Rozwój energetyki słonecznej termicznej w Polsce wraz z planem działań do 2020 r. Słoneczne wizje

Pakiet klimatyczno-energetyczny UE „3 x 20%”, a w szczególności nowa dyrektywa 2009/28/WE o promocji stosowania odnawialnych źródeł energii stwarzają doskonałe i unikatowe ramy do szybkiego rozwoju wielu technologii energetyki odnawialnej do 2020 r. Sektor energetyki słonecznej termicznej wydaje się być na najlepszej drodze, aby w pełni sprostać oczekiwaniom konsumentów i wesprzeć rząd RP w realizacji wynikającego z dyrektywy celu w postaci 15% udziału energii ze źródeł odnawialnych w bilansie zużycia energii w 2020 r. Raport „Wizja rozwoju energetyki słonecznej termicznej w Polsce wraz z planem działań do 2020 r.” jest wkładem polskiego przemysłu energetyki słonecznej w realizację krajowego „Planu wykonawczego: ścieżki rozwoju wykorzystania odnawialnych źródeł energii do 2020 roku” („Plan działań”).
Wg wykonanych w raporcie symulacji biorących pod uwagę potencjał i konkurencyjność technologii OZE, realny wkład energetyki słonecznej cieplnej w pokrycie potrzeb w zakresie zaopatrzenia w ciepło i chłód w 2020 r. wynosi prawie 28 PJ, co odpowiada blisko 20 mln m2 łącznej powierzchni kolektorów słonecznych (odpowiednik ok. 14 GW mocy szczytowej) zainstalowanych w poniżej wskazanych sektorach wg następujących udziałów:
* c.w.u. w mieszkalnictwie – 53%,
* c.o. w mieszkalnictwie – 17%,
* c.w.u. w usługach i sektorze publicznym – 9%,
* c.o. w usługach i sektorze publicznym – 5%,
* ciepło technologiczne w przemyśle i rolnictwie – 5%,
* słoneczne chłodzenie w sektorze usług – 2%,
* słoneczne chłodzenie w mieszkalnictwie – 1%.
Pozostałe 8% energii promieniowania słonecznego to ciepło uzyskiwane w systemach ogrzewania sieciowego.

Trendy Na wykresie 1 przedstawiono prognozę rozwoju rynku poszczególnych technologii (kolektory słoneczne nisko- i średniotemperaturowe) i ich aplikacji energetyki do 2030 r. z podziałem na poszczególne podsektory zaopatrzenia w ciepłą wodę, ciepło i chłód.
Symulacje i wyniki analiz prowadzą do wniosku, że po 2010 r. kontynuowany będzie trend w kierunku masowego wykorzystania energii słonecznej do lokalnego (indywidualnego) przygotowania c.w.u. oraz konsekwentnie kontynuowany będzie, wspierany w sposób szczególny dotacjami, rozwój systemów słonecznego przygotowania c.w.u. w usługach i w sektorze publicznym. Ale jeszcze w nadchodzącej dekadzie, a w szczególności od 2015 r., na rynku coraz wyraźniej zaznaczą swoją obecność systemy słonecznego ogrzewania wraz z przygotowaniem c.w.u. (systemy dwufunkcyjne w mieszkalnictwie indywidualnym), kolektory słoneczne nisko- i średniotemperaturowe w przemyśle oraz systemy słoneczne scentralizowane w ciepłownictwie. W okresie do 2020 r. na rynku pojawią się też systemy słonecznego chłodzenia, najpierw w usługach (biurach), a potem w mieszkalnictwie.
Uwzględniając powyższe wyniki, szacowany udział energii słonecznej cieplnej w zużyciu energii ze źródeł odnawialnych w 2020 r. wyniesie ponad 4,4%, a w zużyciu energii finalnej w Polsce ponad 1%. Druga dekada obecnego stulecia w Polsce może być dekadą przełomową dla energetyki słonecznej. W tabeli 1 został pokazany udział energii słonecznej w bilansach energetycznych.
Rozwój zapotrzebowania na ciepło i chłód z systemów słonecznych pociągnie za sobą szybki rozwój rynku oraz zdolności produkcyjnych w przemyśle energetyki słonecznej. Na wykresie 2 przedstawiono roczne zapotrzebowanie na nowo budowane kolektory słoneczne (wszystkich typów) oraz łączną (skumulowaną) powierzchnię kolektorów słonecznych do 2030 roku.

Tempo wzrostu Wg wyliczeń, tempo wzrostu sektora energetyki słonecznej do roku 2030 wyniesie 26% średniorocznie, przy czym w poszczególnych pięciolatkach wyniesie odpowiednio: 45% w okresie 2011-2015, 26% w okresie 2016-2020, 12% w okresie 2021-2025 i 7% w okresie 2026-2030. W rozwoju sektora energetyki słonecznej uwzględniono pewne spowolnienie wzrostu w latach 2013/2014 z uwagi na przewidywane wyczerpanie finansowania ze środków UE w obecnym okresie planowania budżetowego wspólnoty i współfinansowania ze środków krajowych (funduszy ekologicznych). Na zaistniały obraz wpływ ma także uwzględnienie faktu, że w 2014 r. nie będą jeszcze uruchomione środki z nowej perspektywy finansowej UE 2014-2020 oraz że jeszcze na tym etapie będą niezbyt rozpowszechnione i w ograniczonym tylko stopniu wykorzystane nowe instrumenty wsparcia. Chodzi tu przede wszystkim o, zapowiadane przez rząd w „Polityce energetycznej Polski do 2030 r.”, podatkowe instrumenty wsparcia zielonego ciepła. W cytowanym raporcie zaplanowano, że instrumenty te (głównie ulg w podatku PIT) zostaną wprowadzone już w 2011 r. Od roku 2015 roczna sprzedaż kolektorów słonecznych na krajowym rynku na trwałe przekroczy 2 mln m2 i będzie rosła. Po roku 2020 ujawni się coraz wyraźniej widoczna potrzeba dostarczenia nie tylko kolektorów słonecznych i systemów do budowy nowych instalacji, ale także do zapewnienia możliwości wymiany na nowe instalacji zbudowanych przed 2000 r. Około roku 2022 powierzchnia zainstalowana kolektorów słonecznych w Polsce zbliży się do stanu nasycenia rynku, jaki obecnie jest np. w północnej Austrii, tj. 0,7 m2/ głowę mieszkańca, a w 2025 r. przekroczy 1 m2/ mieszkańca.
Niewątpliwą korzyścią dla społeczeństwa w przypadku realizacji tego scenariusza rozwoju energetyki słonecznej cieplnej w Polsce jest zapewnienie miejsc pracy dla ponad 40 tys. osób. Ponad połowa spośród wszystkich zatrudnionych w tym sektorze to osoby zajmujące się sprzedażą detaliczną, instalacją i serwisem poinstalacyjnym i są to przede wszystkim miejsca pracy o charakterze lokalnym, najczęściej w małych i średnich przedsiębiorstwach. Dla porównania warto dodać, że wg prognozy Europejskiej Rady Energetyki Odnawialnej (EREC) zatrudnienie w sektorze energetyki słonecznej termicznej w całej UE w 2020 roku wzrośnie do 660 tys. miejsc pracy i będzie najwyższe w całym sektorze energetyki odnawialnej.
Dodatkowo redukcja emisji CO2 do atmosfery za sprawą energetyki słonecznej termicznej wynosząca ok. 30 tys. ton/rok w 2005 roku, przy założeniu realizacji proponowanego scenariusza wzrośnie do niemalże 2,8 mln ton/rok w roku 2020 i 4,8 mln ton/rok w roku 2030.

Poważne wyzwania Proponując system wsparcia dla energetyki słonecznej na najbliższe kilka lat i na całą dekadę do 2020 r., uwzględniono obecne i prognozowane (wymagane) tempo rozwoju energetyki słonecznej, dotychczasowe doświadczenia, wstępnie zbilansowane środki na wsparcie tego sektora, w szczególności w pierwszym okresie, do 2013 r., oraz jednocześnie następujące poważne wyzwania:
* perspektywę zakończenia już w 2010 roku działalności dotychczas najważniejszego dla sektora energetyki słonecznej źródła finansowania, jakim jest Fundacja EkoFundusz, co stanowi zagrożenie dla trwałości rozwoju sektora energetyki słonecznej, gdyż dotychczas nie zostały zaproponowane alternatywne instrumenty wsparcia,
* niepewność co do ramowych warunków wsparcia energetyki odnawialnej, a w szczególności brak systemowych instrumentów wsparcia „zielonego ciepła”, co zagraża realizacji celu w postaci 15% udziału energii z odnawialnych źródeł energii w bilansie zużycia energii finalnej w Polsce w 2020 r. lub może spowodować, że cel ten będzie zrealizowany kosztem minimalizacji roli zielonego ciepła (w tym termicznej energetyki słonecznej i innych źródeł zielonego ciepła: energia geotermalna, biomasa i biogaz) po kilkukrotnie wyższych kosztach, innymi droższymi technologiami, za którymi stoją lepiej zorganizowane i większe korporacje wywodzące się z profesjonalnej, wielkiej energetyki.
Raport wskazuje, że najskuteczniejsze było zintegrowane, ale proste i przejrzyste wsparcie systemowe energetyki słonecznej, obejmujące cały kraj z jasnym i znanym wszystkim uczestnikom rynku planem działań, harmonogramem i monitoringiem.
Autorzy sądzą, że proponowane instrumenty i działania odpowiadają specyfice prawno-gospodarczej Polski, są wzajemnie uzupełniającymi się, spójnymi, dostosowanymi do aktualnego etapu rozwoju sektora energetyki słonecznej, optymalizującymi koszty bieżące i w średnim okresie oraz dającymi efekt synergii. W szczególności wsparcie publiczne (instrumenty nr 1-3) do inwestycji powinno być udzielane od 2013 r. tylko w przypadkach, gdy systemy słoneczne instalowane będą przez instalatorów przeszkolonych w ramach systemów certyfikacji i kwalifikacji wymaganych dyrektywą 2009/28/WE (art. 14 ust 3.) przy jednoczesnej kampanii informacyjnej (instrument nr 5) i zapewnieniu dofinansowania do podnoszenia jakości i innowacyjności stosowanych technologii (instrument 6). Zdaniem autorów raportu, do 2013-2015 roku najważniejszym instrumentem wsparcia energetyki słonecznej w Polsce będą w dalszym ciągu dotacje inwestycyjne.

Na lata 2009-2014 określono wymagany minimalny wkład środków publicznych na średnim poziomie 12% całkowitych nakładów inwestycyjnych. Roczna kwota subsydiów w tym okresie powinna sięgać 180 mln zł/rok (jest to skala dotacji udzielanych obecnie standardowo 4-5 projektom w innych sektorach OZE) i być rozdysponowana w sposób optymalny kosztowo, zapewniający powstanie jak największej liczby instalacji przy danej puli środków na dofinansowanie i najwyższą możliwą jakość produktów i usług trafiających na rynek. Dla porównania warto dodać, że w latach 2005-2008 ogólna kwota dofinansowania projektów energetyki słonecznej cieplnej ze środków publicznych wynosiła zaledwie 24 mln zł/rok. Z analiz nasuwa się wniosek, że energetykę słoneczną należy bardziej sprawiedliwie i poważniej niż dotychczas uwzględnić jako beneficjenta w kolejnym okresie programowania funduszy UE (2014-2020).
Proponowane systemowe instrumenty wsparcia energetyki słonecznej bazują na dotychczasowych doświadczeniach (np. dotacje inwestycyjne), ponadto są wpisane w ramy prawne i wymogi, jakie wynikają z dyrektywy 2009/28/WE o promocji stosowania odnawialnych źródeł energii oraz, jak wspomniano wcześniej, korespondują z propozycjami Ministerstwa Gospodarki, jakie znalazły się w projekcie „Polityki Energetycznej Polski do 2030 roku” i odwołują się do systemów wsparcia, jakie z powodzeniem są stosowane w Polsce w przypadku promocji zielonej energii elektrycznej i biopaliw, a nigdy nie były stosowane do wsparcia „zielonego ciepła”.
„Panel Słoneczny 20×2020” deklaruje z pełną odpowiedzialnością możliwość osiągnięcia wszystkich wymienionych powyżej założeń, co wyrażone zostało w deklaracji.
Autorzy mają nadzieję, że zaprezentowany materiał pozwoli na lepsze zrozumienie istniejących uwarunkowań, wyzwań i szansy, jaką oferuje dla Polski energetyka słoneczna oraz zachęci firmy, samorządy terytorialne oraz osoby fizyczne do wyrażenia solidarności i do udzielenia poparcia zaprezentowanym w raporcie i w deklaracji dążeniom dostępnym na stronie internetowej Panelu.
Aneta Więcka

Wykres 1. Wkład energetyki słonecznej termicznej w pokrycie potrzeb w zakresie lokalnego zaopatrzenia w ciepło i chłód w mieszkalnictwie, usługach z uwzględnieniem usług publicznych, przemyśle i rolnictwie oraz w zbiorowym zaopatrzeniu w ciepło (ciepłownictwo) w Polsce do 2030 r. Źródło: Wizja rozwoju energetyki słonecznej termicznej w Polsce wraz z planem działań do 2020 r.

Zobacz artykuł w wersji pdf pdf  pdf pdf

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij