Pomiary przepływu w instalacja wody zimnej i ciepłej. Paragrafy na wodomierze

* Prawo o miarach z dnia 11 maja 2001 r.

* Zmiana ustawy – Prawo o miarach z dnia 27 maja 2004 r.

* Rozporządzenie:

– Ministra Gospodarki z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla przyrządów pomiarowych,

– Ministra Gospodarki z dnia 23 października 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wodomierze,

– Ministra Gospodarki z dnia 7 stycznia 2008 r. w sprawie prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych.

* Norma Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej ISO:

– 4064,

– 14154.

* Zalecenia Międzynarodowej Organizacji Metrologii prawnej OIML R 49 – 2006.

* Dyrektywy Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej:

– 75/33/EEC,

– 79/830/EEC.

* Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/22/WE z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie przyrządów pomiarowych.

Zgodnie z prawem, wodomierze podlegają kontroli metrologicznej polegającej na legalizacji ponownej po pięciu latach od legalizacji pierwotnej – wykonanej przez producenta. Ważność legalizacji pierwotnej kończy się w grudniu piątego roku, licząc od roku legalizacji pierwotnej. Legalizację ponowną użytkownik powinien wykonać również po każdej naprawie wodomierza. Jeżeli wodomierz nie zostanie poddany legalizacji według tych wymagań, należy go wymienić.

Przyrządy pomiarowe wprowadzone w państwach członkowskich Unii Europejskiej można przeznaczyć do obrotu na terenie kraju (art. 2a, Prawo o miarach z dnia 27 maja 2004 r.). Takie wodomierze nie muszą posiadać dodatkowych badań na terenie Polski, muszą natomiast być oznaczone zatwierdzeniem EWG (ε) oraz znakiem legalizacyjnym EWG (e).

Wymagania ministerstwa Dodatkowe wymagania dla wodomierzy zostały wprowadzone przez Ministerstwo Budownictwa. Zakwalifikowało ono wodomierze do materiałów budowlanych posiadających kontakt z wodą pitną: Prawo budowlane – Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 11.08.2004 Dz. Ust. nr 198, poz. 2041, zał. nr 1, poz. 50.

* Stan prawny wodomierzy jako materiałów budowlanych

Wodomierz jest wyrobem budowlanym, objętym równocześnie zakresem mandatu Komisji Europejskiej M/136” pod tytułem „Wyroby mające kontakt z wodą przeznaczoną do spożycia przez ludzi” (poz. 30 załącznika nr 1 do ww. obwieszczenia) i podlegającym w związku z tym również regulacjom ustawy o wyrobach budowlanych. Cechy wodomierza wymienione w ww. mandacie, które będą określone w normie zharmonizowanej z dyrektywą 89/106/EWG, nie obejmują wymagań metrologicznych.

Wyroby budowlane wprowadzone do obrotu na rynku polskim powinny być oznaczone, według wyboru producenta, oznakowaniem CE (jeśli oceny zgodności dokonano według systemu europejskiego) lub znakiem budowlanym (jeżeli oceny zgodności dokonano według systemu krajowego) – zobacz art. 5 ust. 1 ustawy o wyrobach budowlanych.

* System europejski

System europejski, z oznakowaniem CE, opiera się na dokonywaniu przez producenta stosownej oceny zgodności wyrobu budowlanego ze specyfikacją techniczną zharmonizowaną z dyrektywą 89/106/EWG (tj. normą zharmonizowaną lub europejską aprobatą techniczną), przy udziale (gdy przewidziany w specyfikacji technicznej system oceny zgodności wymaga udziału strony trzeciej) jednostki notyfikowanej – zgodnie z przepisami o systemie oceny zgodności. Szczegółowe wymagania w tym zakresie reguluje Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie systemów oceny zgodności, wymagań, jakie powinny spełniać notyfikowane jednostki uczestniczące w ocenie zgodności, oraz sposobu oznaczenia wyrobów budowlanych oznakowaniem CE (Dz. U. nr 195, poz. 2011). Systemy oceny zgodności zostały określone w załączniku do rozporządzenia.

Dotychczas nie została ustanowiona zharmonizowana z Dyrektywą 89/106/EWG norma europejska dotycząca wodomierzy, dlatego też wyroby te nie mogą być wprowadzane do obrotu w systemie europejskim z oznakowaniem CE, jako wyroby budowlane. Wyroby budowlane nieoznakowane CE podlegają obowiązkowi znakowania znakiem budowlanym.

System krajowy System krajowy, z oznakowaniem znakiem budowlanym, opiera się na dokonaniu oceny zgodności z Polską Normą wyrobu niemającego statusu normy wycofanej lub z aprobatą techniczną, przy udziale (gdy zastosowany system oceny zgodności wymaga udziału strony trzeciej) jednostki akredytowanej – zgodnie z przepisami o systemie oceny zgodności. Szczegółowe wymagania w tym zakresie reguluje Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie deklarowania zgodności wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. Nr 198, poz. 2041 z późn. zm.). Zgodnie z poz. 50 załącznika nr 1 do ww. rozporządzenia, dla wodomierzy przewidziano system oceny zgodności 1+. Jednakże do 31 grudnia 2009 r. zgodność tych wyrobów może być oceniana według systemu 4 (zgodnie z przepisem przejściowym s 15 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia). Systemy oceny zgodności zostały określone w s 4 ust. 3 rozporządzenia. Zgodnie z punktem 6 tego przepisu, system 4 oceny zgodności nie wymaga uzyskania certyfikatu zgodności ani udziału strony trzeciej w procedurze oceny zgodności.

Ponadto zgodnie z brzmieniem art. 8 ust. 1 ustawy o wyrobach budowlanych, oznakowanie wyrobu znakiem budowlanym jest dopuszczalne, jeżeli producent, mający siedzibę na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, dokonał oceny zgodności wyrobu i wydał, na swoją wyłączną odpowiedzialność, krajową deklarację zgodności z Polską Normą wyrobu albo aprobatą techniczną.

Ocena zgodności obejmuje właściwości użytkowe wyrobu budowlanego, odpowiednio do jego przeznaczenia, mające wpływ na spełnienie przez obiekt budowlany wymagań podstawowych.

Zgodnie z powyższym, na chwilę obecną nie istnieje zharmonizowana specyfikacja techniczna z uregulowaniem prawnym dla wodomierzy, dlatego też wodomierze podlegają znakowaniu polskim znakiem budowlanym „B” i deklaracją zgodności wystawioną przez upoważnionego przedstawiciela producenta (w wypadku, gdy wodomierz nie posiada oceny zgodności wg MID oraz oznakowania CE). Inspekcje budowlane kontrolują prawidłowość znakowania i prawidłowość wystawionych dokumentów dla wodomierzy zgodnie z obowiązującymi przepisami, a ich brak lub niezgodność skutkuje sankcjami prawnymi wraz z wycofaniem produktu z obrotu.

Wymagane dokumenty Reasumując, wodomierze podlegają pod dwie dyrektywy: metrologiczną (poprzednio 75/33 lub 79/830, obecnie nowa MID) oraz budowlaną, tak więc dla każdego modelu wodomierza wymagane są:

* zatwierdzenie typu (zgodnie z dyrektywą 75/33 lub 79/830) lub ocenę zgodności (zgodnie z dyrektywą 2004/22/WE) Głównego Urzędu Miar lub odpowiedniego unijnego w innym kraju,

* krajowy atest higieniczny PZH,

* deklaracja zgodności na materiał budowlany wystawiona przez upoważnionego przedstawiciela producenta + znak budowlany B na towarze lub opakowaniu wraz z towarzyszącą pełną informacją (zgodnie z normą ISO 4064 lub PN-EN 14154).

Regulacje GUM W świetle obowiązujących przepisów, dyrektywą MID oraz zaleceniami Międzynarodowej Organizacji Metrologii OIML R49 – wprowadzono dwie klasy dokładności wodomierzy – klasę 1 i klasę 2.

Klasa 1 charakteryzuje dopuszczalny błąd graniczny w górnej części przepływów jako ±1% (Q2≤Q≤Q4), w granicach temperaturowych 0,1 do 30°C, oraz ±2% dla wodomierzy dla temperatury powyżej 30°C. Maksymalny dopuszczalny błąd graniczny w niskiej części przepływów jako ±3% (Q1≤Q≤Q2). Klasa 1 dokładności może być stosowana tylko dla wodomierzy o przepływie nominalnym Q3>100 m3/h.

Klasa 2 charakteryzuje dopuszczalny błąd graniczny w górnej części przepływów jako ±2% (Q2≤Q≤Q4), w granicach temperaturowych 0,1 do 30°C, oraz ±3% dla wodomierzy dla temperatury powyżej 30°C. Maksymalny dopuszczalny błąd graniczny w niskiej części przepływów jako ±5% (Q1≤Q≤Q2).

Klasa 1 dokładności może być stosowana tylko dla wodomierzy o przepływie nominalnym Q3<100 m3/h, może być również stosowana dla wodomierzy o przepływie nominalnym Q3≥100 m3/h.

Należy pamiętać, iż dla wodomierzy podlegających zatwierdzeniu typu (wydanych do 7 stycznia 2007 r.) nadal obowiązuje poprzedni podział klas dokładności, co wynika z okresu karencji dla zatwierdzeń typu wydanych zgodnie z poprzednią dyrektywą EWG 75/33 (woda zimna) oraz EWG 79/830 (woda ciepła), który wynosi 10 lat (czyli do ukończenia ważności tych zatwierdzeń).

Dla wody zimnej wyróżniamy trzy klasy dokładności (A, B, C) i cztery klasy dla wodomierzy do wody ciepłej (A, B, C, D), gdzie A jest klasą najniższą, a C/D klasą najwyższą. Klasy ograniczają dopuszczalne błędy dla przepływu minimalnego (Qmin) oraz przepływu teoretycznego (Qt) zgodnie z tabelą 1.

Dostosowując tabelę 1 do oceny wodomierzy wg dyrektywy 2004/22/WE rozporządzeń jej dotyczących, przeliczono minimalne wartości, które powinien posiadać wodomierz, aby zachować daną klasę dokładności. Należy pamiętać, że pozostałe parametry muszą być również spełnione, aby wodomierz zaliczyć do danej klasy z rozdzieleniem na wodę ciepłą i zimną, nawet jeśli jest to ten sam typ wodomierza, ale z dwoma odrębnymi zatwierdzeniami typu (dla temperatury 0-30°C oraz 30-90°C).

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 23 października 2007 r. jasno interpretuje zakresy temperaturowe dla wodomierzy mechanicznych:

* z zatwierdzeniem typu wydanych do 7 stycznia 2007 r.:

– woda zimna mieści się w granicach od 0 do 30°C,

– woda ciepła mieści się w granicach od 30 do 90°C.

* z dokonaną oceną zgodności:

– klasa temperaturowa T30 (woda zimna) od 0,1 do 30°C.

– klasa temperaturowa T30/90 (woda ciepła) od 30 do 90°C,

– klasa temperaturowa T90 od 0,1 do 90°C,

Występują również pośrednie klasy temperaturowe dla wodomierzy z oceną zgodności, o których nie mówi wspomniane powyżej rozporządzenie, a których interpretacje można znaleźć w normie 14154 lub zaleceniach OIML.

Pozostałe parametry techniczne, jak i metrologiczne dla wodomierzy oraz ich badań zgodności (z oceną zgodności wg MID) są ujęte w szerszy sposób we wspomnianej już normie 14154, a dla wodomierzy wprowadzonych do obrotu wg wymagań tzw. starego podejścia w dyrektywach EWG oraz normy 4064.

Należy pamiętać, że parametry metrologiczne (dopuszczalne błędy graniczne) odpowiednich klas dokładności dla wodomierzy z zatwierdzeniem typu różnią się dla wodomierzy przeznaczonych do wody ciepłej od tych dla wodomierzy do wody zimnej (tabela 1).

Piotr Komoniewski
Zobacz artykuł w wersji pdf pdf pdf pdf

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij