ABC zaworów i kurków w instalacjach wewnętrznych. Kurki kulowe

Nowe instalacje sanitarne, ogrzewcze, technologiczne i przemysłowe wymagają coraz to bardziej nowoczesnej armatury sterującej. Podstawowym elementem składowym każdej instalacji są rurociągi. Głównymi elementami sterującymi i odcinającymi przepływ mediów w przewodach są kurki odcinające. Każda instalacja musi posiadać armaturę regulująco-odcinającą. Każda ingerencja w instalację (awaria, remont, modernizacja, spust wody) poprzedzona jest zamknięciem, a następnie otwarciem zaworów odcinających. Ich niezawodność, a przede wszystkim szczelność, jest gwarancją prawidłowego wykonania wszelkich prac remontowych. To od szczelności i niezawodności kurków kulowych zależy bezpieczeństwo obiektu, który może zostać zalany na skutek awarii armatury lub rurociągu. Każdy zamontowany kurek kulowy powinien mieć wieloletnią gwarancję niezawodności działania. Zdarza się, że są one zainstalowane w miejscach bardzo trudno dostępnych, a ich wymiana na nowe nie jest możliwa bez ingerencji w rurociąg. Stwarza to wiele kłopotów użytkownikom i instalatorom oraz zwiększa koszty ich ewentualnej wymiany. Obecnie najczęściej stosowanymi w instalacjach urządzeniami do otwarcia i zamknięcia przypływu medium w instalacjach są właśnie kurki kulowe potocznie nazywane zaworami kulowymi.
* Kto pierwszy wynalazł zawór kulowy?
Jednym z hamulców wzrostu produkcji przemysłowej po wojnie stały się zawory grzybkowe i zasuwy klinowe, powszechnie stosowane w instalacjach przemysłowych. Miały one zbyt duże przecieki, co powodowało konieczność częstych wyłączeń. Wymusiło to na producentach poszukiwanie nowych rozwiązań konstrukcyjnych. Zakłady Klingera w Niemczech i Austrii opracowały pierwszy kurek kulowy, który został opatentowany w 1957 roku. Konstrukcja zaworów była stale modernizowana, aż do ustanowienia obecnie obowiązującego standardu o nazwie Ballostar i BallostarA. Kurki te mają zastosowanie w instalacjach ciepłowniczych, elektrociepłowniach, zakładach celulozowo-papierniczych, zakładach chemicznych, a także w instalacjach przesyłu gazu. Mogą być montowane na rurociągach o średnicach od DN 15 do DN 1100. Wynalazcą zaworu był dr Hubert Klinger-Lohr, potomek Richarda Klingera. Richard Klinger był założycielem firmy w 1886 r.
* Kurek kulowy
Dokładna definicja tego urządzenia zawarta jest w aktualnie obowiązującej normie PN-EN 13 828: „Armatura w budynkach. Ręcznie otwierane i zamykane kurki kulowe ze stopów miedzi i stali nierdzewnej do instalacji wodociągowych w budynkach. Badania i wymagania”.
Każdy producent, importer i dystrybutor tego typu armatury powinien znać jej treść i stosować zawarte tam określenia do oznaczania swoich wyrobów. Norma PN-EN 13 828 dotyczy przede wszystkim kurków kulowych wykonanych ze stopów miedzi, o średnicach od DN 8 do DN 100, przeznaczonych do montażu w instalacjach wodociągowych w budynkach na ciśnienie do PN 10 i temperaturę roboczą 65°C (dopuszczalne są krótkotrwałe wzrosty temperatury do 90°C przez maksimum jedną godzinę).
Wspomniana norma dotyczy również kurków kulowych połączonych w korpusie z innymi podzespołami usytuowanymi w tym samym korpusie. Dotyczy to np. zaworów kulowych z filtrem, zaworem spustowym, zwrotnym itp.
W normie przedstawiono:
1. Wymagania dotyczące składu materiałów i budowy konstrukcyjnej kurków kulowych.
2. Wymagania hydrauliczne oraz mechaniczne i akustyczne kurków.
3. Metodykę przeprowadzania badań, w celu skontrolowania wymagań kurków kulowych.
4. Zasady prawidłowego oznaczania kurków kulowych.
Kurki kulowe połączone z innymi zaworami powinny spełniać te same wymagania.
* Definicja kurka kulowego
Kurki kulowe są to kurki, w których kula, ręcznie sterowana przez dźwignię i trzpień sterujący, obraca się dookoła osi prostopadłej do kierunku przepływu medium. W położeniu otwarcia przepływ cieczy przez kulę umieszczoną w korpusie następuje w linii prostej lub pod odpowiednim kątem, a w normalnym położeniu roboczym kurki kulowe są całkowicie otwarte lub całkowicie zamknięte. Urządzenia te są otwierane lub zamykane przez pojedynczy obrót o kąt 90°.
Norma uwzględnia dwa typy kurków:
1. Proste – Typ S.
2. Kątowe – Typ A.
Wielkość nominalna DN kurków kulowych powinna odpowiadać normie EN ISO 6708.
* Rodzaje końcówek przyłączeniowych
Typowe przykłady końcówek przyłączeniowych i wielkości nominalne DN (od DN 8 do DN 100) kurków kulowych zawarte są w tabeli 3 ww. normy.
Mogą to być następujące końcówki:
– z gwintem wewnętrznym w korpusie (wg ISO 7-1),
– z gwintem zewnętrznym na korpusie (wg ISO 7-1),
– z gwintem zewnętrznym na korpusie z płaskim ścięciem (wg ISO 228-1),
– z gwintem zewnętrznym na korpusie z występem (wg ISO 228-1),
– z końcówką zaciskową do przewodu miedzianego (wg EN 1254-2),
– z przyłączem kołnierzowym (wg ISO 7005-3).
Oznaczenie kurka kulowego powinno zawierać następujące dane:
1. typ kurka oraz materiał, z którego został wykonany (np. typ S, Cu),
2. dane dotyczące jego wielkości nominalnej (np. DN 20),
3. średnicę otworu (pełnego przelotu lub przewężonego),
4. rodzaje końcówek przyłączeniowych zaworu (np. Rp 1/2),
5. grupę akustyczną (np. I lub II lub też nieklasyfikowaną),
6. numer normy (EN 13 828).
Producent kurków kulowych ponosi pełną odpowiedzialność za prawidłowy dobór materiałów w oparciu o wytyczne zawarte ww. normie. Zastosowane do ich budowy materiały nie mogą wprowadzać żadnych zanieczyszczeń ani zmieniać jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi podczas normalnego lub przypadkowego kontaktu z wodą w temperaturze do 90°C. Dotyczy to w szczególności zawartości metali ciężkich, między innymi ołowiu i kadmu. Specyfikacja techniczna i handlowa kurków kulowych powinna zawierać dane dotyczące zastosowanych do ich budowy materiałów i powłok galwanicznych. Stopy miedzi bezwzględnie powinny spełniać wymagania zaleceń lub norm międzynarodowych. Tu na szczególną uwagę zasługują produkty importowane z Chin, które często nie spełniają ww. warunków. Często konstrukcje te posiadają bardzo cienkie ścianki korpusu i już podczas montażu mogą one zostać uszkodzone. Przykłady stopów miedzi oraz składu chemicznego stali nierdzewnych, z których produkowane są kurki kulowe, zawarte są w tablicach 1 i 2 ww. normy.
Głównym elementem odcinającym w kurkach jest kula. Powinna być wykonana z materiału litego z otworem cylindrycznym. Wysokiej jakości kule wykonane są z mosiądzu kutego, z tworzywa (dotyczy to konstrukcji ,,zaworu” wykonanych w całości z tworzywa sztucznego) lub stali specjalnej. Kula mosiężna najczęściej powleczona jest galwanicznie chromem i polerowana specjalnym proszkiem diamentowym.
* Pozycja pracy
Większość popularnych standardowych konstrukcji kurków kulowych ma dwie podstawowe pozycje pracy. Są to:
– położenie dźwigni w pozycji całkowicie zamkniętej,
– położenie dźwigni w pozycji całkowicie otwartej.
Typowe kurki kulowe nie nadają się do regulacji przepływu. Przy niepełnym otwarciu kuli przepływająca woda generuje bardzo duży hałas, który przenosi się na całą instalację. Niedopuszczalne jest niepełne otwarcie kurka usytuowanego przed wodomierzem. Może on spowodować błędne wskazania urządzenia pomiarowego.
Zainstalowany kurek odcinający powinien być co pewien czas (najlepiej raz na pół roku) zamykany, a następnie otwierany. Czynność ta spowoduje usunięcie osadów gromadzących się na powierzchni kuli i jednocześnie pozwoli na płynną pracę dźwigni sterującej. Po dłuższym zastoju kurek kulowy otwiera i zamyka się dość ciężko. Nagromadzone na kuli osady mogą spowodować uszkodzenie uszczelek sferycznych, które uszczelniają kulę, a w konsekwencji przeciek przez zawór. Jest to szczególnie uciążliwe w konstrukcjach wyposażonych w krótkie dźwignie sterujące wykonane z tworzywa sztucznego, np. kurki kątowe do pralek automatycznych lub spłuczek. Często zdarza się, że podczas zamykania nieuruchomionego kurka dźwignia ulega pęknięciu.
Andrzej Świerszcz
Zobacz artykuł w wersji pdf pdf pdf pdf

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij