Pierwszy z nich jest systemem zgrzewanym, a drugi klejonym.
Systemy z PP
Jeszcze do niedawna oba systemy, zarówno te z polipropylenu PP jak i z PVC, były bardzo często stosowane przez projektantów i wykonawców instalacji wodociągowych oraz grzewczych. Obecnie, z powodu ograniczeń temperaturowych, systemy z PVC wykorzystuje się tylko do wykonywania instalacji wodociągowych. Podstawową różnicą między tymi dwoma systemami jest sposób montażu. Polipropylen jest węglowodorowym polimerem termoplastycznym, tzn. daje się wprowadzić w stan ciekły pod wpływem zwiększenia temperatury oraz z powrotem zestalić po jej obniżeniu, bez zmian własności chemicznych. Zgrzewnie rur i złączek z wykonanych z tego materiału polega na stopieniu zewnętrznej powierzchni rury i wewnętrznej powierzchni złączki w matrycach grzewczych zgrzewarki (fot. 1).
Czas topienia rury i złączki, dla każdej średnicy różny, określony jest i podawany w katalogach i cennikach producentów. Narzędzia są uniwersalne i pasują do wszystkich systemów z PP. Konieczność stosowania narzędzi przy PP jest na pierwszy rzut oka minusem w stosunku do PVC, ale z drugiej strony narzuca to konieczność zatrudnienia instalatora, który dzięki swojej wiedzy i doświadczeniu uchroni inwestora przed błędami w wykonaniu instalacji. Do wykonywania instalacji centralnego ogrzewania stosowana jest rura stabilizowana płaszczem aluminiowym (fot. 2). Aluminium rury tworzy barierę antydyfuzyjną oraz zmniejsza jej wydłużalność termiczną. Z powodu mniejszej wydłużalności termicznej stosujemy rurę Stabi także do głównych, długich rozprowadzeń pionowych i poziomych c.w.u.
Rury PN10 stosujemy do zimnej wody, a PN16 i PN20 do zimnej i ciepłej wody użytkowej. Rury z PP mają większą elastyczność niż rury z PVC, przez co są bardziej odporne na oddziaływania mechaniczne i termiczne (uderzenia, wzrost temperatur itp.). Jeżeli rury i złączki wykonane są z najbardziej odpornego granulatu PP, np. Vestolenu P9421, to posiadają bardzo długą żywotność (przy temperaturach do 95ºC i pracy ciągłej), zachowując jednocześnie elastyczność przez okres nawet powyżej 50 lat. Niebagatelną zaletą, szczególnie dla pracy instalatora, jest możliwość wykonania połączeń naprawczych za pomocą elementów elektrooporowych lub siodełkowych (fot. 2, 3). Podczas tworzenia instalacji z PP nie używamy dodatkowych elementów, takich jak w systemach z PVC (kleje), które mogą być powodem dodatkowych problemów. W składzie chemicznym PP mamy tylko węgiel i wodór, co klasyfikuje go w nowoczesnych materiałach ekologicznych, natomiast w składzie PVC mamy dodatkowo chlor. Ogólna dostępność systemów polipropylenowych i niski koszt inwestycji, nawet z użyciem najbardziej odpornych odmian PP, sprawia, że zastosowanie tych systemów znajduje coraz nowych zwolenników.
Marek Grabowski

Systemy klejone PVC-C
System klejony z PVC lub PVC-C to głównie rury i złączki z tych materiałów łączone specjalnymi klejami. System ten był stosowany bardzo chętnie do budowy instalacji sanitarnych i grzewczych w budynkach mieszkalnych i w obiektach przemysłowych. Obecnie jego zastosowanie to głównie instalacje przemysłowe i instalacje basenów kąpielowych. O sukcesie tego systemu w pewnym okresie przesądziły następujące zalety:
* prostota i szybkość montażu – przeczyszczenie łączonych elementów, posmarowanie klejem i wsunięcie rury w mufę złączki,
* bardzo proste i tanie narzędzia: obcinak do rur i fazarka ręczna przypominająca temperówkę do ołówków,
* bardzo dobra odporność chemiczna na różnego rodzaju substancje,
* znikoma szorstkość rur i złączek minimalizująca straty liniowe przepływu oraz uniemożliwiająca powstawanie osadów,
* niska, jak na tworzywa, rozszerzalność termiczna 0,07 [mm/(m*K)],
* odporność na dyfuzję tlenu w granicach normy – praktycznie żaden inny materiał z tworzywa sztucznego nie posiada tej cechy, a w szczególności PP,
* niepalność (potrzeba około 60% tlenu w atmosferze, aby przy PVC-C doszło do zapalenia się materiału),
* dobra przepustowość rur – zakres średnic od 16 do 110 mm.
Systemy te burzliwie rozwijały się w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych, skutecznie konkurując z innymi tworzywami. Były wykorzystywane do budowy instalacji c.o., wody zimnej i ciepłej, sprężonego powietrza i innych. Stosowano różne szeregi ciśnieniowe rur i złączek. Do instalacji wody zimnej – szereg PN 10, do wody ciepłej – nie niższy niż PN 16, a do c.o. – PN 20 lub PN 25. W praktyce często zdarzało się, że ze względu na cenę stosowano niższe szeregi ciśnieniowe, niż mówiły o tym instrukcje producentów. Stosowano też inne kleje niż systemowe. Był to okres bardzo silnej rywalizacji tych systemów ze znacznie tańszymi i bardziej rozpowszechnionymi systemami polipropylenowymi. Firmy instalacyjne coraz częściej jednak stosowały systemy klejone z uwagi na prostotę montażu.
Przy montażu tych systemów bardzo często popełniano następujące błędy:
* pomijano lub wykonywano niezgodnie z instrukcjami punkty stałe i kompensacje – powodowało to niszczenie instalacji w czasie pracy,
* stosowano zbyt niskie szeregi ciśnieniowe rur i złączek, szczególnie w instalacjach grzewczych,
* stosowano inne kleje niż firmowe lub przeterminowane,
* stosowano często złączki z jednego systemu, a rury z innego, jeśli to było korzystne cenowo w rzeczywistości łączono różne materiały – samego PVC-C jest około 70 różnych odmian. Instalacje te montowano w posadzkach, umożliwiając rozszerzania się lub kurczenia rur. W rezultacie dochodziło do zniszczenia złączy i wycieków z instalacji. Innym błędem było stosowanie klejów uniwersalnych do PVC.
W technologiach klejonych klej musi składać się z dwóch podstawowych grup komponentów:
* dokładnie tego samego granulatu, z którego wykonana jest rura i złączka,
* rozpuszczalników i stabilizatorów.
Istotą klejenia złączy jest odpowiednie rozpuszczenie powierzchniowe elementów klejonych i połączenie ich przy pomocy tego samego materiału – w kleju jest rozpuszczony dokładnie ten sam granulat, z którego zbudowane są rury i złączki. Tylko wtedy mamy do czynienia z jednorodną strukturą złącza. Stosowanie klejów tzw. uniwersalnych nie gwarantuje powstania złącza jednorodnego! W związku z niezachowaniem tych zasad dochodziło coraz częściej do awarii instalacji i w 2003 roku ówczesne COBRTI zaprzestało wydawania i prolongowania istniejących aprobat technicznych dla instalacji grzewczych z PVC-C. Osobiście uważam, że była to pochopna decyzja, ponieważ przyczyną awarii były błędy montażowe, a nie wady materiału czy systemu. Pracuję w firmie, która jest, a właściwie była, producentem systemu z PVC-C i z całą odpowiedzialnością twierdzę, że jest to bardzo dobry materiał, a jego jedyną „wadą” jest wymóg dokładnego i sumiennego przestrzegania instrukcji technicznej montażu. Systemy klejone z PVC-C znakomicie sprawdziły się tam, gdzie były wykonywane zgodnie z instrukcjami producentów. Przykładem jest Opole. Bardzo wiele instalacji w obiektach, wznoszonych tam w latach 1997-2004, wykonano z PVC-C, a zgłoszeń o awariach odebrałem tylko cztery. Awarie te były spowodowane błędnym wykonaniem kompensatora (trzy przypadki), a przyczyną jednej był przemrożony klej. Moje bezpośrednie pole obserwacji to dwie fabryki w Strzelinie pod Wrocławiem, gdzie instalacje wodociągowe i centralnego ogrzewania wykonane są z PVC-C i znakomicie sprawdzają się od 14 lat – instalacja c.o. pracuje na parametrach 95/70oC bezawaryjnie. Jest po prostu wykonana zgodnie z instrukcją montażową producenta. Obecnie instalacje z PVC-C stosowane są głównie w przemyśle, z uwagi na znakomitą odporność na ponad 300 różnych substancji chemicznych.
Andrzej Durda TECE
Zobacz artykuł w wersji pdf pdf pdf

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij