Ustawa f-gazowa – obowiązki instalatora, serwisanta pomp ciepła, właściciela


Reklama

Wilo pomaganie przez serwisowanie

W niniejszym artykule chciałbym usystematyzować i przybliżyć wymogi stawiane użytkownikom, instalatorom i serwisantom urządzeń chłodniczych w myśl ustawy f-gazowej.

Głównym dokumentem prawnym w Polsce jest Ustawa z dnia 15 maja 2015 roku o substancjach zubożających warstwę ozonową SZWO (ustawa F-gazowa), która odnosi się do Rozporządzeń wydanych przez Wspólnotę Europejską w zakresie stosowania fluorowanych gazów cieplarnianych.

Działalność człowieka odgrywa rolę w postępujących zmianach klimatycznych, m.in. wzrost średniej temperatury na Ziemi. Jednym z czynników mających na to wpływ jest emisja do atmosfery fluorowanych gazów cieplarnianych, które stosowane są jako czynniki robocze w pompach ciepła. W związku z tym wprowadzono szereg wymogów prowadzących do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych.

Przybliżając tematykę związaną z SZWO (Substancjami Zubożającymi Warstwę Ozonową) zwrócę uwagę na:

  • określenie kategorii urządzeń ze względu na zawartość czynnika zgodnie z wymogami Rozporządzenia WE 842/2006 w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych,
  • wymogi dotyczące certyfikacji personelu zajmującego się f-gazami wraz z odniesienie do Firm Partnerskich i ich pracowników.

Ustawa F-gazowa i podział gazów cieplarnianych

Zacznijmy od podziału urządzeń zawierających fluorowane gazu cieplarniane (f-gazy). Obecnie zastosowanie ma Rozporządzenie WE 842/2006 z dnia 17 maja 2006 roku w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych, zgodnie z którym urządzenia dzielimy pod kątem ilości (wagi) czynnika zastosowanego w danym urządzeniu. W przypadku pomp ciepła możemy wyróżnić 4 kategorie urządzeń (A,B,C,D).

Do urządzeń grupy A, są to urządzenia które zawierają mniej niż 3 kg czynnika chłodniczego, w przypadku kiedy wykonywane jest połączenie na układzie chłodniczym w miejscu instalacji (np. powietrzne pompy ciepła typu Split). W przypadku, kiedy mowa będzie o urządzeniach „hermetycznie zamkniętych” tzn. układach zmontowanych fabrycznie, w których została dokonana próba szczelności przez producenta do grupy A zaliczyć można urządzenia, w których zawartość czynnika nie przekracza 6 kg.

Warunkiem powyższego jest oznaczenie przez producenta systemu hermetycznego (np. pompy ciepła typu monoblok). Do grupy B zaliczamy urządzenia, w których zawartość czynnika znajduje się w zakresie ≥3 do <30 kg (≥6 do <30 kg dla urządzeń hermetycznych) oraz wyróżniamy grupy C (≥30 do <300 kg) i D (≥300 kg).

Na poniższym schemacie przedstawiono podział urządzeń na grupy A,B,C,D ze względu na ilość czynnika w układzie.

Ustawa F-gazowa podział urządzeń na grupy A,B,C,D

Ustawa F-gazowa – i rejestracja w CRO

Ustawa F-gazowa wprowadza obowiązek rejestracji urządzenia zawierające fluorowane gazy cieplarniane w CRO (Centralnym Rejestrze Operatorów). Zazwyczaj operatorem urządzenia domowego lub małego urządzenia komercyjnego jest osoba fizyczna, która jest właścicielem tego urządzenia, natomiast w zastosowaniach handlowych i przemysłowych operator jest zwykle osobą prawną (często przedsiębiorstwem), która jest odpowiedzialna za udzielanie pracownikom instrukcji dotyczących bieżącego technicznego funkcjonowania urządzeń.

Obowiązek rejestracji urządzenia (założenia karty urządzenia) w CRO spoczywa na Operatorze, natomiast wpisów do karty może dokonywać osoba posiadająca certyfikat dla personelu popularnie zwany uprawnieniami f-gazowymi. Ustawa F-gazowa i Rozporządzenie 303/2008 regulują czynności, do których potrzebne są dodatkowe uprawnienia.

Certyfikat dla personelu jest wymagany jeżeli ma on w obowiązkach następujące czynności:

  • kontrola szczelności urządzeń zawierających F-gazy/SZWO w ilości odpowiadającej kategorii B,
  • odzysk czynnika roboczego,
  • instalowanie,
  • konserwacje lub usługi serwisowe.

Dodatkowo Przedsiębiorstwa zobligowane są do posiadania certyfikatu dla przedsiębiorstwo jeżeli zajmują się instalowaniem, konserwacją lub serwisowaniem urządzeń zawierających F-gazy.

W odniesieniu do stacjonarnych urządzeń chłodniczych i klimatyzacyjnych (tj. kategorii A, B, C, D), czynności określone w tabeli mogą być prowadzone jedynie przez personel i przedsiębiorstwa posiadające certyfikat. Instalację i konserwację lub serwisowanie tego rodzaju urządzeń może przeprowadzać wyłącznie certyfikowany personel zatrudniony przez certyfikowane przedsiębiorstwo.

Kategoria I

Kategoria II

Kategoria III

Kategoria IV

Kontrola szczelności

x

Jeśli nie jest to związane z otwarciem obiegu chłodniczego

Jeśli nie jest to związane z otwarciem obiegu chłodniczego

Odzysk

x

Przy urządzeniach o napełnieniu poniżej 3(6)kg

Przy urządzeniach o napełnieniu poniżej 3(6)kg

Instalacja

x

Konserwacja lub serwisowanie

x

Likwidacja

x

Ustawa F-gazowa definiuje powyższe czynności. Należy tutaj zwrócić szczególną uwagę na definicję instalacji i konserwacji:

  • Instalacja („instalowanie”), które oznacza łączenie dwóch lub większej liczby elementów lub obiegów zawierających bądź mających zawierać czynnik chłodniczy w postaci fluorowanego gazu cieplarnianego, w celu zmontowania układu w miejscu jego eksploatacji, w tym łączenie przewodów czynnika chłodniczego układu w celu zamknięcia obiegu czynnika chłodniczego, niezależnie od konieczności napełnienia układu po zakończeniu montażu.
  • Konserwacja lub serwisowanie oznacza wszystkie czynności, z wykluczeniem dokonywania odzysku i kontroli szczelności, związane z dostaniem się do obiegów zawierających lub mających zawierać fluorowane gazy cieplarniane, zwłaszcza wypełnianie systemu fluorowanymi gazami cieplarnianymi, usuwanie jednego lub większej ilości elementów obiegu lub urządzenia, ponowny montaż dwóch lub większej ilości elementów obiegu lub urządzenia oraz naprawy nieszczelności.

Podsumowując osoba zajmująca się tylko montażem urządzeń – instalacji pomp ciepła typu Split bez połączenia jednostek i napełnienia czynnikiem chłodniczym nie jest zobligowana do posiadania certyfikatu, ponieważ nie dochodzi do ingerencji w układ chłodniczy urządzenia. Oznacza to, że Instalator dokonujący montażu urządzenia typu Split może poprowadzić rurociągi chłodnicze pomiędzy jednostkami bez finalnego ich podłączenia. Przyłączenie rurociągu do jednostek musi już wykonać osoba posiadająca certyfikat f-gazowy.

Ustawa F-gazowa – certyfikat dla personelu

Personel zajmujący się okresowym kontrolą szczelności, konserwacją lub serwisowaniem urządzeń chłodniczych musi posiadać obowiązkowo certyfikat w danej kategorii. W Rozporządzeniu WE 303/2008 przedstawiono przypadki, w których zwolniono personel z obowiązku posiadania certyfikatu:

  • Jeżeli w przedsiębiorstwie zatrudniony jest pracownik nie posiadający certyfikatu
    f-gazowego, to może on wykonywać czynności związane z SZWO przez okres maksymalnie do 24 miesięcy, pod warunkiem że wykonuje daną czynność pod nadzorem osoby posiadającej certyfikat uprawniający do jej wykonywania. W tym okresie można przyuczyć pracownika przed przystąpienie do egzaminu w celu uzyskania certyfikatu.
  • Personel zajmujący się spawaniem, lutowaniem „na twardo” lub lutowaniem „na miękko” elementów układu chłodniczego, posiadającego stosowne kwalifikacje do wykonywania połączeń rurociągów nie jest zobligowany do posiadania certyfikatu pod warunkiem, że wykonuje daną czynność pod nadzorem osoby posiadającej certyfikat uprawniający do jej wykonywania.

Serwisanci i osoby które uczestniczą w obrocie czynnikiem chłodniczym (napełniają układ, odzyskują czynnik podczas czynności serwisowych) zobowiązane są do składania sprawozdań za pośrednictwem Bazy Danych Sprawozdań (BDS), które należy złożyć za rok poprzedni do dnia 28 lutego.

Odnosząc przedstawione powyżej wymogi ustawy f-gazowej do pomp ciepła niezbędne jest zwrócenie uwagi podczas montażu lub serwisu tych urządzeń na podaną na tabliczce znamionowej lub w danych technicznych ilości czynnika chłodniczego w układzie.

W przypadku przekroczenia 3 kg czynnika w układzie w urządzeniach typu Split oraz 6 kg w urządzenia typu monoblok należy przedsięwziąć dodatkowe czynności, które związane są z obowiązkiem rejestracji urządzenia w Centralny Rejestrze Operatorów. Należy przy tym zwrócić uwagę, że za rejestrację urządzenia odpowiada jego Operator (Właściciel). Dodatkowo Operator zobligowany jest do zlecenia certyfikowanemu personelowi wykonania corocznych kontroli szczelności urządzenia.

Instalator, sprzedawca, uruchamiający nie ponosi odpowiedzialności z tytułu niezarejestrowania urządzenia przez Operatora.

Ustawa F-gazowa określa wymogi dotyczące prowadzenia Centralnego Rejestru Operatorów i Systemów Ochrony Przeciwpożarowej powierza się Instytutowi Chemii Przemysłowej im. Prof. Ignacego Mościckiego z siedzibą w Warszawie, przy którym działa Biuro Ochrony Warstwy Ozonowej i Klimatu (BOWOiK) wykonując zadania Instytutu jako wyspecjalizowanej jednostki wskazanej w art. 17 Ustawy o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych z dnia 15 maja 2015 r.

Do głównych zadań BOWOiK należą:

  • Prowadzenie Centralnego Rejestru Operatorów Urządzeń i Systemów Ochrony Przeciwpożarowej (CRO);
  • Prowadzenie bazy danych, sporządzanie analiz i opracowań danych przekazywanych Wykonywanie bieżących zaleceń Unii Europejskiej w zakresie substancji kontrolowanych i fluorowanych gazów cieplarnianych
  • pełnienie funkcji punktu kontaktowego dla podmiotów krajowych i Komisji Europejskiej, w tym gromadzenie kopii sprawozdań przekazywanych przez podmioty zgodnie z wymaganiami Komisji, a także sporządzanie analizy danych w nich zawartych;
  • opracowywanie raportów i dokumentacji wynikających z przepisów Unii Europejskiej i wymaganych do przekazania do Komisji Europejskiej lub innych organów Unii Europejskiej;
  • Sporządzanie analiz i opracowań na zlecenie organów administracji publicznej innych niż minister właściwy do spraw środowiska oraz organizacji samorządu gospodarczego i organizacji pracodawców

Obowiązkowej rejestracji urządzeń w CRO podlegają pompy ciepła z grupy B, w których zawartość czynnika znajduje się w zakresie ≥3 do <30 kg (≥6 do <30 kg dla urządzeń hermetycznych). Informacje dotyczące podziału na grupy znajdują się w pierwszej części opracowania.

Ustawa F-gazowa – procedura rejestracji

W celu założenia karty urządzenia należy wejść na stronę www.cro.ichp.pl, na której wybieramy odnośnik „Rejestracja”:

Ustawa F-gazowa - ekran rejestracji - 1

Następnie zostajemy przekierowani na formularz rejestracyjny, w którym na początku należy wybrać, czy Operatorem urządzenia jest osoba fizyczna, czy osoba prawna, jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą.

Ustawa F-gazowa - ekran rejestracji - 2

Operatorem urządzenia jest właściciel urządzenia, czy też osoba zarządzająca obiektem, w którym urządzenie lub system ochrony przeciwpożarowej się znajduje. Osoba wypełniająca formularz rejestracyjny w imieniu operatora urządzenia lub systemu ochrony przeciwpożarowej staje się administratorem konta tego operatora. W takim przypadku konieczne jest dołączenie pełnomocnictwa, lub innego dokumentu stanowiącego podstawę do podejmowania czynności w imieniu lub na rzecz operatora.

Należy zaznaczyć, że firma serwisowa/instalacyjna, która na zlecenie właściciela lub użytkownika urządzenia wykonuje czynności z zakresu instalacji i serwisowania urządzenia, nie może zostać uznana za Operatora tego urządzenia. Taka firma serwisowa nie jest uprawniona do sporządzania i prowadzenia Karty tego urządzenia jako jego Operator.

Po wypełnieniu formularz zgłoszeniowego dane są przesyłane do Biura Ochrony Warstwy Ozonowej i Klimatu, gdzie pracownik sprawdza poprawność danych wraz z załącznikami. W przypadku niejasności lub braków w zgłoszeniu, pracownik BOWOiK wysyła wiadomość emailem na e-mail podany w formularzu rejestracyjnym. Weryfikacja konta zostanie potwierdzona emailem wysłanym na skrzynkę pocztową wskazaną podczas rejestracji.

Po pozytywnej weryfikacji konta Operatora przez BOWOiK możemy zalogować się do systemu i z listy kart wybrać „Nowa Karta”, gdzie system przekieruje nas do formularza, w którym automatycznie zostaną wypełnione komórki:

Ustawa F-gazowa - ekran rejestracji - 3

Zgodnie z wymogami systemu CRO nie można zmieniać daty oraz osoby Operatora. Następnie należy podać dane adresowe operatora i jeżeli te dane różnią się od miejsca zainstalowania urządzenia (urządzenie, którego właściciel posiada wiele lokalizacji) należy wypełnić dodatkowo formularz „Siedziba”.

Kolejno system przekieruje nas do „Danych Urządzenia”, gdzie podajemy dane charakterystyczne urządznia, tj. rodzaj substancji kontrolowanej z tabliczki znamionowej

Kategorię urządzenia należy wybrać z poniższej listy:

Ustawa F-gazowa - ekran rejestracji - 4

  1. substancje kontrolowane, wybrać: 1 – urządzenie chłodnicze, 2 – urządzenie klimatyzacyjne albo 3 – pompa ciepła;
  2. fluorowane gazy cieplarniane, wybrać: 1 – urządzenie chłodnicze, 2 – urządzenie klimatyzacyjne, 3 – pompa ciepła, 4 – urządzenie będące rozdzielnicą wysokiego napięcia albo 5 – urządzenie zawierające rozpuszczalnik na bazie fluorowanego gazu cieplarnianego.
  3. W tej pozycji karty należy, w przypadku urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła, wybrać: A – urządzenie do użytku domowego, C – urządzenie handlowe (do wykorzystywania w obiekcie handlowym lub usługowym, w szczególności supermarkecie, sklepie, restauracji, centrum handlowym), I – urządzenie przemysłowe (do wykorzystywania w obiekcie o charakterze przemysłowym, w szczególności zakładzie produkcyjnym lub przetwórczym, kopalni, porcie) albo P – urządzenie inne (do wykorzystywania w innego rodzaju obiekcie, w szczególności szkole, szpitalu, urzędzie, biurze).

Założenie karty urządzenia nie wymaga posiadania certyfikatu dla personelu. Obowiązuje on tylko przy dokonywaniu wpisów do Karty o wykonanych czynnościach serwisowych. Po prawidłowo wypełnionym formularzu uaktywnia się przycisk ZAPISZ. Po tej czynności możliwy jest tylko podgląd karty. Jeden Operator może założyć karty do kilku urządzeń, które posiada i następnie przeglądanie kart oraz udostępnianie Certyfikowanemu Personelowi. Każda karta urządzenia zablokowana jest przed niepowołanym dostępem poprzez konieczność ponownego podania danych logowania w celu odblokowania dostępu do karty.

Ustawa F-gazowa - ekran rejestracji - 5

Każdy Operator ma możliwość zamknięcia karty w przypadku, kiedy urządzenie zostało zlikwidowane. Wymaga to wpisania informacji o odzyskaniu czynnika chłodniczego z urządzenia i przekazaniu do utylizacji lub recyklingu, następnie zamknąć kartę.

Po otwarciu karty urządzenia mamy możliwość podglądu oraz pobrania karty urządzenia w formacie PDF, gdzie znajdują się podstawowo dane urządzenia oraz informacje odnośnie wykonany czynności serwisowych. Podczas okresowych kontroli urządzenia Operator zobowiązany jest do udostępnienia karty urządzenia w celu dokonania wpisu, do którego upoważniona jest osoba posiadająca certyfikat odpowiedni do zakresu wykonywania czynności. Aby dokonać wpisu do karty należy przejść do szczegółów karty i otworzyć zakładkę „lista czynności”. Następnie należy wybrać „Dodaj wpis” i wypełnić dane osoby, która jest upoważniona certyfikatem do dokonania wpisu.

Ustawa F-gazowa - ekran rejestracji - 6

W ramach jednego wpisu można dokonać wiele czynności oraz dopisać kolejne osoby wykonujące czynności posiadające stosowny certyfikat wydany przez Urząd Dozoru Technicznego potwierdzający kwalifikacje do wykonywania czynności według kategorii przedstawionych w pierwszej części opracowania.

Ustawa F-gazowa - ekran rejestracji - 7

Po wykonaniu czynności serwisowych należy podać następujące dane:

Ustawa F-gazowa - ekran rejestracji - 7

Ustawa F-gazowa - ekran rejestracji - 9

W przypadku kiedy podczas próby szczelności nie stwierdzono ubytków czynnika w ilościach substancji podajemy wartość „0”.

Podczas jednej usługi można wykonać kilku czynności serwisowych i tym samy należy dodać kolejne czynności wypełniając tym samy kolejny formularz. Po wpisaniu wszystkich czynności wykonanych w danym dniu należy zapisać dane. Nie ma możliwości zmiany daty wykonania czynności, ponieważ data ustawiana jest automatycznie na dzień dokonywania wpisu. Zapisanie danych jest równoznaczne z dokonaniem wpisu do karty urządzenia i nie ma możliwości zmiany oraz usunięcia zapisu.

W przypadku wystąpienia problemów z zapisem danych lub brakiem można skontaktować się z Biurem Ochrony Warstwy Ozonowej i Klimatu za pośrednictwem formularza kontaktowego dostępnego na stronie logowania do Centralnego Rejestru Operatorów.

Podsumowując tematykę związaną z obowiązek rejestracji urządzenia spoczywa na Operatorze urządzenia, który udostępnia osobom z certyfikatem dla personelu w celu dokonania wpisu do karty urządzenia. Większość pomp ciepła służących na cele ogrzewania budynków nie wymaga rejestracji, jeżeli nie ma konieczności dodania czynnika chłodniczego. Przykładowo pompy ciepła, w których czynnikiem chłodniczym jest czynnik R410A w pompach typu Split do mocy cieplnej 13 kW nie ma konieczności zakładania kary urządzenia w CRO, natomiast w przypadku pomp ciepła typu Monoblok obowiązek ten należy spełnić kiedy moc cieplna urządzenia przekracza 25 kW.

Jakub Pawłowicz

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij