Pompy ciepła i systemy solarne w Europie. OZE na wsparciu

Głównym celem ww. Dyrektywy 2009/28/WE (RES) jest doprowadzenie do wzrostu wykorzystania OZE w finalnym zużyciu energii do 15% w 2020 r. Aby osiągnąć ten cel, Polska musi stworzyć odpowiednie mechanizmy wsparcia rozwoju sektora odnawialnych źródeł energii. Obecnie jesteśmy na etapie projektu dokumentu pn. „Krajowy plan działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych”, który między innymi określa środki, które należy podjąć dla osiągnięcia krajowych celów ogólnych w zakresie udziału OZE w wykorzystaniu energii finalnej.

Prognozy rozwoju rynku OZE w Polsce i w pozostałych krajach Unii Europejskiej wskazują, że znaczącą rolę w wypełnieniu wymagań Dyrektywy może odegrać geotermia, w tym zwłaszcza geotermia niskotemperaturowa, która wykorzystuje pompy ciepła, w pełni uznane jako urządzenia korzystające z odnawialnych źródeł energii [1]. Technologia ta, znana i rozwijana na świecie już od ponad 50 lat, również w Polsce cieszy się coraz większym zainteresowaniem. Niestety nadal jest to spowodowane wyłącznie przez wysiłki producentów i hobbystów starających się pokazać jej wielkie zalety, mimo relatywnie wysokich początkowych kosztów inwestycyjnych oraz poszerzającemu się gronu zadowolonych użytkowników pomp ciepła. Na wykresie 1 przedstawiona została ilość sprzedanych pomp ciepła przez wiodących na polskim rynku producentów i dystrybutorów, objętych badaniem BRG Consult [2].

Czy w Polsce doczekamy się systemu wsparcia inwestycji w pompy ciepła? Niestety na to pytanie nie uda mi się odpowiedzieć w niniejszej publikacji, ale warto pokusić się o analizę aktualnego stanu rynku pomp ciepła oraz przyjrzeć się, jakie mechanizmy wsparcia inwestycji w pompy ciepła i systemy solarne praktykowane są w krajach europejskich.

Nasi najbliżsi sąsiedzi podjęli już pewne działania przyczyniające się do promowania technologii pomp ciepła. Wśród takich programów wsparcia wyróżnić można specjalne taryfy energetyczne dla pomp ciepła, stosowane w Niemczech, Szwajcarii, Austrii, Czechach czy Francji, a także różnego rodzaju formy dotacji czy ulg podatkowych. Gdyby w Polsce udało się uruchomić dobry mechanizm wsparcia inwestycji z pompami ciepła, korzystając z doświadczenia krajów Europy Zachodniej (w tym również Czech), w ciągu kliku lat liczba inwestycji w pompy ciepła mogłaby wzrosnąć nawet 10-krotnie. Oznaczałoby to, że liczba instalowanych pomp ciepła w Polsce wzrosłaby z 6000 szt. (jest to liczba pomp ciepła sprzedanych w 2010 r. według PORT PC [3], patrz wykres 2) do 60 000 szt. Taka ilość może znacząco oddziaływać zarówno na zwiększenie efektywności energetycznej, jak i redukcję emisji CO2 i innych zanieczyszczeń. Tę tezę mogą potwierdzać również pierwsze efekty realizacji programu dopłat do kredytów na zakup i montaż kolektorów słonecznych uruchomionego w zeszłym roku przez NFOŚiGW [4]. Obserwowany ostatnio w naszym kraju boom na kolektory słoneczne jest w dużej mierze efektem dofinansowań ze strony NFOŚiGW.

Bez zewnętrznego dofinansowania dynamiczny rozwój tej gałęzi OZE jest nadal hamowany wysokim kosztem inwestycyjnym i szacuje się [2], że w 2014 roku sprzedaż pomp ciepła w Polsce będzie na poziomie około 11 000 szt.

Rynek kolektorów w Polsce

W ubiegłym roku w Polsce sprzedano ok. 146 tys. m2 (111 tys. kolektorów płaskich i 35 tys. kolektorów próżniowych) i jest to wartość podobna do osiągniętej ilości 144 tys. m2 w 2009 r. We wcześniejszych latach obserwowany był stały wzrost popularności kolektorów słonecznych, który w latach 2007-2008 wynosił ponad 10%. Aktualnie, wg raportu IEO EC BREC [5], jesteśmy na 8 miejscu w Europie pod względem ilości zainstalowanej powierzchni kolektorów słonecznych, zaraz po takich krajach jak Niemcy, Włochy, Hiszpania, Austria, Francja, Grecja, Portugalia. Innym źródłem statystyk, dotyczącym rynku kolektorów słonecznych, jest EurObservER [6], według którego Polska ma 11 pozycję w Europie, za takimi krajami jak Niemcy, Austria, Grecja, Włochy, Hiszpania, Francja, Holandia, Portugalia, Cypr i Czechy. Ogółem na koniec 2010 roku łączna powierzchnia zainstalowanych kolektorów wynosiła 656 tys. m2. Ponadto Polska ma około 2% udział w sprzedaży kolektorów słonecznych w Europie. W efekcie, w zakresie energetyki słonecznej cieplnej, możemy pochwalić się bardzo dobrym, dodatnim bilansem w handlu zagranicznym.

Aktualne programy wsparcia

W Polsce przeciętny Kowalski, czyli osoba fizyczna, może uzyskać dofinansowanie na zakup kolektorów słonecznych w formie dotacji do kredytu z NFOŚiGW na terenie całej Polski, a także dotacji z gminy w wybranych gminach lub kredytów na preferencyjnych warunkach. Najbardziej korzystna jest dotacja z gminy, więc warto o to zapytać we właściwym dla miejsca zamieszkania urzędzie gminy lub miasta. Dofinansowanie możliwe jest między innymi dzięki Programowi Ograniczenia Niskiej Emisji – PONE, który realizowany jest ze środków Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (niestety na dzień dzisiejszy tylko na terenie województwa śląskiego). Oprócz tego niektóre gminy spoza woj. śląskiego oferują pomoc w ramach programów proekologicznych, których budżet pochodzi zazwyczaj ze środków unijnych, norweskich, szwajcarskich lub innych programów i funduszy celowych. W większości przypadków programy dotyczą modernizacji budynków, w których planowana jest wymiana starego kotła węglowego na nowoczesny, i przy okazji tej wymiany gmina może pokryć też część kosztów związanych z zakupem i montażem pompy ciepła czy kolektorów słonecznych. Nie w każdej gminie inwestor dostanie jednak dofinansowanie indywidualnie. Najczęściej gmina organizuje grupowe dopłaty dofinansowujące wymianę starej instalacji grzewczej w kilkunastu lub kilkudziesięciu domach. W przypadku Programu Ograniczania Niskiej Emisji (PONE) prezentowane są już [7] pierwsze efekty realizacji programów w niektórych gminach woj. śląskiego i, co ciekawe, aż 2812 starych kotłów węglowych zostało zamienionych na 2460 nowych kotłów węglowych, 346 kotłów gazowych, 3 kotły olejowe i tylko jedną pompę ciepła! Pozytywnym efektem, jeżeli chodzi o wzrost udziału wykorzystania energii odnawialnej, jest montaż 1400 systemów solarnych.

Ogólnodostępnym w Polsce mechanizmem wsparcia inwestycji w systemy solarne jest program dopłat do kredytu bankowego na zakup i montaż kolektorów słonecznych rozpoczęty w sierpniu 2010 roku przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Dopłata NFOŚiGW wynosi 45% kapitału kredytu bankowego wykorzystanego na sfinansowanie kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia, przy czym jednostkowy koszt kwalifikowany nie może przekroczyć 2500 zł/m2 powierzchni całkowitej kolektora. W praktyce dopłata NFOŚiGW pozwala na zmniejszenie kosztów inwestycji w system solarny na poziomie ok. 20%, ponieważ inwestor musi ponieść koszty kredytu, a także odprowadzić od dotacji podatek. Wnioski o dopłatę NFOŚiGW należy składać wraz z wnioskiem o kredyt w banku, który zawarł umowę o współpracy z NFOŚiGW. Nabór wniosków prowadzony jest w trybie ciągłym, co oznacza, że nie ma wyznaczonych terminów, w których są one przyjmowane. Jak dotąd takie umowy zawarło 6 banków.

W założeniach NFOŚiGW program ma być realizowany do 2014 roku, z możliwością wydatkowania środków do końca 2015 roku. Budżet programu wynosi 300 000 tys. zł, przy czym alokacja pieniędzy w latach 2010-2012 wynosi 200 000 zł, natomiast w latach 2013-2014 – 100 000 tys. zł. W okresie od września 2010 r. do maja 2011 r. (9 miesięcy) złożonych zostało 5171 wniosków o dopłatę do kredytu na zakup i montaż kolektorów słonecznych, na łączną kwotę kredytu 68 721 tys. zł i kwotę dotacji 30 924 tys. zł [4]. Z tej liczby wniosków 4099 jest już złożonych przez banki w NFOŚiGW. Największą liczbę wykonanych instalacji solarnych odnotowano w województwie śląskim, małopolskim i podkarpackim.

Jeżeli nie dysponujemy środkami na sfinansowanie inwestycji w pompę ciepła (jak również system solarny czy inne rodzaje urządzeń wykorzystujących OZE), można postarać się o nisko oprocentowany kredyt na zakup systemu solarnego lub pompy ciepła w Banku Ochrony Środowiska. Aby go dostać, trzeba złożyć wniosek we właściwym dla miejsca zamieszkania oddziale BOŚ. Wymagane dokumenty to m.in.: wypełniony wniosek wraz z kartą informacyjną o kliencie (do pobrania w banku), dokumenty dotyczące zdolności kredytowej (np. zaświadczenie o zarobkach), dokumenty związane z ustanowieniem zabezpieczenia spłaty kredytu, akt własności nieruchomości (np. odpis z księgi wieczystej). Każdy, kto ma zdolność kredytową, dostanie taki kredyt, o ile w danym województwie jest on dostępny. Oprocentowanie kredytu jest zmienne i zależne od województwa oraz aktualnych warunków rynkowych. Kredyt można dostać na okres od 3 do 8 lat, a jego kwota może pokryć 70%, a nawet w niektórych przypadkach 90% kosztów zakupu i montażu kolektorów słonecznych czy pompy ciepła.

Można również skorzystać z premii termomodernizacyjnej, która umożliwia spłatę 20% kredytu na realizację przedsięwzięć o charakterze termomodernizacyjnym, w tym na całkowitą lub częściową zamianę źródeł energii na źródła odnawialne (pompę ciepła, kolektory słoneczne) lub zastosowanie wysokosprawnej kogeneracji – z obowiązkiem uzyskania określonych w ustawie oszczędności w zużyciu energii. Premię przyznaje BGK [8] na wniosek inwestora złożony w banku, w którym inwestor ubiega się o kredyt. Aby uzyskać premię, konieczne jest sporządzenie audytu energetycznego dla modernizowanego budynku, który wykazuje oszczędności uzyskane z tytułu planowanych przedsięwzięć termomodernizacyjnych. Pozytywna weryfikacja audytu umożliwia podpisanie umowy kredytowej z premią termomodernizacyjną. Po zakończeniu inwestycji i spełnieniu warunków do wypłaty premii, BGK przekazuje premię termomodernizacyjną do banku kredytującego celem spłaty 20% wykorzystanego kredytu.

Wymienione powyżej mechanizmy wsparcia dotyczą osób fizycznych. Szersze możliwości mają gminy, instytucje, stowarzyszenia i przedsiębiorcy, którzy na duże inwestycje mogą starać się bezpośrednio o środki z NFOŚiGW, WFOŚiGW, środki unijne w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych i środki dostępne w ramach innych funduszy i programów celowych.

dr inż. Małgorzata Smuczyńska 
Zobacz artykuł w wersji pdf pdf pdf

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij