Wykorzystanie energii – najnowsza dyrektywa (1). Cenne załączniki

Omawiana dyrektywa zawiera 27 artykułów zawartych na 19 stronach tekstu. Poprzedza je 11- stronicowy wstęp – preambuła. Kończy ją siedem istotnych załączników zapisanych na kolejnych 17 stronach. Poniżej omówiono zawartość wybranych artykułów. W następnym fragmencie tej pracy zostanie przedstawione krótkie omówienie treści załączników.

Przykładowo można podać, że art. 1 formułuje zakres i cel dyrektywy, zaś art. 2 przywołuje definicje zawarte w uprzednio wywołanej dyrektywie 2003/54/WE oraz podaje dalsze, w szczególności określające poszczególne zasoby energii odnawialnej.

Z art. 4 wynika obowiązek opracowania przez państwa członkowskie krajowych planów działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych, najpóźniej do dnia 30 czerwca 2010 r. Kolejny art. 5 podaje zasady obliczania końcowego zużycia energii ze źródeł odnawialnych oraz udziału tej energii w końcowym zużyciu energii brutto ze wszystkich źródeł. Ważny, 4 podpunkt tego artykułu, stawia zrozumiały warunek, by przy pompach grzejnych jedynie uwzględniać energię pobraną z otoczenia w przypadku, gdy końcowy wynik energetyczny ich działania przekracza znacząco energię pobraną. W takiej sytuacji ilość ciepła, którą traktuje się jako energię pobraną ze źródeł odnawialnych dla celów niniejszej dyrektywy, oblicza się zgodnie z metodologią określoną w załączniku VII.

Art. 11 wywołuje możliwość wspólnych – utworzonych przez kilka państw – systemów wsparcia do promowania wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych. System wsparcia obejmuje pomoc inwestycyjną, zwolnienia z podatków lub ulgi podatkowe, zwrot podatków oraz środki wsparcia polegające na nałożeniu obowiązku wykorzystywania energii ze źródeł odnawialnych, w tym również systemy posługujące się zielonymi certyfikatami.

Art. 14 wymusza, by państwa członkowskie zapewniały dostęp do informacji o środkach wsparcia wszystkim zaangażowanym stronom, takim jak odbiorcy, wykonawcy budowlani, instalatorzy, architekci i dostawcy urządzeń i systemów grzewczych, chłodzących i elektrycznych oraz pojazdów wykorzystujących energię ze źródeł odnawialnych. Ponadto państwa członkowskie powinny zapewnić udostępnianie przez dostawcę urządzenia lub systemu lub przez krajowe właściwe organy informacji na temat korzyści, kosztów i wydajności energetycznej netto urządzeń i systemów grzewczych, chłodzących i elektrycznych, wykorzystujących energię z odnawialnych źródeł energii.

Wreszcie pojawia się obowiązek, by do dnia 31 grudnia 2012 r. instalatorzy małych kotłów i pieców na biomasę, systemów fotowoltaicznych i systemów ciepła słonecznego, płytkich systemów geotermalnych oraz pomp ciepła mieli dostęp do krajowych systemów certyfikacji lub równoważnych systemów kwalifikowania.

Art. 15 ustala gwarancje pochodzenia energii elektrycznej oraz energii stosowanej w celu ogrzewania lub chłodzenia wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii.

Istotną nowością jest treść art. 17, który podaje kryteria zrównoważonego rozwoju w odniesieniu do biopaliw i biopłynów, zaś art. 18 zawiera wytyczne weryfikacji zgodności biopaliw i biopłynów z kryteriami zrównoważonego rozwoju.

W konsekwencji ich obu art. 19 podaje zasady obliczania wpływu biopaliw i biopłynów na emisję gazów cieplarnianych.

Końcowe artykuły podają stosowne terminy:

* wprowadzenia w życie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych, niezbędnych do wykonania niniejszej dyrektywy, najpóźniej do dnia 5 grudnia 2010,

* utraty mocy przez uchylone dyrektywy 2001/77/WE i 2003/30/WE, z dniem 1 stycznia 2012 r.,

* wejścia w życie, mianowicie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, czyli 25 czerwca 2009 r.

Co w załącznikach?

Jak wspomniano, istotną częścią dyrektywy są załączniki.

Załącznik I podaje krajowe cele ogólne w zakresie udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto w 2020 r. Jak wiadomo, z wcześniej opublikowanej treści tego załącznika (w wersji oryginalnej), Polsce wyznaczono ten udział w wysokości 15%.

Warto podkreślić, że kilku państwom wyznaczono ten udział znacznie powyżej wyznaczonej średniej unijnej wynoszącej wszak 20%. Przykładowo można tu wymienić Szwecję – 49%, Łotwę – 40%, Austrię – 34% i Portugalię – 31%, które w roku odniesienia 2005 startowały z odpowiednio wysokiego pułapu.

Załącznik II podaje zasadę normalizacji wyliczeń ilości energii elektrycznej pochodzącej z elektrowni wodnych i wiatrowych. Zasada ta pozwala uwzględniać różniące się w poszczególnych kolejnych latach zainstalowaną moc i ilość energii elektrycznej uzyskanej z tych źródeł.

Kolejny załącznik III podaje „wartość energetyczną (zawartą) w paliwach transportowych”, zarówno odniesioną do masy, jak i objętości. W rozumieniu autorskim chodzi tu o wartość opałową tych paliw (biopaliw, ale również benzyny i oleju opałowego), choć nazwana jest „dolną wartością kaloryczną”. Każdej wartości przyporządkowany jest udział energii pochodzący za źródeł odnawialnych.

Następny załącznik (IV) obejmuje sprawy certyfikacji, lub równoważnych systemów kwalifikowania, instalatorów. Dotyczy on instalatorów urządzeń wykorzystujących biomasę, pomp ciepła, płytkich systemów geotermalnych, urządzeń fotowoltaicznych i urządzeń wykorzystujących ciepło słoneczne, którzy są certyfikowani w ramach akredytowanego programu szkoleń lub przez akredytowanego organizatora szkoleń.

Szkolenie prowadzące do certyfikacji lub uznania kwalifikacji instalatora obejmuje zarówno część teoretyczną, jak i praktyczną. Po zakończeniu szkolenia instalator musi posiadać umiejętności wymagane do instalacji właściwych urządzeń i systemów, tak aby spełniały one wymogi klienta w zakresie ich eksploatacji i niezawodności, cechowały się solidną jakością rzemieślniczą oraz były zgodne ze wszystkimi obowiązującymi zasadami i normami, w tym dotyczącymi oznakowania energetycznego i ekologicznego. Warto tu podkreślić, że załącznik ten szczegółowo określa zasady udzielania certyfikacji instalatorom pomp ciepła.

Załącznik V podaje zasady obliczania wpływu biopaliw, biopłynów i ich odpowiedników kopalnych na emisję gazów cieplarnianych w związku ze zmianą sposobu użytkowania gruntów. Wpływ ten określają typowe i standardowe ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Podano definicję sposobu wyznaczania tego ograniczenia wraz ze stosownymi algorytmami.

Przedostatni załącznik VI podaje minimalne wymagania w odniesieniu do zharmonizowanego formatu krajowych planów działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych.

Są tu wskazane kolejno takie hasła, jak przewidywane końcowe zużycie energii brutto w sektorze energii elektrycznej, w transporcie oraz w sektorze ciepłowniczym w roku 2020, krajowe cele sektorowe w roku 2020 oraz docelowy udział energii ze źródeł odnawialnych w każdym z sektorów, tzn. energii elektrycznej, ciepłownictwie oraz w transporcie oraz środki wsparcia i systemy promocji służące osiągnięciu tych celów.

Wreszcie VII – ostatni z załączników podaje zasady rozliczania energii odnawialnej pobranej przez pompy grzejne.

Zjawia się tutaj istotny warunek wiążący przeciętny, sezonowy współczynnik efektywności energetycznej pompy grzejnej z wartością średnią dla UE sprawności konwersji energii pierwotnej na energię elektryczną. Taki warunek wymusza odpowiednią wartość graniczną współczynnika efektywności energetycznej instalacji, w której pracuje pompa grzejna.

Bliższe wytyczne z uwzględnieniem różnic klimatycznych dla państw członkowskich, odnośnie poszczególnych technologii i zastosowań pomp grzejnych, zostaną opracowane w terminie późniejszym.

Podstawowe informacje o OZE Poniżej omówiono ważniejsze sformułowania dotyczące pojęć z zakresu energii z odnawialnych źródeł (ściślej: zasobów), a zawartych w dyrektywie.

Już wstęp do dyrektywy formułuje ogólne zadanie: „Konieczne jest określenie przejrzystych i jednoznacznych zasad obliczania udziału energii ze źródeł odnawialnych i definiowania takich źródeł”.

Jednocześnie zaleca, by w szczególności „uwzględnić energię obecną w oceanach i innych częściach wód w postaci fal, prądów morskich, pływów, oceanicznych gradientów energii ciepła lub gradientów zasolenia”.

Zwraca tutaj uwagę szczególna nieporadność językowa polskiej wersji językowej dyrektywy. Zamiast „oceanicznych gradientów energii ciepła” powinien tutaj znaleźć się zapis o oceanicznym gradiencie temperatury.

Kolejne zalecenie ze wstępu dotyczy „wykorzystania surowców rolnych, takich jak nawóz pochodzenia zwierzęcego czy mokry obornik oraz innych odpadów zwierzęcych i organicznych do wytwarzania biogazu dzięki wysokiemu potencjałowi oszczędności w emisji gazów cieplarnianych daje znaczne korzyści dla środowiska zarówno przy wytwarzaniu energii ciepła i elektrycznej, jak i stosowaniu jako biopaliwo”.

Tutaj również użyto nieporadnego zwrotu energii ciepła. Przecież ciepło jest jednym ze sposobów przekazywania energii. A wystarczyłoby zastosowanie po prostu zwrotu „wytwarzania ciepła i energii elektrycznej”.

W części zasadniczej dyrektywa podaje kilka podstawowych definicji dotyczących różnych pojęć z zakresu OZE.

Wśród nich znalazła się ważna definicja określająca „energię ze źródeł odnawialnych”. Definicja ta ma charakter enumeratywny, bowiem wskazuje określone źródła, ale jednak tworzy ich zamknięty zbiór. Oznacza ona „energię z odnawialnych źródeł niekopalnych, a mianowicie energię wiatru, energię promieniowania słonecznego, energię aerotermalną, geotermalną i hydrotermalną i energię oceanów, hydroenergię, energię pozyskiwaną z biomasy, gazu pochodzącego z wysypisk śmieci, oczyszczalni ścieków i ze źródeł biologicznych (biogaz)”.

Po tej ogólnej definicji kolejno następują wyjaśnienia dotyczące wskazanych przypadków:

* energia aerotermalna oznacza energię magazynowaną w postaci ciepła w powietrzu w danym obszarze;

* energia geotermalna oznacza energię składowaną w postaci ciepła pod powierzchnią ziemi;

* energia hydrotermalna oznacza energię składowaną w postaci ciepła w wodach powierzchniowych;

* biomasa oznacza ulegającą biodegradacji część produktów, odpadów lub pozostałości pochodzenia biologicznego z rolnictwa (łącznie z substancjami roślinnymi i zwierzęcymi), leśnictwa i związanych działów przemysłu, w tym rybołówstwa i akwakultury, a także ulegającą biodegradacji część odpadów przemysłowych i miejskich;

* biopłyny oznaczają ciekłe paliwa dla celów energetycznych, innych niż w transporcie, w tym do wytwarzania energii elektrycznej oraz energii ciepła i chłodu, produkowane z biomasy;

* biopaliwa oznaczają ciekłe lub gazowe paliwa dla transportu, produkowane z biomasy.

Wydaje się, że pojęcie energii aerotermalnej zostało jakby specjalnie wprowadzone dla potrzeb określenia zasobu odnawialnego niezbędnego dla zasilania dolnego źródła pomp grzejnych (pomp ciepła), dla których takim zasobem może być powietrze atmosferyczne.

Przy bliższym określaniu pojęć energii aerotermalnej, geotermalnej i hydrotermalnej również użyto niewłaściwego pojęcia typu „energia składowana w postaci ciepła”. Faktycznie, energia może być magazynowana (składowana), ale jej wykorzystanie może nastąpić m.in. np. na sposób ciepła. Nie można bowiem magazynować sposobu przekazywania energii.

Podsumowanie W artykule dokonano przeglądu treści dyrektywy, poczynając od jej preambuły, przez podanie ogólnej charakterystyki, a także w szczególności treści ważniejszych artykułów oraz kończąc na omówieniu jej załączników. Wskazano także najważniejsze definicje dotyczące poszczególnych zasobów energii odnawialnej.

Pozostaje teraz oczekiwanie na ustawę sejmową wdrażającą jej treści do krajowego systemu legislacyjnego.

Nie ograniczono się jedynie do przedstawienia formalnych zapisów jej treści. Zwrócono uwagę, na delikatnie mówiąc, nieporadność technicznego warsztatu językowego zespołu przygotowującego polską wersję tego dokumentu. Usterki te powinny zostać wyeliminowane podczas prac nad ustawą.

Dzięki pojawieniu się nowego ważnego dokumentu unijnego, wydaje się, że można śmiało patrzeć w perspektywy rozwoju krajowej energetyki odnawialnej, gdyż dyrektywa i opracowany na jej podstawie szablon wymuszają na rządzie zadanie, jak racjonalnie zaplanować jej wdrożenie.

dr inż. Piotr Kubski
Zobacz artykuł w wersji pdf pdf pdf pdf

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij