Rynek energetyki słonecznej w Polsce. Trend wznoszący

Od blisko 20 lat obserwowany jest intensywny wzrost zainteresowania słonecznymi instalacjami grzewczymi, a co za tym idzie, wzrost sprzedaży kolektorów słonecznych. Niedoścignionym, światowym liderem na tym rynku są Chiny, w których w 2006 roku sprzedano i zainstalowano ok. 18 mln m2 kolektorów słonecznych1, co stanowiło prawie 70% globalnego rynku. Drugi pod względem liczby zainstalowanych kolektorów był rynek amerykański, z wynikiem 1,57 mln m2, głównie dzięki tanim i popularnym w Stanach Zjednoczonych kolektorom basenowym. Następny był rynek niemiecki, z niewiele mniejszą sprzedażą wynoszącą ok. 1,53 mln m2 kolektorów, tu jednak praktycznie całą sprzedaż stanowiły kolektory przeszklone: płaskie i rurowe. Kolejny był rynek australijski z 721 tys. m2 sprzedanych kolektorów oraz rynek turecki ze sprzedażą wynoszącą ok.700 tys. m2. Polska sytuowała się na 23 pozycji z wynikiem 41,6 tys. m2 sprzedanych i zainstalowanych kolektorów.

W 2007 roku, po raz pierwszy od dwóch lat, zanotowano spadek sprzedaży kolektorów w krajach UE o ponad 6,9%. Spowodowane to było głównie sytuacją w Niemczech i Austrii, w których zanotowano spadek odpowiednio o 37 i 4%. Tym samym łączny udział tych dwóch krajów na rynku europejskim spadł z 60% w 2006 do 45% w 2007.

Dla Polski rok 2007 okazał się bardzo dobry. Według informacji uzyskanych z badań statystycznych sprzedaży kolektorów słonecznych, prowadzonych przez EC BREC Instytutu Energetyki Odnawialnej2 całkowita sprzedaż wyniosła ponad 68,1 tys. m2 kolektorów, czyli o 61% więcej niż w roku ubiegłym. Na rynku europejskim, zgodnie ze zbiorczymi statystykami sporządzonymi przez EurObservER3 zajmowaliśmy 7. miejsce i choć nasz udział wynosił zaledwie 2%, biorąc pod uwagę jeden z najwyższych w Europie wskaźników wzrostu sektora, możemy sadzić, iż udział ten będzie rósł w kolejnych latach. Skumulowana powierzchnia kolektorów, zainstalowanych do końca 2007 roku, sięgała prawie 236 tys. m2.

Na rysunku 2 przedstawiono powierzchnię kolektorów słonecznych instalowanych w Polsce w latach 2000-2007 oraz wielkości skumulowane.

Tak jak w latach ubiegłych, w 2007 roku również, najlepiej sprzedawały się płaskie kolektory cieczowe. Podobny trend można dostrzec w krajach UE. W Polsce sprzedano ich łącznie 47 tys. m2 co stanowiło 71% całkowitej sprzedaży wszystkich kolektorów. Należy jednak zauważyć, że coraz większą sprzedażą cieszą się kolektory próżniowe, których udział w całkowitej sprzedaży wzrósł w latach 2005-2007 z niecałych 14 do ok. 31% – rys. 3.

Aktywność na polskim rynku wykazuje ok. 40 krajowych producentów oraz centralnych przedstawicielstw producentów zagranicznych oferujących swoje rozwiązania kolektorów słonecznych. Zdecydowana większość producentów krajowych zlokalizowana jest w Polsce południowej, w szczególności w województwie śląskim (ok. 25% wszystkich firm w Polsce). Sprzedaż instalacji słonecznych przez firmy z województwa śląskiego stanowi ponad 70% sprzedaży wszystkich firm w Polsce. W pozostałych regionach przeważają siedziby dystrybutorów i przedstawicielstw firm zagranicznych – rys.4.

Otoczenie rynkowe i systemy wsparcia

Głównym czynnikiem, który stymulował wzrost zainteresowania systemami słonecznymi i ogólnie technologiami wykorzystującymi odnawialne źródła energii, stał się czynnik ekonomiczny. Ciągły i progresywny wzrost cen tradycyjnych nośników energii  i związany z nim wzrost kosztów konwencjonalnego ogrzewania i przygotowania c.w.u. przemawia zdecydowanie na niekorzyść systemów grzewczych opartych na wykorzystaniu paliw kopalnych. Jak również obserwowany wzrost jakości i sprawności produkowanych systemów solarnych, przy ich coraz bardziej atrakcyjnych cenach – wynikających ze zwiększenia skali produkcji i automatyzacji  wytwarzania – sprawia, że te technologie zaczynają się coraz bardziej opłacać i upowszechniać.

Inwestorzy, którzy najczęściej sięgają po rozwiązania bazujące na wykorzystaniu energii słonecznej, to klienci indywidualni, głównie mieszkańcy domów jednorodzinnych zainteresowani zmniejszeniem kosztów przygotowania cieplej wody użytkowej (c.w.u.), jeszcze stosunkowo rzadko systemy słoneczne wspierają ogrzewanie pomieszczeń (c.o.). Jest to również związane z uwarunkowaniami ekonomicznymi, gdyż dla tej grupy oferowane są najmniej korzystne taryfy zakupu paliw i energii, zwłaszcza z systemów sieciowych.

Na sprzedaż kolektorów słonecznych wpływ mają także zmieniające się z roku na rok możliwości dofinansowania inwestycji ze środków publicznych. Najatrakcyjniejszym źródłem dofinansowania zakupu instalacji słonecznych była w Polsce jak dotąd Fundacja EkoFundusz, która w  połowie 2008 roku przeprowadziła ostatni nabór wniosków i zakończy swoją działalność w 2010 r. Ogółem do końca 2007 roku fundacja dofinansowała ponad 22 tys. m2 powierzchni kolektorów słonecznych, głównie budynki mieszkalne, szpitale, hotele, ośrodki wypoczynkowe, domy pomocy publicznej.  Duże nadzieje na kolejne lata rodzi planowane na 2009 r. uruchomienie subfunduszu odnawialnych źródeł energii  Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), który mógłby przejąć rolę w dofinansowaniu OZE w ramach większego programu, podobnego do programu realizowanego wcześniej przez EkoFundusz. Wg pierwotnego projektu programu finansowania odnawialnych źródeł energii ustanowionego przez NFOŚiGW, minimalna wartość inwestycji miałaby wynosić 20 mln zł. Kwotę dotacji ustalono maksymalnie  do 20% kosztów, ale nie więcej niż 15 mln zł; natomiast w przypadku pożyczki – maksymalnie do 75% kosztów kwalifikowanych, ale nie więcej niż 50 mln zł.  Dopłata miała wynosić do 1 tys. zł/m2 powierzchni zainstalowanego kolektora słonecznego. Niestety, w najnowszej wersji programu finansowania OZE (z dn. 28.01.2009) nie istnieje możliwość dofinansowania instalacji kolektorów słonecznych. Jest to rozczarowująca decyzja, prowadząca do zachwiania konkurencyjności na rynku technologii OZE w Polsce i niesprawiedliwie godząca w energetykę słoneczną. W rezultacie nastąpi spadek liczby nowych instalacji wielkowymiarowych, co z kolei wpłynie prawdopodobnie na spowolnienie na rynku kolektorów słonecznych. Żywimy głęboką nadzieję, iż nie jest to decyzja ostateczna i ulegnie jeszcze ona zmianie na korzyść energetyki słonecznej.

W przypadku mniejszych inwestycji wsparcie otrzymać można z wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i z lokalnych programów dofinansowania zakupu instalacji słonecznych realizowanych w niektórych gminach i powiatach. Najbardziej aktywnym rejonem w pozyskiwaniu funduszy jest południe Polski. W ponad 20 gminach Śląska i Małopolski realizowany jest Program Ograniczenia Niskiej Emisji (PONE), będący programem wykonawczym gminnych Programów Ochrony Środowiska. PONE realizowany jest w ramach dofinansowania z Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW Katowice, WFOŚiGW Kraków). Inwestycja (np. zakup i montaż instalacji słonecznej) finansowana jest w formie dotacji wypłacanej przez urząd gminy. Urząd gminy środki na realizację zadania  pozyskuje w postaci pożyczki udzielonej przez WFOŚiGW. Po okresie 5 lat od zakończenia realizacji zadania WFOŚiGW umorzy do 50% kwotę udzielonej pożyczki.

Inwestor (mieszkaniec gminy) zakwalifikowany do udziału w programie wpłaca tylko część kosztów zadania. Inwestor wpłaca na konto wykonawcy (instalatorowi) swój udział własny w zadaniu (np. 30%), pozostała część jest wypłacana bezpośrednio wykonawcy po zakończeniu prac. Wysokość dofinansowania zależy od warunków narzuconych przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, ale nie więcej niż 70% kosztów kwalifikowanych.

Środki z funduszy strukturalnych UE głównie z Regionalnego Programu Operacyjnego pierwszy realny wpływ na poprawę sprzedaży kolektorów słonecznych wywrą dopiero w roku 2009. Poniżej na rysunku 5 przedstawiono zakres wsparcia, jakie oferują poszczególne regionalne programy operacyjne. Największe kwoty na projekty dotyczące energetyki słonecznej zostały przeznaczone  w województwach: mazowieckim, małopolskim i lubelskim.

Inwestycje „słoneczne”

Inwestycjami słonecznymi w coraz większym zakresie zainteresowani są nie tylko właściciele domów jednorodzinnych, deweloperzy dużych osiedli i biurowców, ale również przemysł w szerokim znaczeniu tego słowa. Przemysł, wykorzystując zieloną energię w swojej działalności, nie tylko poprawia swój wizerunek, ale także zmniejsza zużycie coraz droższej energii pochodzącej z węgla. W Polsce na początku 2007 r. angielska sieć handlowa hipermarketów zainwestowała w odnawialne źródła energii w polskich sklepach. Trzy z nich zasilane są energią pozyskiwaną z instalacji słonecznych. Trend inwestycji solarnych zlokalizowanych na dachach hipermarketów został zapożyczony z USA. Największe sieci hipermarketów, inwestując w energetykę słoneczną, liczą na odliczenia podatkowe za wykorzystanie w swoich placówkach zielonej energii. Dotychczas większa część amerykańskich sieci handlowych wyposażyła w kolektory słoneczne ok. 10% swoich sklepów. W Polsce jeszcze nie funkcjonuje możliwość odliczeń podatkowych przy zakupie instalacji słonecznych, aczkolwiek tego rodzaju dodatkowe wsparcie może się niebawem pojawić w związku z przyjętym pakietem klimatycznym i obowiązkiem osiągnięcia wymaganego udziału energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu energii końcowej w 2020 roku.

Ciekawym rozwiązaniem jest zastosowanie kolektorów słonecznych przez warszawskiego dewelopera mieszkań. Na dachach budynków osiedla mieszkaniowego zainstalowano 133 sztuki kolektorów słonecznych, o łącznej powierzchni 306 m2. Inwestycja ta wydaje się być interesująca nie tylko ze względu na zmniejszenie zużycia energii, ale również ze względu na obowiązek posiadania świadectwa energetycznego przez budynki oddane do użytku po 1 stycznia 2009 r. Świadectwo energetyczne określa, ile energii zużywa dany budynek. Najbardziej energooszczędne będą mogły dostać klasę A, a najmniej – klasę G. Im niższa klasa, tym niższa cena budynku. Zastosowanie kolektorów słonecznych wpłynie zatem na wzrost klasy energetycznej i cenę budynku.

Prognozy

Ze wstępnych danych uzyskanych od producentów wynika, iż 2008 rok, tak jak poprzedni, może zakończyć się sukcesem pod względem ilości zamontowanej powierzchni kolektorów w Polsce. Prawdopodobnie ma to związek z wcześniej wspomnianym zakończeniem działalności fundacji Ekofundusz i związanym z tym ogromnym zainteresowaniem nabywców na kończące się dotacje. Dodatkowo, wspominane wcześniej, możliwości dofinansowania oferowane przez gminy czy powiaty skłaniają mieszkańców do zakupu instalacji słonecznych do domów jednorodzinnych. W niewielkim stopniu wydaje się prawdopodobne przeniesienie ogólnego spadku sprzedaży kolektorów z krajów europejskich do Polski. Nie należy jednak zakładać scenariusza pesymistycznego, gdyż sektor kolektorów słonecznych w Polsce należy do jednych z najbardziej perspektywicznych.

Aneta Więcka, Michał Kwasiborski                                           Ilustracje z archiwum Instytutu Energetyki Odnawialnej (EC BREC IEO).

Zobacz artykuł w wersji pdf pdf pdf pdf

Literatura:

1. Wiśniewski G. i inni: „Kolektory słoneczne – Energia słoneczna w mieszkalnictwie, hotelarstwie i drobnym przemyśle”, 2008.

2. EurObservER „Solar Thermal Barometer – 2007”, 2008.

3. SHC-IEA „Solar Heat Worldwide – Markets and Contribution to the Energy Supply 2006”, 2008.

Przypisy:

1. Dane opublikowane przez International Energy Agency – Solar Heating & Cooling Programme (SHC-IEA).

2. Z danych EC BREC Instytutu Energetyki Odnawialnej korzystają zarówno krajowe (m.in. GUS), jak i zagraniczne instytucje statystyczne (m.in. SHC-IEA, ESTIF, EurObservER).

3. Instytut jest partnerem stowarzyszonym konsorcjum europejskiego EurObservER’a, opracowującego i publikującego w postaci branżowych informacji prasowych najnowsze dane statystyczne z zakresu energetyki odnawialnej w UE.

Rys. 1. Powierzchnia kolektorów zainstalowanych w 2006.

Rys. 2. Sprzedaż kolektorów w Polsce w latach 2000-2007.

Rys. 3. Sprzedaż kolektorów płaskich i próżniowych w latach 2005-2007.

Rys. 4. Siedziby producentów krajowych oraz przedstawicieli firm zagranicznych.

Rys. 5. Zakres wsparcia dla projektów słonecznych w ramach RPO.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij