Niezbędnik instalatora (4). Wielowarstwowe kalibrowanie

W 2006 roku DVGW (Niemieckie Stowarzyszenie Branży Gazowej i Wodnej – główny europejski urząd certyfikująco-kontrolny w zakresie armatury) wydał nowe wytyczne ułatwiające wczesne wykrycie przecieku połączenia złączki z przewodem rurowym, które przez niedopatrzenie nie zostały zaprasowane podczas budowy instalacji.
Bardzo często zdarzało się, że próba szczelności instalacji przy ciśnieniu 15 barów lub jeszcze wyższym nie pozwalała na wykrycie przecieku na niezaprasowanej złączce.
Na placu budowy bardzo trudno jest zauważyć różnice pomiędzy połączeniem zaprasowanym i niezaprasowanym przed napełnieniem wodą wykonanej instalacji. W nowej niemieckiej normie jest napisane że „(…) Przeciek złączki niezaprasowanej na połączeniu powinien się ujawnić już przy ciśnieniu próbnym maks. 6,5 bara zarówno przy próbie wodnej, jak i powietrznej”.

„Kalibrator nieszczelny”

Kalibrator tego typu przeznaczony jest do obróbki końców rur wielowarstwowych (fot. 1). Tego typu oryginalną i opatentowaną konstrukcję wprowadziła w ubiegłym roku na nasz rynek jedna z firm oferujących systemy rur wielowarstwowych. Służy on do obróbki rur wielowarstwowych przed ich zaprasowaniem lub skręceniem złączki. Kalibrator posiada specjalną konstrukcję, która pozwala wykonać niewielkie pojedyncze, wzdłużne do osi przewodu wybrzuszenie końcówki rury na zewnątrz o długości 13 mm w celu uzyskania małej szczeliny odprowadzającej wodę z niezaprasowanego połączenia. Z uwagi na oryginalną konstrukcję urządzenie nazywane jest kalibratorem nieszczelnym. Nowa konstrukcja umożliwia:

* poprawną kalibrację średnicy wewnętrznej,

* usunięcie ostrych krawędzi czołowych wewnętrznej ścianki przewodu,

* punktowe wzdłużne poszerzenie rury poprzez obrót kalibratora w obie strony (nowość!).

Działanie kalibratora:

* rurę po obcięciu należy wsunąć na trzpień kalibratora,

* wciskając kalibrator do wnętrza przewodu należy obracać go w prawą stronę (zgodnie z kierunkiem obrotu wskazówek zegara),

* podczas obrotu końcówka przewodu musi dojść do doczołowych ostrzy skrawających aż do momentu pojawienia się wiórów z tworzywa sztucznego w gnieździe narzędzia,

* po wykonaniu kilku lub kilkunastu obrotów w prawą stronę (w zależności od stopnia deformacji rury) należy kalibrator obrócić o kąt 180° w lewo, a następnie wysunąć. Podczas obrotu wstecznego metalowa płytka o grubości 1,5 mm unosi się do góry z gniazda usytuowanego w trzpieniu na wysokość 1,7 mm, powodując trwałe wzdłużne do osi wybrzuszenie. Po wykonaniu obrotu wstecznego o kąt 180° płytka samoczynnie cofa się do gniazda w trzpieniu kalibrującym.

To dzięki tej ostatniej funkcji – poszerzeniu rury – podczas próby szczelności złączka zawsze wykazuje nieszczelności, jeśli nie została zaprasowana.

Metalowe płytki

Na fotografii 2 przedstawiony jest jeden z najbardziej popularnych kalibratorów z tworzywa sztucznego z metalowymi płytkami frezującymi. Jest to konstrukcja produkcji chińskiej o dość dobrych parametrach. Kalibrator posiada 3 końcówki kalibrujące rury o średnicach 16, 20, oraz 25 mm. Dwa zgrubienia na trzpieniach powodują małe opory tarcia pomiędzy rurą a narzędziem, odpowiednie centrowanie oraz zabezpieczają przed przedostaniem się wiórów do wnętrza przewodu. Konstrukcja korpusu jest bardzo ergonomiczna, przez co praca za pomocą tego urządzenia nie męczy dłoni i nadgarstka. Ponieważ konstrukcja trzpieni wykonana jest z tworzywa sztucznego, przez co ulega on szybkiemu zużyciu, nie polecam go instalatorom, którzy wykonują dużo połączeń. Dystrybutorzy tego narzędzia nie podają orientacyjnej ilości prawidłowo wykonanych kalibracji. Proszę pamiętać, że kalibrator, podobnie jak szczęki do zaprasowywania złączek, zużywa się. Jest to normalny proces w przypadku każdego narzędzia. Należy jednak przed rozpoczęciem pracy sprawdzić za pomocą suwmiarki stopień zużycia trzpienia oraz – wizualnie – ostrzy skrawających kalibratora. Niewątpliwą zaletą tego urządzenia jest jego bardzo niska cena, która wynosi około kilkunastu złotych.

Kalibratory metalowe

Markowi producenci systemów instalacyjnych z rur wielowarstwowych dostarczają instalatorom kalibratory, których główna część robocza wykonana jest z metalu. Metalowa konstrukcja narzędzia jest bardziej wytrzymała na zużycie oraz mniej wrażliwa na uszkodzenia mechaniczne. Wymienne trzpienie centrujące osadzone są najczęściej na grubej plastikowej płytce montażowej. Mogą one posiadać kształt walca lub czopka, którego początek ma kształt kuli. Najczęściej są to średnice 16, 20, 25 oraz 32 mm. Każdy z trzpieni powinien być odpowiednio opisany, aby instalator mógł poprawnie wybrać odpowiednią średnicę. Zabezpieczeniem przed uszkodzeniem trzpieni kalibrujących są zamontowane bolce w narożnikach płytki montażowej. W przypadku uderzenia kalibratora o betonową posadzkę uszkodzeniu ulegną jedynie trzpienie zabezpieczające, które nie mają żadnego wpływu na proces kalibracji rury. Niestety tego typu narzędzia są dosyć drogie i przez to niechętnie kupowane przez instalatorów. Jednym z pierwszych kalibratorów na rynku w Polsce była konstrukcja izraelska (fot. 3).

Uwaga! Kalibratory wyposażone są w metalowe płytki frezujące końcówkę rury. Ostrza tych płytek skrawają wewnętrzną i doczołową krawędź rury tylko w jednym kierunku. Nie należy wykonywać podczas kalibracji ruchów rewersyjnych (w prawo, a następnie w lewo). Podczas przywracania przekroju kołowego rury oraz fazowania krawędzi, kalibrator należy obracać tylko zgodnie z ruchem wskazówek zegara, tj. w prawą stronę. Zawsze po wykonaniu kalibracji należy zwrócić uwagę, aby do wnętrza przewodu nie przedostały się wiórki tworzywa sztucznego powstałe podczas pracy. Mogą być one bardzo trudne do usunięcia z instalacji oraz spowodować zaczopowanie zaworów termostatycznych, filtrów, perlatorów oraz innych elementów armatury wodociągowej i grzewczej.

Andrzej Świerszcz        
Zobacz artykuł w wersji pdf pdf pdf

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij