Obliczanie i ocena strat wody oraz sposoby ich ograniczenia (1). Woda zbilansowana.

Spadek zużycia wody przez wszystkie grupy odbiorców, przy jednoczesnym wzroście rejestrowanych strat wody, wymusił na przedsiębiorstwach wodociągowych podejmowanie działań zmierzających do wdrażania działań zmierzających do obniżania nadmiernych strat wody. Polegają one m.in. na wdrażaniu systemów kontroli i analizy strat wody oraz programów eksploatacyjnych i modernizacyjnych w celu poprawy ogólnego stanu technicznego sieci wodociągowych. Krajowe przedsiębiorstwa wodociągowe przez ostatnie lata szczególnie poświęcają uwagę ilości wody niesprzedanej, a nie stratom rzeczywistym. Być może spowodowane jest to podejściem do strat polecanym jeszcze przez P. Dohnalika [1]. Wskazywało ono, jak trudno było określić dokładną wielkość strat rzeczywistych. Podana wówczas metoda obliczania stawiała eksploatatora w dosyć niepewnej sytuacji, bowiem posiadanie strat na określonym poziomie, plus minus kilka procent, nie dawało jasnych sygnałów do działań operacyjnych na sieci. Bilans ten kieruje uwagę na sposób gospodarowania wodą nieprzynoszącą dochodu. I jest to właśnie główna nowość niesiona w jego treści. W określaniu tych ilości wody nie było jednolitego podejścia i metodologii określania tych składników strat. To właśnie zapewnia bilans IWA. Jednocześnie bilans ten jest zunifikowaną wytyczną dla raportowania pozytywnych lub negatywnych efektów osiąganych przez systemy wodociągowe. Według bilansu ilość wody wtłoczonej do systemu dystrybucji zasadniczo dzielimy na autoryzowaną konsumpcję i straty wody. Autoryzowana konsumpcja z kolei składa się z zafakturowanej, autoryzowanej konsumpcji, czyli takiej ilości wody którą przedsiębiorstwo sprzedaje oraz z niezafakturowanej, autoryzowanej konsumpcji, czyli takiej ilości wody, którą przedsiębiorstwo zużywa na potrzeby własne. Straty wody dzielą się natomiast na straty pozorne związane z nieautoryzowaną konsumpcją (np. kradzieże), błędami pomiarów i odczytów przyrządów pomiarowych oraz straty rzeczywiste, do których zaliczamy straty wody z wycieków [2].

Rodzaje strat Przyczyną powstawania rzeczywistych strat wody są ogólnie przecieki z sieci przewodów i armatury oraz z nieszczelnych instalacji wewnętrznych (poniżej progu rozruchu wodomierzy), przelewy wody ze zbiorników wyrównawczych oraz kradzieże wody. Pozorne straty wody wynikają m.in. z niedokładności i niejednoczesności pomiaru dostawy i zużycia wody i nie stanowią faktycznych wycieków wody z systemu. Całkowite straty wody określa się na podstawie rocznego bilansu (stanowią one różnicę między objętością wody wtłoczonej do sieci wodociągowej i zużyciem wody przez odbiorców), natomiast rzeczywiste straty wody można określić na podstawie:
* rocznego bilansu wody, z różnicy całkowitych strat i zużycia wody na potrzeby własne systemu;
* badań terenowych, m.in. przez pomiar i analizę przepływów oraz poboru wody w godzinach nocnych (1.00-4.00) w wydzielonych obszarach sieci wodociągowej;
Straty wody wyrażane są w postaci:
* procentowego udziału w ilości wody wtłoczonej do sieci wodociągowej;
* objętości odniesionej do jednego mieszkańca zaopatrywanego z wodociągu w jednostce czasu (dm3/M*d);
* objętości przypadającej na jednostkę długości sieci wodociągowej (bez przyłączy domowych) w jednostce czasu (m3/h*km, m3/d*km) [4]. Wielkość strat wody świadczy o stanie technicznym przewodów wodociągowych, prawidłowym przesyle wody siecią wodociągową, jej opomiarowaniu, sposobie rozliczania z odbiorcami oraz wodzie zużytej na potrzeby własne zakładu wodociągowego.

Bieżące monitorowanie strat wody Poniżej przestawione zostaną prowadzone w średniej wielkości Przedsiębiorstwie Wodociągowym, na podstawie dokładnych pomiarów, bilans wody i obliczenia istotnych wskaźników pozwalających na ocenę poziomu strat wody.
Tabela 2 przedstawia prowadzone na bieżąco, co miesiąc, zestawienie ilości wody ujmowanej (z ujęć własnych i kupowanej od dostawców zewnętrznych) i dystrybuowanej z podziałem na poszczególne grupy odbiorców oraz ilość i procent strat wody w analizowanym roku. Dane pokazane w kolumnach 2 i 3 – „woda pobrana z ujęć” i „zakup wody” określane są na podstawie wskazań wodomierzy. Podobnie jest z wielkościami podawanymi w kol. 8, 9 i 10 z tym, że część odbiorców indywidualnych, ok. 8%, rozliczanych jest na podstawie „średnich norm zużycia – ryczałtów”, co powoduje powstanie trudnego do oszacowania błędu. Wartości w kol. 4 – „zużycie własne przed wtłoczeniem” i „zużycie własne po wtłoczeniu” są szacowane głównie na identycznym we wszystkich tych latach poziomie, co dla celów porównawczych redukuje możliwy błąd. Zwiększona ilość wody w listopadzie zużyta na cele własne (kol. 4) wynika z przeprowadzonego w tym miesiącu płukania zbiornika i zmodernizowanego odcinka magistrali wodociągowej. Aby sporządzić prawidłowy bilans wody i na jego podstawie oszacować straty wody w systemie, niezbędne są prawidłowe pomiary i porównanie następujących wielkości pokazanych w tab. 3. Można stwierdzić, że bilans stanowi zestawienie oraz obliczenie zużytej na różne potrzeby (własne i konsumentów) i straconej bezpowrotnie wody. Jednakże od precyzji, z jaką dokonujemy pomiarów poszczególnych wielkości elementów bilansu, zależy jego dokładność oraz, że pomiary te obarczone są różnym błędem. Dlatego też można generalnie stwierdzić, że w przedsiębiorstwach wodociągowych wielkość straty wody jest wielkością szacowaną, podawaną w procentach o trudnym do określenia bez bliższej analizy stopniu dokładności.
dr inż. Florian Grzegorz Piechurski

Bibliografia: [1] Dohnalik P., Jędrzejowski Z., „Efektywna eksploatacja wodociągów ograniczanie strat wody”, LemTech, Kraków 2004 [2] Speruda S., Radecki R., „Ekonomiczny poziom wycieków”; Wydawnictwo Translator, Warszawa 2003; [3] Kwietniewski M., Gębski W., Wronowski N., „Monitorowanie sieci wodociągowych i kanalizacyjnych” PZITS, Warszawa 2005 [4] Piechurski F. G. „Straty wody w systemie wodociągowym”, cz. I-III Wodociągi Kanalizacja 3-5. 2008 [5] Piechurski F. G. „Straty wody i sposoby ich oceny oraz ograniczania w systemach wodociągowych”. Materiały I Konferencji straty w systemach wodociągach, Dendros Poznań 2009 s. 17-32 [6] Kercz R. „Straty wody w miejskim systemie wodociągowym na przykładzie miasta M”. Praca końcowa. Studia Podyplomowe. Postęp techniczny w wodociągach i kanalizacji. Politechnika Śląska. Gliwice 2006
Zobacz artykuł w wersji pdf pdf pdf

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij