Połączenia nierozłączne i rozłączne. Prasowanie czy skręcanie.

Zobacz artykuł w wersji pdf pdf pdf

Połączenia nierozłączne Jedną z decyzji, jaką musi podjąć projektant i wykonawca, jest materiał, z jakiego wykonane będą poszczególne instalacje w obiekcie. Dotyczy to zarówno instalacji wody pitnej, jak i ogrzewania. Wymagania stawiane instalacjom wody pitnej to przede wszystkim trwałość i brak wpływu materiału instalacji na jakość wody użytkowej.

Z doborem odpowiedniego materiału związana jest ściśle technologia wykonania instalacji. Instalacje wodne mogą być wykonanie z różnych materiałów: tworzywowych, stalowych, miedzianych. W zależności od wyboru materiału dostępne są różne sposoby łączenia rur. Podstawowym podziałem jest podział na połączenia rozłączne i nierozłączne. Do połączeń nierozłącznych możemy zaliczyć połączenia zgrzewane, klejone, zaprasowywane, lutowane oraz spawane zaś do połączeń rozłącznych można zaliczyć złączki śrubowe, dwuzłączki rurowe, gwinty długie, kołnierze itp. Podstawową różnicą pomiędzy tymi sposobami połączeń jest to, że połączenia rozłączne są łatwe zarówno w montażu, jak i demontażu, lecz wykazują mniejszą trwałość od połączeń nierozłącznych.Każda instalacja w czasie eksploatacji narażona jest na działanie różnych czynników związanych z czynnikami zewnętrznymi, jak i z warunkami samej instalacji: temperaturą i ciśnieniem. Na instalację z rur działają siły wywołane przez zmianę długości przewodu, wahania ciśnienia i masę przewodu. Bez względu na sposób łączenia rur siły te powinny być przejęte lub wyrównane za pomocą różnych środków technicznych, takich jak odpowiednie mocowanie, kompensatory, odpowiednie rozmieszczenie punktów przesuwnych i punktów stałych w instalacji.

W instalacjach rur miedzianych najczęściej stosowane są połączenia lutowane. Poza lutowaniem możliwe jest także wykorzystanie innego sposobu połączenia, jakim jest zaprasowanie. Przy lutowaniu stosowane są luty miękkie oraz twarde. Wykonanie takiego połączenia wymaga jednak od instalatora zarówno czasu, jak i wysokich kwalifikacji. W przypadku zastosowania zaprasowywania, instalator wykonuje połączenie za pomocą specjalnego urządzenia zaciskającego, co czyni sam montaż dużo szybszym i łatwiejszym. Uniezależnienie sposobu połączenia od czynnika ludzkiego znacznie zmniejsza ryzyko wykonania nieszczelnego połączenia. Dodatkowo producenci (np. Viega) wyposażyli złączki w specjalny kontur bezpieczeństwa, sygnalizujący połączenia, które nie zostały zaprasowane w procesie montażu. Połączenia zaciskowe mają następujące zalety w porównaniu do lutowania:

* brak zmiany struktury łączonych materiałów,

* szybkość i czystość wykonania instalacji,

* prostota wykonania połączenia,

* brak zagrożenia ogniem na miejscu budowy,

* brak dodatkowych materiałów (lut, topniki).

Zatem, pomimo wyższej ceny łącznika do zaprasowania od łącznika do lutowania, wydaje się, iż zaprasowanie jest znacznie lepszą metodą połączenia niż lutowanie.

Innym sposobem nierozłącznego łączenia rur, np. stalowych, jest ich spawanie. Właściwe wykonane połączenie ma prawie taką samą wytrzymałość, odporność termiczną i żywotność jak sama rura. Jednak podobnie jak w przypadku lutowania, warunkiem uzyskania takich cech połączenia jest wykonanie ich przez odpowiednio wykwalifikowane osoby przy zastosowaniu odpowiednich narzędzi i materiałów pomocniczych.

Instalacje klejone w instalacjach domowych wykonywane są przede wszystkim do łączenia rur PVC-U i PVC-C. Trwałość połączeń klejonych zależy od przyczepności kleju do łączonych powierzchni oraz wytrzymałości kleju. Zatem o jakości połączenia decyduje staranne przygotowanie powierzchni klejonych.

Podsumowując, nie da się jednoznacznie określić, które ze sposobów łączenia rur (rozłączne czy nierozłączne) są lepsze. Oba rodzaje wzajemnie się uzupełniają i są potrzebne w każdej instalacji. Zastosowanie połączenia rozłącznego do łączenia z armaturą przewodową (np. zawory odcinające i zwrotne), osprzętem (np. pompy, liczniki ciepła, filtry), urządzeniami (np. kotły, wymienniki) znacznie ułatwia prace modernizacyjne, związane z naprawą lub przeglądem tych elementów. Z tych względów zastosowanie nierozłącznych połączeń rurowych jest niekorzystne. W przypadku zastosowania tego typu połączenia jakiekolwiek zmiany w instalacji wiążą się z dużym nakładem finansowym i czasowym. Najważniejsze jest, aby wykonane połączenia były stale szczelne w zmieniających się warunkach pracy instalacji.

Łukasz Szypowski, Viega

Literatura:

1. A. Gassner, „Instalacje sanitarne – poradnik dla projektantów i instalatorów”, WNT 2008.
2. Praca zbiorowa, „Systemy centralnego ogrzewania i wentylacji – poradnik dla projektantów i instalatorów”, WNT 2007.
3. Praca zbiorowa PCPM 2005, Instalacje wodociągowe, gazowe i ogrzewcze z miedzi.4. Materiały firmy Viega.


Połączenia rozłączne Systemy rur polietylenowych mogą być z powodzeniem stosowane w instalacjach grzewczych oraz wody użytkowej. W tym systemie rury dzielą się na jednorodne z warstwą antydyfuzyjną EVOH (np. PE-X lub PE-RT) oraz na wielowarstwowe z wkładką aluminiową (np. PE-X/Al/PE lub PE-RT/Al/PE-RT). Rury jednorodne są przewidziane do instalacji grzewczych (ogrzewanie podłogowe lub grzejniki), natomiast wielowarstwowe z wkładką aluminiową zarówno do instalacji grzewczych, jak i do wody użytkowej dzięki dużej wytrzymałości na ciśnienie oraz temperaturę (do 95oC i 10 barów). W systemach z rur polietylenowych PE (PE-X – polietylen usieciowany lub PE-RT – polietylen uszlachetniony) występują dwa typy połączeń: skręcane (rozłączne) oraz zaprasowywane (nierozłączne). Oba połączenia są wykonywane na zimno bez stosowania dodatkowych chemikaliów. Połączenia skręcane są wykonywane za pomocą złączek z wkładką eurokonus wyposażoną w dwa o-ringi, z pierścieniem zaciskowym oraz nakrętką z gwintem (zazwyczaj 3/4”). Przed wykonaniem połączenia rurę należy skalibrować za pomocą kalibratora, który fazuje ostre krawędzie i przywraca spłaszczonej w czasie cięcia rurze kształt kolisty. Nakrętkę złączki powinno się zakręcić z siłą około 25-30 Nm. Tak wykonane połączenie gwarantuje szczelność do 10 barów bez stosowania pakuł, pasty, itp. Największą zaletą systemu skręcanego jest możliwość rozłączenia, wymiany np. uszkodzonej rury i ponownego skręcenia. Kolejnym wielkim atutem jest brak dodatkowych maszyn potrzebnych do montażu – wystarczą po prostu nożyce do cięcia rury, kalibrator i dwa klucze. Drugi z systemów, czyli zaprasowywany, wymaga zastosowania specjalnych złączek oraz maszyn, popularnie zwanych zaciskarkami. Wśród powszechnej opinii wykonawców, sprzedawców i klientów system ten jest bardziej niezawodny i pewniejszy niż system skręcany. Wynika to ze sposobu wykonania połączenia. Maszyna zaciska rurę na złączce z dużą siłą (>15 kN) i zmniejsza wpływ czynnika ludzkiego na jakość wykonanego połączenia. Nie oznacza to, że system zaprasowywany można wykonywać „byle jak”, bo i tak maszyna zaciśnie! System zaprasowywany rządzi się swoimi prawami i zasadami, które trzeba bezwzględnie przestrzegać, aby ustrzec się błędów, a w efekcie kłopotów. Rury muszą być kalibrowane za pomocą oryginalnych kalibratorów producenta (kwestia tolerancji grubości ścianki). Nie można mieszać różnych systemów, bo takie połączenia nie dadzą gwarancji szczelności, a wręcz przeciwnie – przeciek murowany, a jest to tylko kwestią czasu. Każdy system innego producenta wymaga stosowania innego profilu szczęk zaciskowych: np. TH, U, B, itd. Zastosowanie innego typu szczęk niż oryginalne również skutkuje przeciekiem. Ogromną zaletą systemu zaprasowywanego jest szybkość montażu – instalację do wody i c.o. w standardowym domu jednorodzinnym ekipa 2-osobowa jest w stanie wykonać w ciągu jednego dnia. Dzięki użyciu maszyny połączenie jest niezwykle trwałe. Badania wytrzymałości wykazały, że przy gwałtownym wzroście ciśnienia rura PE-X/Al/PE pęka przy 80 barach, natomiast połączenie pozostaje niezniszczone! Instalacja na systemie zaprasowywanym jest profesjonalna i trwała – wytrzymałość przekracza 50 lat! Ograniczeniem tego systemu jest nierozłączność połączeń – w przypadku uszkodzenia rury (np. przewiercenia lub przecięcia) należy to miejsce wyciąć i wstawić złączkę naprawczą rura-rura.

System zaprasowywany z rurami z PE jest uniwersalny, jednak jego zastosowaniem są instalacje wewnętrzne, a zwłaszcza fragmenty „stałe”, niezmienne (np. zalane pod podłogą lub pod tynkiem). Końcówki poszczególnych odejść prowadzących do różnych urządzeń lub armatury powinny być wykonane ze złączek skręcanych. Takimi elementami mogą być rozdzielacze, grzejniki, wszelkiego rodzaju armatura, pompy, źródła ciepła, takie jak kotły, pompy ciepła, itd. Takie rozwiązanie instalacji umożliwia wymianę któregoś urządzenia w sytuacji awaryjnej. Systemy zaprasowywane mają bardzo duży zakres średnic (np. od 14 do 75 mm lub więcej), zatem mogą być zastosowane nawet w dużych budynkach.

Na usta ciśnie się podstawowe pytanie w dramatycznych sytuacjach przebicia rury ogrzewania podłogowego – czy można zastosować złączkę skręcaną rura-rura do naprawienia tego miejsca? Odpowiedź brzmi – jak najbardziej tak! Połączenie skręcane właściwie wykonane daje szczelność i taką samą 10-letnią gwarancję producenta. Należy natomiast dochować kultury wykonania i zabezpieczyć takie połączenie np. rurą karbowaną (peszlem).

Marcin Kotas, Purmo

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij