Uzdatnianie wody w basenach sportowych i rekreacyjnych: nowe regulacje prawne

Na utrzymanie odpowiedniego standardu jakości wody w pływalniach i innych obiektach sportowo-rekreacyjnych (uzdatnianie wody) wpływa szereg czynników, wśród których przede wszystkim wymienić należy jakość wody zasilającej obiekt oraz sposób jej uzdatniania i dezynfekcji w zamkniętym obiegu wody basenowej.

Odpowiednią cyrkulację wody w niecce basenu uzyskuje się za pomocą czynnego przelewu: doprowadzanie wody odbywa się za pomocą dysz usytuowanych w systemie horyzontalnym lub pionowym, natomiast odprowadzenie następuje przez rynnę przelewową oraz odpływy denne [1]. W systemie zamkniętego obiegu z czynnym przelewem woda odprowadzana z basenu trafia do zbiornika wyrównawczego, a następnie – po wstępnym oczyszczeniu mechanicznym – poddawana jest procesom koagulacji i filtracji pospiesznej.

Uzdatnianie wody – koagulacja i filtracja

Koagulację prowadzi się najczęściej z zastosowaniem reagentów powszechnie stosowanych w uzdatnianiu wody, tj. soli glinu albo żelaza z ewentualnym wspomaganiem polielektrolitami, lub za pomocą jednego z wielu dostępnych w handlu koagulantów płynnych. Kolejny etap uzdatniania, filtracja pospieszna, może być realizowany z wykorzystaniem różnorodnych technik i mediów filtrujących, najczęściej w filtrach wielowarstwowych, w których poszczególne warstwy złoża spełniają różne funkcje w procesie oczyszczania.

Uzdatnianie wody – dezynfekcja

Kolejnym etapem uzdatniania wody jest dezynfekcja. Pamiętając o tym, że fizykochemiczne parametry jakości wody w przypadku przekroczenia dopuszczalnych norm mogą mieć negatywny wpływ na zdrowie człowieka najczęściej dopiero po długo trwającej ekspozycji, należy zwrócić uwagę na fakt, że parametry mikrobiologiczne informują na bieżąco o zagrożeniach dla zdrowia użytkowników basenów ze strony drobnoustrojów.

Czynnikiem o najwyższym znaczeniu jest w tym przypadku czynnik czasu. Mamy tu bowiem do czynienia z sytuacją, kiedy użytkownik basenu może być eksponowany na zanieczyszczenia mikrobiologiczne wcześniej, niż mogą być one wykryte, z całą konsekwencją zagrożeń, jakie z tego wynikają. Aby zapobiec powstaniu takiej sytuacji, konieczna jest obecność w wodzie dezynfektanta o określonym poziomie stężenia zapewniającym efektywną dezynfekcję.

Uzdatnianie wody i chlor

Powszechnie stosowanym dezynfektantem spełniającym te warunki jest chlor dawkowany w postaci chloru gazowego lub podchlorynu sodu. Bardzo rzadko stosowane są inne środki zawierające chlor lub działające podobnie jak chlor: podchloryn wapnia, dwutlenek chloru lub związki izocyjanurynowe [2]. Chlor gazowy reaguje z wodą zgodnie z reakcją:

Cl2 + H2O → HOCl + HCl

Niewątpliwą zaletą tego dezynfektanta jest możliwość utrzymywania jego stężenia w wodzie basenu na określonym, wymaganym poziomie przez odpowiednio długi okres czasu. Jego stosowanie powoduje jednak szereg innego rodzaju zagrożeń lub niedogodności. W trakcie użytkowania w wodzie basenowej, wskutek hydrolizy mocznika będącego głównym składnikiem potu i moczu, wzrasta zawartość amoniaku. Chlor gazowy, a także podchloryn sodu reagują z amoniakiem, a produktem reakcji są chloraminy:

NH3 + HOCl → NH2Cl + H2O

NH2Cl +HOCl → NHCl2 + H2O

NHCl2 + HOCl → NCl3 + H2O

Mają one znacznie słabsze właściwości bakteriobójcze, a ponadto mogą działać drażniąco na oczy i błony śluzowe górnych dróg oddechowych i układu pokarmowego oraz powodują nieprzyjemny zapach wody, szczególnie aminy trzeciorzędowe. Obecność mocznika i innych związków organicznych prowadzi ponadto do tworzenia się związków chloroorganicznych, w tym chorokreatyniny i związków haloformowych o własnościach mutagennych i/lub rakotwórczych.

Uzdatnianie wody a ograniczanie ilości chloru

Z tego powodu zwraca się szczególną uwagę, aby w procesie uzdatniania wody obiegowej ograniczyć do minimum ilość chloru dawkowanego do wody. W tym celu dąży się do obniżenia zapotrzebowania wody na chlor, usuwając z niej związki organiczne, w tym także potencjalnie odpowiedzialne za powstawanie pochodnych aminokwasów i mocznika związki zawierające azot. Koagulacja i filtracja pospieszna nie są wystarczająco skuteczne w usuwaniu tego typu zanieczyszczeń i z tego powodu przed chlorowaniem stosuje się zazwyczaj ozonowanie.

Ozon jest efektywnym dezynfektantem i silnym utleniaczem zapewniającym destrukcję związków podwyższających zapotrzebowania wody na chlor, a ponadto podnosi walory estetyczne wody, poprawiając zapach i nadając jej przyjemny, błękitny odcień. Jego nadmiar usuwany jest przed chlorowaniem na filtrach z węglem aktywnym. Rozwiązaniem alternatywnym w stosunku do ozonu może być dezynfekcja za pomocą promieniowania UV. Chlorowanie i korekta odczynu mająca na celu utrzymanie pH na poziomie zapewniającym maksimum efektywności dezynfekcji oraz podwyższenie temperatury wody w wymienniku ciepła to końcowe zabiegi przed wprowadzeniem wody do basenu kąpielowego.

Uzdatnianie wody  w basenach sportowych i rekreacyjnych a najnowsze rozporządzenie

Powyższy skrótowy opis najważniejszych etapów oczyszczania wody basenowej chciałbym odnieść do najnowszego aktu prawnego dotyczącego wymagań jakościowych dla wody basenowej oraz sposobu ich egzekwowania. Aktem tym jest długo oczekiwane Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać woda na pływalniach [3], którego brak sygnalizowałem kilka lat temu, prezentując czytelnikom „Magazynu Instalatora” omówienie podstawowych informacji dotyczących jakości wody w basenach sportowych i rekreacyjnych [4].

Rozporządzenie określa wymagania, jakim powinna odpowiadać woda na pływalniach, częstotliwość pobierania próbek wody oraz referencyjne metody analityczne i sposób oceny wyników analiz, a także sposób informowania ludności o jakości wody. Spod przepisów Rozporządzenia wyłączone są pływalnie, których niecki basenowe są napełniane wodą o właściwościach leczniczych, dla których warunki i wymagania sanitarne określają odrębne przepisy zawarte w ustawie Prawo geologiczne i górnicze oraz w ustawie o lecznictwie uzdrowiskowym [5, 6].

Ważne załączniki

Wymagania mikrobiologiczne i fizykochemiczne wody doprowadzanej do pływalni i wody w pływalniach określone są w załącznikach nr 1 i 2 omawianego rozporządzenia, natomiast częstotliwość pobierania próbek wody opisuje załącznik nr 3. Metodyki referencyjne analiz określone są w załączniku nr 4.

Niezależnie od wymagań sprecyzowanych w wymienionych załącznikach – rozporządzenie stanowi, że zarządzający pływalnią dokonuje na bieżąco udokumentowanych obserwacji dotyczących przejrzystości wody, stwierdzonych widocznych zanieczyszczeń oraz wszelkich innych nieprawidłowości i podjętych działań naprawczych. Zarządzający zobowiązany jest również do odnotowywania daty i godziny wyłączenia z użytkowania zanieczyszczonej niecki basenowej i poinformowania o tym władz sanitarnych.

Pomiary co 4 godziny

W trakcie godzin użytkowania pływalni zarządzający zobowiązany jest nie rzadziej niż co 4 godziny dokonywać udokumentowanych pomiarów jakości wody w zakresie następujących parametrów: pH, potencjału redox, stężenia chloru wolnego i temperatury oraz raz na dobę zawartości chloru związanego. Chciałbym w tym miejscu zwrócić uwagę czytelnika na wzajemną współzależność trzech pierwszych parametrów, pozwalającą oceniać na bieżąco skuteczność powadzonej dezynfekcji wody.

Polega ona na znalezieniu za pomocą pomiaru potencjału redox odpowiednich relacji między wartością pH a zawartością cząsteczek niezwiązanego chloru w wodzie. Potencjał redox opisujący poziom utlenienia wody odzwierciedla bowiem aktywność dezynfektanta, jakim jest chlor, a nie jego stężenie. W ten sposób skuteczność dezynfekcji wody mierzona jest równolegle za pomocą dwóch parametrów: stężenia chloru wolnego i potencjału redox.

Załącznik nr 2 w części dotyczącej wymagań fizykochemicznych wyznacza minimalne wartości potencjału redox – odrębnie dla wody słodkiej i wody słonej – dla dwóch przedziałów wartości pH.

Rozporządzenie w załącznikach nr 1 i 2 dokładnie precyzuje miejsca poboru próbek wody oraz wymagania mikrobiologiczne i fizykochemiczne w:

  • wodzie wprowadzanej do niecki basenowej z systemu cyrkulacji,
  • wodzie w niecce basenowej (z uwzględnieniem brodzików do zabaw dziecięcych),
  • wodzie w nieckach basenowych wyposażonych w urządzenia wytwarzające aerozol wodno- powietrzny,
  • wodzie w nieckach basenowych udostępnianych do nauki pływania dla niemowląt i małych dzieci do lat 3,
  • wodzie w brodzikach i natryskach.

Wymagania mikrobiologiczne obejmują następujące parametry: Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Legionella sp., ogólną liczbę mikroorganizmów w 36 ± 2oC po 48 h oraz – w wodach do nauki pływania dla niemowąt i małych dzieci do lat 3 – gronkowce koagulazododatnie. Wymagania fizykochemiczne obejmują, oprócz omówionych powyżej oznaczeń pH, potencjału redox i chloru wolnego, następujące parametry: mętność, chlor związany, chloroform i sumę trihalometanów, azotany, utlenialność oraz – w przypadku stosowania koagulacji i/lub ozonowania – żelazo, glin i ozon.

Częstotliwość pobierania próbek wody określa załącznik nr 3 do rozporządzenia. Do wykonywania analiz według metodyk określonych w załączniku nr 4 rozporządzenia uprawnione są laboratoria, które uzyskały stosowną akredytację Polskiego Centrum Akredytacji. W końcowej części rozporządzenie precyzuje sposób, w jaki zarządzający pływalnią informuje o spełnieniu wymagań określonych w rozporządzeniu, a w razie przekroczenia dopuszczalnych wartości parametrów jakości wody – o sposobie działań naprawczych.

Dostosowanie się zarządzających pływalniami do opisanych wymagań określonych w rozporządzeniu bez wątpienia zapewni osobom korzystającym z obiektów sportowo-rekreacyjnych wysoki standard jakości wody.

dr Sławomir Biłozor

Literatura

  1. Wyczarska-Kokot J., Piechurski F. G., „Modernizacja systemu uzdatniania wody basenowej warunkiem uzyskania normatywnych parametrów jej jakości”, mat. XVIII Konferencji Naukowo-Technicznej „Zaopatrzenie w wodę, jakość i ochrona wód” Poznań 2004, s. 874-888.
  2. Wichrowska B., „Uzdatnianie, jakość oraz zasady sprawowania kontroli jakości w wodach basenowych”, mat. XVII Krajowej Konferencji Naukowo-Technicznej „Zaopatrzenie w wodę, jakość i ochrona wód”, Poznań – Gdańsk 2002, s. 307-330.
  3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać woda na pływalniach. Dz. U. z 2015 r. poz. 2016.
  4. Biłozor S., „Jakość wody w krytych basenach sportowych i rekreacyjnych„, „Magazyn Instalatora” 6-7 (178/179) 2013.
  5. Art. 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2015 r. poz. 196, 1272 i 1505).
  6. Art. 36 ust. 5 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych (Dz. U. z 2012 r. poz. 651 i 742 oraz z 2015 r. poz. 1844).
Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij