Badanie i certyfikacja kolektora słonecznego w ramach systemu Solar Keymark. Wiarygodne współczynniki.

Do tej pory z programu dopłat do kredytów bankowych na zakup i montaż kolektorów słonecznych skorzystało niespełna 4500 użytkowników, z czego 2500 instalacji zostało już wykonanych i uruchomionych. Norma przedmiotowa Certyfikat zgodności z normami EN 12975-1:2006 i EN 12975-2:2006 jest w krajach Unii Europejskiej podstawowym kryterium zakwalifikowania danego produktu do inwestycji dofinansowywanej ze środków publicznych. Polska, jako kraj będący członkiem Unii Europejskiej, przyjęła za obowiązujące dla kolektorów słonecznych europejskie normy EN 12975-1:2006 i EN 12975-2:2006.
Normy te zostały opublikowane w języku polskim jako PN-EN 12975-1:2007 i PN-EN 12975-2:2007 i zawierają bardzo szczegółowy opis przeprowadzenia badań cieplnych i jakościowych wspomnianych urządzeń. Ponieważ chodzi tutaj tak naprawdę o dwie części tej samej normy, często spotyka się również oznaczenie PN-EN 12975-1,2:2007. W pierwszej części normy, tj. PN-EN 12975-1:2007 Słoneczne systemy grzewcze i ich elementy – kolektory słoneczne – Część 1:Wymagania ogólne, zawarte zostały wszystkie wymagania jakościowe (punkt 5.2), wymogi bezpieczeństwa (punkt 6) oraz wymagania związane z wprowadzaniem do obrotu gospodarczego (punkty: 7.2, 7.3). Punkt 5.2 Wymagane badania podaje, że wymagane są następujące badania kolektora: a) Ciśnienie wewnętrzne w absorberze (patrz EN 12975-2:2006, 5.2); b) Odporność na wysoką temperaturę (patrz EN 12975-2:2006, 5.3); c) Ekspozycyjność (patrz EN 12975-2:2006, 5.4); d) Zewnętrzny szok termiczny (patrz EN 12975-2:2006, 5.5); e) Wewnętrzny szok termiczny (patrz EN 12975-2:2006, 5.6); f) Przeciekanie wody deszczowej (patrz EN 12975-2:2006, 5.7); g) Wytrzymałość (patrz EN 12975-2:2006, 5.9); h) Charakterystyka cieplna (patrz EN 12975-2:2006, Rozdział 6); i) Odporność na zamarzanie (tylko w przypadkach określonych w EN 12975-2:2006, 5.8); j) Temperatura stagnacji (patrz EN 12975-2:2006, Załącznik C); k) Przegląd końcowy (patrz EN 12975-2:2006, 5.11). Pierwsza część normy podaje również szczegółowe kryteria, jakimi należy się kierować przy akceptacji poszczególnych wyników badań. Należy zauważyć, że kolektor spełnia wymagania normy tylko wtedy, gdy wszystkie kryteria akceptacji wyników badań są spełnione. Druga część wspomnianej normy, tj. PN-EN 12975-2:2007 Słoneczne systemy grzewcze i ich elementy – kolektory słoneczne – Część 2: Metody badań, zawiera m.in. szczegółowy opis przyrządów badawczych oraz procedury przeprowadzania wszystkich badań wymaganych w części pierwszej PN-EN 12975-1:2007. Po przeprowadzeniu badań przez dane laboratorium badawcze, posiadające akredytacje do testowania kolektorów słonecznych, sporządzane są raporty z tych badań. Dopiero na podstawie tych dokumentów jednostka certyfikująca może wystawić certyfikat zgodności badanego kolektora z normą przedmiotową.
Certyfikat będzie obowiązywał tylko dla tego jednego kolektora. Na polskim rynku bardzo często spotyka się certyfikaty wydane przez polską jednostkę certyfikującą wyroby na podstawie niepełnych badań. Certyfikat taki zawiera np. stwierdzenie, że kolektor słoneczny spełnia wymagania stawiane w normie PN-EN 12975-1:2007 na postawie badań przeprowadzonych zgodnie z normą PN-EN 12975-2:2007 p 6.1. Oznacza to, że dla kolektora przeprowadzono tylko badanie charakterystyki cieplnej z pominięciem pozostałych punktów normy. Stanowi to zaprzeczenie i naruszenie wymogów stawianych przez normę, która podaje wyraźnie, że kolektor musi pozytywnie przejść wszystkie badania, aby można było stwierdzić, że spełnia wymagania normy. Na tych samych certyfikatach możemy spotkać się również z zapisem, że kolektor jest zgodny z innymi normami, które w ogóle nie dotyczą kolektorów słonecznych. Certyfikat wydany dla kolektora słonecznych musi jednoznacznie stwierdzać, że kolektor spełnia wymagania stawiane w normie PN-EN 12975-1:2007 i PN-EN 12875-2:2007 lub w jej europejskim odpowiedniku. Certyfikat na znak jakości Jak wspomniano zarówno certyfikat, jak i też badania kolektora odnoszą się tylko do testowanego egzemplarza. Nie gwarantuje to przyszłemu nabywcy, że kolejne kolektory będą wykonane identycznie i z zastosowaniem tych samych materiałów jak przy egzemplarzu posiadającym certyfikat. Europejska Komisja Normalizacyjna CEN, we współpracy z ESTIF, w interesie inwestorów i użytkowników instalacji solarnych, wprowadziła system certyfikacji Solar Kyemark, przewidziany między innymi dla kolektorów słonecznych. System ten ma na celu dbanie o wysoki poziom kolektorów sprzedawanych na europejskim rynku poprzez zapewnienie, że nie tylko przebadany kolektor spełnia wymagania normy, ale także każdy, który jest oferowany pod tym samym oznaczeniem. Wobec producentów, którzy decydują się na certyfikację w systemie Solar Keymark, która nie jest obowiązkowa, nakładane są określone wymogi, z których najważniejsze to konieczność utrzymania procesu produkcji zgodnego z Systemem Zarządzania Jakością ISO9001 oraz konieczność konsultowania wszelkich modyfikacji konstrukcji czy zastosowanych materiałów z laboratorium badawczym. Certyfikat Solar Keymark nadawany jest po pozytywnej weryfikacji procesu produkcji oraz po trwających kilka miesięcy, pełnych badaniach kolektora wg normy EN 12975. Uprawnione do badania kolektorów w tym systemie są 24 akredytowane laboratoria badawcze, w tym renomowany Instytut SPF w Szwajcarii. Od momentu nadania certyfikatu zakład produkcyjny jest pod stałą kontrolą laboratorium badawczego, które corocznie kontroluje dokumentację, a najpóźniej co dwa lata przeprowadza taką samą kontrolę zakładu produkcyjnego jak w momencie ubiegania się o certyfikat Solar Keymark. Ważność certyfikatu z reguły wynosi 5 lat, choć zdarza się, że niektóre certyfikaty są przyznawane bezterminowo, tzn. na tak długo, jak długo utrzymywana jest pozytywna weryfikacja. Nietrudno zauważyć, że certyfikat na znak Solar Keymark, z punktu widzenia interesu przyszłego użytkownika kolektorów słonecznych, stanowi znacznie większą wartość niż tylko sam certyfikat zgodności z normą przedmiotową. Obecnie znakiem jakości Solar Keymark może legitymować się już ponad 1 300 kolektorów dostarczanych na rynek europejski.
Wśród nich ponad 40 oferowanych jest przez firmy działające na terenie Polski. Ich konkurencyjność jest zatem duża i dziś nietrudno o kolektor (sprzedawany w rozsądnej cenie) posiadający certyfikat na znak Solar Keymark. Certyfikat na znak Solar Keymark jest powszechnie uznany i wymagany przy programach dopłat do kolektorów słonecznych prawie we wszystkich krajach Unii Europejskiej. W polskim programie dopłat z NFOŚiGW certyfikat ten jest jedynie akceptowany, nie zaś wymagany. Z niezrozumiałych powodów jest on nadal rzadko wymagany również przy inwestycjach realizowanych w formie przetargów publicznych. Zamawiający, występujący w imieniu mieszkańców gmin, tłumaczą się, że taki wymóg ogranicza uczciwą konkurencję. Trudno jednak w to wierzyć, biorąc pod uwagę dostępną ilość kolektorów z certyfikatem Solar Keymark. Cierpią na tym potencjalni beneficjenci programów dofinansowań, z których tylko część jest świadoma, że sam certyfikat zgodności z normą jest niewystarczający, by mieć pewność, że nabywają produkt wysokiej jakości, który spełni ich oczekiwania przez okres, jaki deklarują producenci i dystrybutorzy. W potocznym rozumieniu funkcjonuje, nie do końca słuszne przekonanie, że znak Solar Keymark zaświadcza o wysokiej wydajności kolektora. Zarówno norma, jak i system certyfikacji, nie ogranicza dostępu do posiadania znaku Solar Keymark żadną granicą minimalnej sprawności i wydajności.

Potwierdza jednak, co bardzo istotne, że uzyskane w wyniku badań charakterystyczne współczynniki decydujące o wydajności kolektora słonecznego są w pełni wiarygodne i pozwalają na obiektywne porównanie różnych produktów. Aby zapewnić rzetelność wyników badań, instytuty i laboratoria prowadzące badania są zobowiązane do przeprowadzania badań kontrolnych tego samego kolektora. Z tego też punku widzenia zupełnie nieuzasadnionym jest często pojawiające się twierdzenie, że kolektor badany np. na południu Włoch, będzie miał inną charakterystykę cieplną niż badany w Szwecji. Podważałoby by to sens przeprowadzania badań i jakąkolwiek możliwość porównania przez odbiorcę dwóch różnych kolektorów. Dlatego też należy zalecić dużą ostrożność w stosunku do wyników badań kolektorów przeprowadzonych w niefunkcjonującym obecnie, polskim laboratorium. Zbadane w tej jednostce kolektory w wielu przypadkach mogłyby uchodzić za „najwydajniejsze na świecie”, gdyby nie fakt, że ten sam kolektor zbadany zgodnie z procedurą Solar Keymark w innej jednostce badawczej staje się zupełnie przeciętnym i niczym niewyróżniającym się pod względem sprawności i wydajności. Ponad przeciętnie wysokie współczynniki np. sprawności optycznej stały się w Polsce niemal standardem dopuszczającym produkty do inwestycji finansowanych z udziałem środków publicznych. Jakość i trwałość dopuszczonych do inwestycji urządzeń w wielu przypadkach stała się zupełnie nieistotna lub wręcz postawienie wymogu związanego z nią bardzo niewygodne i naruszające „uczciwą konkurencję”. Przy zakupie instalacji solarnej lub samych kolektorów warto zwracać zatem baczną uwagę, jaki certyfikat jakości przedstawiany jest dla danego kolektora.
Bartłomiej Kordek
Fot. Źródło: Instytut SPF. Rysunek, źródło: http://www.key-mark.org/
Zobacz artykuł w wersji pdf pdf pdf

 

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij