji nie zajmuje więcej miejsca niż kominy murowane, które muszą mieć fundament i przechodzą przez wszystkie kondygnacje ponad dach. Rekuperator nie musi być przecież posadowiony na podłodze, może być podwieszany pod sufitem (fot. 2), a więc w strefie „martwej”, gdzie trudno coś innego przewidzieć.

Wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła - lokalizacja

Przestrzeń pod urządzeniem można natomiast wykorzystać na szafki lub inne przybory domowe, urządzenia użytkowe. Prowadzenie instalacji również można tak zaplanować, aby wykorzystać martwą przestrzeń w górnych partiach pomieszczeń lub miejscach, w których instalacja będzie niewidoczna. W razie potrzeby część instalacji można przeprowadzić w posadzkach lub ścianach.

Wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła – aspekty eksploatacyjne

Głównym punktem, jaki jest uwzględniony przy porównaniu systemów wentylacji grawitacyjnej i mechanicznej, są – jak w przypadku inwestycji – koszty. Najczęstszym argumentem wspominanym przez zwolenników grawitacji jest opinia, że jest ona bezawaryjna, gdyż nie potrzebuje energii elektrycznych oraz nie posiada elementów mechanicznych do pracy.

Pytanie jednak, czy grawitacja zawsze działa prawidłowo? Głównym powodem powstania zakłóceń, zaniku ciągu lub powstania ciągów wstecznych są błędy projektowo-wykonawcze. Ponadto działanie wentylacji grawitacyjnej jest uzależnione od warunków atmosferycznych oraz przyzwyczajeń mieszkańców, którzy powinni regularnie rozszczelniać/uchylać okna w przypadku, gdy brakuje nawiewników okiennych działających niezależnie.

W przypadku, gdy wentylacja grawitacyjna nie działa prawidłowo, ograniczona zostaje wymiana powietrza pozwalająca usunąć nadmierne zyski wilgoci. Dochodzi do zawilgocenia ścian, uszkodzenia konstrukcji budynku oraz szkodliwych dla zdrowia człowieka wykwitów pleśni czy grzybów na powierzchni przegrody (fot. 3).

wentylacja grawitacyjna nie działa prawidłowo - zagrzybienie ścian

Jedynym sposobem ich usunięcia jest zazwyczaj gruntowy remont pomieszczeń oraz wzmocnienie działania ciągu wentylacyjnego, np. poprzez zastosowanie nasady wspomagającej ciąg grawitacyjny lub wentylatory wymuszające przepływ powietrza. Okazuje się więc, że grawitacja też potrafi generować koszty na etapie użytkowania obiektu.

W przypadku wentylacji mechanicznej należy uwzględnić koszty serwisowania, które uzależnione są od rodzaju systemu oraz częstotliwości wykonywania przeglądów, a także stosunkowo niewielkie koszty zużycia energii elektrycznej potrzebnej do pracy systemu.

Koszty eksploatacji oraz oszczędności wynikające z zastosowania wentylacji mechanicznej z rekuperacją schodzą obecnie na drugi plan wobec możliwości zastosowania skutecznej filtracji powietrza, czego nie można zrobić w przypadku tradycyjnej grawitacji. W kontekście rosnącego zanieczyszczenia powietrza zewnętrznego ten argument staje się przeważający i decyduje często o wyborze rekuperacji oraz wzroście sprzedaży systemów wentylacji mechanicznej na polskim rynku.

Sławomir Mencel

Fot. z arch. Klimatsystem.

2 thoughts on “Wentylacja grawitacyjna czy wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła?

  • 5 października 2017 at 23:27
    Permalink

    Witam serdecznie,

    Jestem na etapie adaptacji projektu i rozmów z instalatorami i architektem. Zaskoczył mnie fakt, że instalując rekuperację muszę zachować w kilku miejscach w domu instalację grawitacyjną – kuchnia, koło kominka oraz pomieszczenie gospodarcze z piecem z zamkniętą komorą spalania…

    Jaki jest sens inwestować duże pieniądze w rekuperację (celem mają być oszczędności), skoro przez wentylację grawitacyjną będzie wszystko uciekać…

    Czy instalator i architekt mają rację?

    Do tego architekt chce przeprojektować całą instalację wod-kan, zaprojektować podłogówkę, rekuperację, oczekuje informacji dot. ustawienia urządzeń w łazience.
    Czy nie naraża mnie w ten sposób na dodatkowe koszty? W tym momencie jeszcze nie wiemy, gdzie będzie usytuowana wanna, czy prysznic. Projektant wnętrz nam to ustawi później.
    Nie może opierać się na projekcie instalacji z projektu gotowego i zrobić tylko projekty przyłączeń?
    Przecież poszczególni wykonawcy instalacji i tak będą to wykonywać swój projekt zgodnie z naszymi późniejszymi preferencjami.

    Z góry dziękuję za odpowiedzi.

    Odpowiedz
    • 9 października 2017 at 08:10
      Permalink

      Zgodnie z przepisami nie można łączyć wentylacji grawitacyjnej z mechaniczną.

      W pom. kotłowni temat jest do decyzji inwestora/projektanta/wykonawcy, ponieważ jeśli jest kocioł gazowy do tego odnoszą się dodatkowe przepisy dot. instalacji gazowych, w związku z tym można poprosić o opinię gazownię, która będzie dokonywać odbioru instalacji gazowej.
      Ja zazwyczaj sugeruje w takim pom. zostawić grawitację, jeśli to pom. ma spełniać tylko funkcję pom. technicznego.
      Rekuperacja ma za zadanie przede wszystkim zapewnić komfot w pom. stałego użytkowania tj. salon, sypialnie, pokoje, kuchnia, łazienki..

      Decyzja odnośnie realizacji projektów to kwestia indywidualna, wg mnie lepiej mieć projekt wykonawczy niż go nie mieć, pozwoli to uniknąć kolejnych błędów na etapie realizacji, chociaż projekty wykonawcze też ulegają modyfikacją w trakcie realizacji.
      Z poważaniem
      Sławomir Mencel

      Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij