Legionella – zagrożenie dla instalacji ciepłej wody użytkowej


Reklama

Pompa ciepła Stiebel Eltron

W artykule przedstawiono zalecenia eksploatacyjne konieczne dla zapewnienia bezpieczeństwa użytkownikom instalacji ciepłej wody użytkowej, basenów kąpielowych, urządzeń balneoklimatycznych i innych ze względu na możliwość obecności w instalacjach bakterii Legionella.

Kontynuując temat związany z obecnością i sposobami walki z bakteriami Legionella w instalacjach, powrócę na początku, celem przypomnienia, do omówienia odpowiednich przepisów prawa.

Wymagania prawne

Wymagania Ministra Zdrowia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi ewoluowały w ciągu ostatniego dziesięciolecia od Rozporządzenia z marca 2007 r. [6], poprzez uzupełniające Rozporządzenie z kwietnia 2010 r. [7] definiujące zalecane metody badań, po ostateczną, obowiązującą aktualnie wersję z listopada 2015 r. [8].

W załączniku nr 1 pkt D do tego Rozporządzenia sprecyzowano wymagania bakteriolgiczne, jakim powinna odpowiadać ciepła woda w budynkach zamieszkania zbiorowego i zakładach opieki zdrowotnej zamkniętej: liczba mikroorganizmów powinna być niższa niż 100 jtk w 100 ml badanej wody (jtk = jednostki tworzące kolonie – w badaniach polegających na posiewie próbek wody na określonej pożywce).

Rozporządzenie to stanowi ponadto, że „w zakładach opieki zdrowotnej zamkniętej na oddziałach, w których przebywają pacjenci o obniżonej odporności, w tym objęci leczeniem immunosupresyjnym, pałeczki Legionella sp. powinny być nieobecne w próbce wody o objętości 1000 ml” [8]. W załączniku nr 8 cytowanego Rozporządzenia podano minimalną częstotliwość pobierania próbek wody ciepłej oraz procedury postępowania w zależności od wyników badania bakteriologicznego.

Legionella w 100 ml

Jeśli liczba Legionelli sp. w 100 ml wody jest niższa niż 100, skażenie określa się jako „brak/znikome”, a system nie wymaga podjęcia specjalnych działań, powtórzenie badań powinno mieć miejsce po upływie 1-3 lat. Jeśli liczba Legionella sp. jest > 100 (102-103), skażenie określa się jako średnie i jeśli po 4 tygodniach wynik badań nie ulegnie zmianie, sieć wodną należy uznać za skolonizowaną przez pałeczki Legionella, należy znaleźć przyczynę i podjąć działania zmierzające do redukcji liczby bakterii (rozporządzenie zaleca w takim przypadku dokonanie przeglądu technicznego sieci i podjęcie dalszych działań – czyszczenie i dezynfekcja).

Przy liczbie Legionella sp. w 100 ml > 1000-10000 skażenie ocenia się jako wysokie, woda nie nadaje się do pryszniców i należy przystąpić do działań interwencyjnych jak w poprzednim przypadku, a także zwiększyć częstotliwość badań. W razie wykrycia Legionella sp. w liczbie > 10000 należy natychmiast wyłączyć z eksploatacji urządzenia i instalacje wody ciepłej oraz przeprowadzić zabiegi ich czyszczenia i dezynfekcji.

W 2015 r. Minister Zdrowia wydał ponadto Rozporządzenie w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać woda na pływalniach [9]. Stanowi ono, że badania ilości bakterii Legionella sp. w wodzie w nieckach basenowych należy wykonywać w przypadku, kiedy temperatura wody jest > 30ºC, natomiast woda w natryskach z ciepłą wodą powinna zawierać < 100 jtk w 100 ml, a badanie należy powtórzyć po 1 – 3 latach. Przy liczbie bakterii w wodzie z natrysków 102-103 skażenie określa się jako średnie i w razie braku poprawy należy przeprowadzić czyszczenie i dezynfekcję. Przy liczbie bakterii 1000-10000 skażenie ocenia się jako wysokie, a przy liczbie bakterii > 10000 jako bardzo wysokie i po wykonaniu czyszczenia i dezynfekcji badanie należy powtórzyć po upływie 1 tygodnia.

Niszczenie drobnoustrojów

Należy jeszcze omówić problematykę niszczenia drobnoustrojów zasiedlających zakażoną instalację wodociągową. Pałeczki Legionella są stosunkowo odporne na działanie powszechnie stosowanych środków dezynfekcyjnych, takich jak chlor, ozon, promieniowanie UV, a nawet dwutlenek chloru.

Z tego względu uznaje się za wystarczające stężenie chloru w wodzie basenów kąpielowych na poziomie 0,3-0,5 mg/l, ale już w basenach z hydromasażem ze względu na podwyższona temperaturę (37ºC) i wynikające stąd niebezpieczeństwo zakażeń inhalacyjnych stężenie chloru powinno wynosić 0,7-1,0 mg/l przy czym należy stosować oddzielnie: obieg, uzdatnianie i dezynfekcję [4]. Najbardziej efektywnym sposobem niszczenia pałeczek Legionella jest jednak podwyższenie temperatury wody do 70-80ºC przez okres nie krótszy niż 10 minut [2, 3].

Z powyższych informacji wynikają praktyczne wnioski odnośnie do projektowania i eksploatacji instalacji, w których z uwagi na ich przeznaczenie istnieje wysokie prawdopodobieństwo rozwoju bakterii Legionella.

Ważna temperatura

W rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12.04.2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [10] w § 120 zapisano m.in.:

„W budynkach, z wyjątkiem jednorodzinnych, zagrodowych i rekreacji indywidualnej, w instalacji ciepłej wody powinien być zapewniony stały obieg wody, także na odcinkach przewodów o objętości wewnątrz przewodu powyżej 3 dm3 prowadzących do punktów czerpalnych”.

„Instalacja wodociągowa ciepłej wody powinna umożliwiać uzyskanie w punktach czerpalnych wody o temperaturze nie niższej niż 55oC i nie wyższej niż 60ºC”.

„Instalacja wodociągowa ciepłej wody powinna umożliwiać przeprowadzanie ciągłej lub okresowej dezynfekcji metodą chemiczną lub fizyczną (w tym okresowe stosowanie dezynfekcji cieplnej), bez obniżania trwałości instalacji i zastosowanych w niej wyrobów. Do przeprowadzenia dezynfekcji cieplnej niezbędne jest zapewnienie uzyskania w punktach czerpalnych temperatury wody nie niższej niż 70ºC i nie wyższej niż 80ºC”.

W oparciu o powyższe można sformułować zalecenia eksploatacyjne konieczne dla zapewnienia bezpieczeństwa użytkownikom instalacji ciepłej wody użytkowej, basenów kąpielowych, urządzeń balneoklimatycznych i innych [3]:

  • w instalacjach wody zimnej należy utrzymywać temperaturę poniżej 20ºC,
  • w instalacjach ciepłej wody oraz w wodzie wypływającej z podgrzewacza temperatura wody powinna wynosić 55-60ºC,
  • do budowy instalacji nie powinno się stosować materiałów sprzyjających namnażaniu się drobnoustrojów,
  • unikać tworzenia tzw. ślepych odcinków instalacji i nie dopuszczać do powstawania zastoin,
  • w eksploatowanych instalacjach zapobiegać procesom korozji, unikać tworzenia złogów i osadów, a same instalacje jak najczęściej oczyszczać,
  • przeprowadzać okresowo dezynfekcje zbiorników i instalacji (termiczną lub podwyższonymi dawkami dezynfektantów chemicznych),
  • konstrukcja perlatorów i główek natrysków powinna nie dopuszczać do tworzenia kropelek mikroaerozoli o średnicy kropel 2,0-5,0 µm.

Badania

W uzupełnieniu powyższych zaleceń należy zwrócić uwagę czytelnika na załącznik nr 7 do cytowanego rozporządzenia Ministra Zdrowia [6], który szczegółowo określa minimalną częstotliwość pobierania próbek wody ciepłej na badanie obecności bakterii Legionella, pozwala ocenić wielkość skażenia oraz opisuje procedury postępowania w zależności od wyników badania bakteriologicznego.

I tak, jeśli liczba kolonii w 100 ml wody jest niższa niż 100, ocenia się, że skażenia brak lub jest znikome, a system jest pod kontrolą i nie wymaga podjęcia specjalnych działań. Przy liczbie kolonii od 100 do 1000 skażenie ocenia się jako średnie i w związku z tym należy dokonać przeglądu technicznego sieci i podjąć działania zmierzające do redukcji liczby bakterii, ewentualnie przeprowadzić dezynfekcję.

Liczba kolonii między 1000 a 10000 wskazuje na wysokie skażenie, w związku z czym woda nie nadaje się do pryszniców i należy przystąpić do działań interwencyjnych z czyszczeniem i dezynfekcją włącznie. Przy liczbie kolonii wyższej niż 10000 skażenie ocenia się jako bardzo wysokie, w związku z czym należy dane urządzenie i instalacje wody ciepłej natychmiast wyłączyć z eksploatacji oraz przeprowadzić ich czyszczenie i dezynfekcję.

Ponadto w załączniku podano, w jakich sytuacjach postępowanie dezynfekcyjne jest obligatoryjne:

  • jeśli instalacja wodociągowa był wyłączona z eksploatacji dłużej niż 1 miesiąc,
  • w przypadku wymiany instalacji lub jej części,
  • jeśli z instalacji wodociągowej korzystały osoby, u których wystąpiło podejrzenie lub stwierdzono zachorowanie na legionelozę.

Wdrożenie do praktyki tych wszystkich elementów składających się na przeciwdziałanie rozwojowi bakterii Legionella powinno zapewnić bezpieczne korzystanie z instalacji dystrybuujących wodę o podwyższonej temperaturze.

dr Sławomir Biłozor

To fragment artykułu. Pełne treści w drukowanym wydaniu "Magazynu Instalatora". Zamów prenumeratę!

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij