Wytyczne ochrony przeciwpożarowej dla wentylacji i klimatyzacji. Ogień pod kontrolą.

Pierwsze pytanie, które pada, to czy musimy to robić? Odpowiedź na tym etapie, którą otrzymuje inwestor: tak, musimy zainstalować te systemy i musimy spełnić założenia projektowe. Współpraca pomiędzy projektantami systemów wentylacji i instalacji SSP w ramach jednostki projektowej oraz informowanie w sposób ciągły inwestorów (użytkowników) o projektowanych technologiach i związanych z nimi kosztach pozwala dobrać takie rozwiązania, na które inwestor jest przygotowany budżetowo, a które jednocześnie spełnią wymogi ustawowe. Inwestorzy, świadomi kosztów związanych z zabezpieczeniami przeciwpożarowymi, angażują swoje siły już w fazie opracowania planów funkcjonalno-użytkowych dla projektowanego obiektu i czynnie uczestniczą w pracach przy tworzeniu PFU. Szeroko rozumiane interesy wszystkich uczestników procesu projektowania i realizacji są odmienne, stąd w artykule zostanie zwrócona uwaga na kilka aspektów wiążących wytyczne ochrony przeciwpożarowej dla obiektów budowlanych z projektowanymi w nich systemami wentylacji i klimatyzacji. Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 kwietnia 2006 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów i terenów oraz Ustawa o ochronie przeciwpożarowej z dnia 24 sierpnia 1991 r. to dwa z podstawowych aktów prawnych, których zapisy łączą systemy wentylacji oraz systemy wykrywania i sygnalizacji pożaru, które w dokumentacjach projektowych powszechnie występują pod skrótami SAP – System Alarmowania Pożarowego lub SSP – System Sygnalizacji Pożaru. Wykrycie zjawisk pożarowych przez czujki pożarowe zainstalowane w obiektach wywołuje m.in.:
* sygnalizację wewnętrznego alarmu I stopnia (zagrożenie – tzw. alarm cichy przeznaczony dla obsługi bez transmisji sygnału do jednostki straży pożarnej), inspekcję i rozpoznanie zagrożenia pożarowego przez obsługę w czasie nie dłuższym niż obliczona i założona zwłoka czasowa od potwierdzenia przyjęcia alarmu I stopnia,
* przyśpieszenie alarmu II stopnia (pożar) realizowane jest przez wciśnięcie ręcznego ostrzegacza pożarowego w razie stwierdzenia przez obsługę faktycznego wystąpienia pożaru. Alarm II stopnia następuje automatycznie w przypadku braku potwierdzenia przez obsługę przyjęcia alarmu I stopnia lub po upływie czasu przeznaczonego na rozpoznanie oraz wciśnięciu przycisku pożarowego. Alarm II stopnia jest również sygnalizowany w razie otwarcia tryskacza w instalacji tryskaczowej. W czasie alarmu pożarowego II stopnia w szeregu obiektów budowlanych w zagrożonej strefie pożarowej następuje m.in.:
* automatyczne uruchomienie urządzeń dźwiękowego systemu ostrzegawczego w strefie nagłośnienia ostrzegawczego, w której został wykryty pożar,
* zamknięcie drzwi przeciwpożarowych,
* odblokowanie drzwi objętych kontrolą dostępu usytuowanych na drodze ewakuacyjnej,
* wyłączenie wentylacji bytowej w zagrożonej strefie pożarowej, * zamknięcie klap odcinających w przewodach wentylacyjnych,
* uruchomienie wentylacji grawitacyjnej oddymiającej,
* włączenie wentylacji utrzymującej nadciśnienie w klatkach schodowych budynku, w którym został wykryty pożar,
* sprowadzenie wind w krańcowe położenie,
* transmisja informacji o pożarze do jednostki straży pożarnej.
Jak można zauważyć, realizowany scenariusz obejmuje również ingerencję w systemy wentylacji, a realizacja scenariusza przez elementy wykonawcze w znaczny sposób wpływa na zmiany parametrów przepływu powietrza w obiekcie.
Strefy pożarowe
Wydzielenie odrębnych stref pożarowych jest realizowane m.in. przez projektowanie odpowiedniej odporności ogniowej ścian i stropów. Sprawiające dużo trudności, zarówno na etapie projektowania, jak i realizacji, są np. pomieszczenia: stacji transformatorowych, agregatów prądotwórczych, serwerowni, central telefonicznych, rozdzielni prądu, central tryskaczowych, pompowni przeciwpożarowych, kotłowni gazowych, magazynów paliwa oraz innych pomieszczeń technologicznych i technicznych występujących np. w częściach podziemnych budynków. I tak magazyny paliw o temperaturze zapłonu powyżej 55°C powinny zostać wydzielone ścianami oddzielenia przeciwpożarowego o odporności ogniowej 240 min (REI 240). Z kolei pomieszczenia o przeznaczeniu teleinformatycznym (np. serwerownie, centrale telefoniczne itp.) wydzielane są ścianami o odporności ogniowej 120 min (EI 120). Należy pamiętać, że zachowanie odporności ogniowej przegrody budowlanej to również zachowanie odporności ogniowej montowanej stolarki drzwiowej i okiennej. Powszechnie przyjmowane w fazie projektowej przeszklenia, np. serwerowni, są bardzo często zmieniane w trakcie realizacji na zwykłe przegrody budowlane ze względu na wysokie stolarki okienne o odporności ogniowej 120 min (EI 120). W konsekwencji przewody instalacyjne (w tym kanały wentylacyjne) prowadzone przez oddzielenia przeciwpożarowe powinny być wykonane w przepustach instalacyjnych zapewniających odporność ogniową taką jak dla oddzielenia przeciwpożarowego. Rurociągi oraz kanały wentylacyjne, przechodzące przez przegrody będące oddzieleniem stref pożarowych, należy prowadzić w tulejach stalowych, a przestrzeń pomiędzy rurą a tuleją wypełnić ognioodporną masą uszczelniającą. Zagadnienia te powinny być ujęte w projekcie architektoniczno-budowlanym w warunkach ochrony przeciwpożarowej obiektu. W przejściach kanałów wentylacyjnych przez ściany stanowiące oddzielenie pożarowe projektuje się i instaluje klapy przeciwpożarowe o odporności ogniowej takiej jak dla oddzielenia przeciwpożarowego. Jednym ze stosowanych rozwiązań są klapy w obudowie z blachy stalowej ocynkowanej wyposażane w siłownik elektryczny (230 V) z czujką. Wszystkie klapy w standardowym wyposażeniu powinny posiadać wyłącznik krańcowy i wskaźnik stanu położenia klapy. Stan pracy central wentylacyjnych oraz klap przeciwpożarowych będzie monitorowany. W razie pożaru wentylacja i klimatyzacja zostanie automatycznie wyłączona w strefie pożarowej, w której wystąpi pożar.
Warunki ewakuacji
W przypadku budynków kilkukondygnacyjnych powierzchnia strefy pożarowej w budynkach średnio wysokich, zawierających części zakwalifikowane do kategorii zagrożenia ludzi ZL III i/lub ZL I, nie może przekraczać 5 000 m2. Przyjmując w rozwiązaniach projektowych zastosowanie instalacji tryskaczowej, powierzchnia strefy pożarowej może być zwiększona do 10 000 m2. Powierzchnia strefy pożarowej w garażu podziemnym nie może przekraczać 2 500 m2. Do ewakuacji z poszczególnych kondygnacji budynków przewidywane są ewakuacyjne klatki schodowe, one również, w zależności od kategorii budynku i rozwiązań funkcjonalno-użytkowych, powinny być wydzielone jako odrębna strefa pożarowa. Powszechnym (niekiedy koniecznym) rozwiązaniem, na poszczególnych poziomach, są przedsionki zamykane parą drzwi o odporności ogniowej 30 min (El 30). Dobrą praktyką projektową powinno być informowanie na bieżąco inwestora o potencjalnie dużych kosztach zastosowań takich, a nie innych, rozwiązań. Duże przeszklenia, charakterystyczne dla wielokondygnacyjnych budynków biurowych o wysokich standardach, bardzo chętnie omawiane w fazie koncepcji architektonicznej, mogą być dużym obciążeniem kosztowym dla inwestora realizującego budynek np. na potrzeby własne – średniego przedsiębiorstwa. Ważna rola zespołu projektowego, aby budował świadomość inwestora w aspekcie potencjalnych kosztów wiążących się z przyjęciem takich, a nie innych, rozwiązań projektowych.
Wentylacja oddymiająca
Do zabezpieczania przed zadymieniem ewakuacyjnych klatek schodowych przyjmuje się instalację wentylacyjną, która zapewni w czasie pożaru utrzymanie przyjętego do projektowania nadciśnienia w stosunku do poziomych dróg ewakuacyjnych. Instalacja jest z reguły uruchamiana automatycznie poprzez system sygnalizacji pożarowej w klatkach schodowych budynku, w którym został wykryty pożar. Awaryjne oddymianie klatek odbywa się za pomocą klap dymowych. Przyjęcie w projekcie takiego rozwiązania wiąże się w fazie eksploatacji zarówno z konserwacją systemu, jak i walorami użytkowymi. Odpowiednio zaprojektowane i dobrane klapy mogą stanowić element doświetlający powierzchnie klatek schodowych, realizując ewentualną potrzebę przewietrzania za pomocą automatycznie otwieranych otworów, np. w szklanym przekryciu. Należy jednak zwrócić uwagę, że klapy wymagają wzmożonej obsługi serwisowej w okresie zimowym ze względu na możliwość wystąpienia oblodzeń. Bardzo często umykającą kwestią, zarówno w trakcie projektowania, jak i realizacji, jest konieczność zapewnienia dopływu wymaganej ilości powietrza. Państwowa Straż Pożarna, dokonująca kontroli przed wydaniem zgody na przystąpienie do użytkowania, bardzo często wskazuje na zaniedbania w tym aspekcie.
Nawiew pożarowy
Jest realizowany w ewakuacyjnych klatkach schodowych budynków w celu utrzymania nadciśnienia. Wentylatory pożarowe odpowiedzialne za utrzymania nadciśnienia w klatkach schodowych powinny być zasilane z niezależnego źródła energii elektrycznej. Każdy wentylator powinien być wyposażony w falownik sterowany czujnikiem nadciśnienia w klatce schodowej. Wentylatory pożarowe w założeniach mają za zadanie napowietrzać dorywczo.
Maszynownie i szyby dźwigowe

Często realizowana jest za pomocą urządzeń typu split zgodnie z PN/EN81-1 oraz PN/EN81-2. Ze względu na duże zyski ciepła przewiduje się schładzanie powietrza maszynowni dźwigów hydraulicznych, jak i elektrycznych. Ważnym elementem jest prawidłowe założenie zysków ciepła. W praktyce przyjmuje się znacznie zawyżone zyski ciepła, a na etapie projektowania występuje tendencja do ich zawyżania, dlatego aby nie dopuścić do zakupu i montażu splitów znacznie przewymiarowanych, a co za tym idzie – mogących pracować niestabilnie, należy dokonać wyboru urządzenia i instalacji po wyłonieniu ostatecznego dostawcy wind i potwierdzenia przez niego zysków ciepła. Szyb windowy w trakcie realizacji scenariusza pożarowego stwarza duże możliwości przemieszczania się dymu. W związku z tym winda jest sprowadzana w krańcowe położenie, a szyb stanowi zamkniętą przestrzeń – często stanowi również jedną, osobną strefę pożarową, do której w dolnej części doprowadzane jest powietrze.
Pomieszczenia technologiczne i teleinformatyczne
Do sterowania gaszeniem stosuje się systemy umożliwiające automatyczne i ręczne uruchomienie procesu gaszenia. W serwerowniach, w strefie gaśniczej, stosuje się powierzchnie odciążające, zabezpieczające pomieszczenia przed nadmiernym wzrostem ciśnienia. Otwory odciążające powinny być otwierane automatycznie przed uruchomieniem zaworów zbiorników ze środkiem gaśniczym. Po wyładowaniu środka gaśniczego otwory odciążające powinny zostać automatycznie zamknięte. Podstawowe zadania i funkcje realizowane przez system sterowania gaszeniem serwerowni dla klimatyzacji:
* sterowanie instalacją klimatyzacyjną (włączanie w czasie pożaru), zamknięcie przeciwpożarowych klap odcinających,
* sterowanie powierzchnią odciążającą (otwarcie zamknięć otworów odciążających przed wyzwoleniem środka gaśniczego i zamknięcie ich po jego wypływie). W pomieszczeniach chronionych gazową instalacją gaśniczą projektuje się wentylatory umożliwiające usunięcie powietrza na zewnątrz. Podsumowując, urządzenia i przewody wentylacyjne oraz klimatyzacyjne powinny być wykonane z zachowaniem szeregu warunków, które powinny być zawarte w projekcie wykonawczym. Najważniejsze z nich to: stosowanie w kanałach i przewodach drzwiczek rewizyjnych wykonanych z materiałów niepalnych, wyposażanie przewodów przechodzących między strefami pożarowymi w przeciwpożarowe klapy odcinające z siłownikami samoczynnie je zamykającymi w razie wykrycia dymu przez czujki pożarowe. Odporność ogniowa przeciwpożarowych klap odcinających z reguły wynosi 120 min (EI 120) lub 60 min (EI 60) w zależności od klasy odporności pożarowej elementu budynku, w którym są zamontowane. Systemy wentylacji należy wykonywać klasach szczelności określonych projektem. Dotyczy to całego systemu wentylacji, w tym również kształtek, kanałów oraz rur spiro. W przypadku pożaru wentylacja i klimatyzacja powinna zostać automatycznie wyłączona w strefie pożarowej, w której wystąpi pożar. Pomieszczenia wentylatorni powinny stanowić odrębne strefy pożarowe, a stan pracy central wentylacyjnych oraz klap przeciwpożarowych powinien być monitorowany.
Rafał Pesta
Zobacz artykuł w wersji pdf pdf pdf pdf

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij