Jak to dawniej bywało… Sztuka mierzenia

Zobacz artykuł w wersji pdf pdf   

W artykule zajmiemy się jednostkami miar i wag. Dziś artykuł stanowiący wstęp do nowego, kilkuczęściowego cyklu, obejmującego okres od starożytności po czasy nowożytne.
Od początku zorganizowane społeczności potrzebowały podstawowych miar dla realizacji swych codziennych zadań, mimo że w owym czasie brak powszechnie przyjętych i zrozumiałych jednostek nie stanowił problemu. Pomiary wykonywano na bieżąco, w oparciu o lokalnie uznawane jednostki, których mała dokładność nie była przeszkodą. Gdy ok. 2900 lat temu po raz pierwszy w dziejach ludzkości pismo pojawiło się w Mezopotamii, to, jak dowodzą wykopaliska, system miar i wag był już stworzony i ukształtowany. Stał się on później podstawą wszystkich systemów mierniczych świata starożytnego, a następnie przetrwał w systemach średniowiecznej Europy, Rosji i w krajach arabskich.
Podziały i krotności jednostek wynikały z używanych systemów matematycznych. Wiele wczesnych systemów opierało się na liczbie 10. Powód był oczywisty – do liczenia używano dziesięciu palców. Nie był to jednak system najbardziej wszechstronny ze względu na ograniczoną ilość podziałów. Przy oparciu się na systemie dwunastkowym liczba podziałów znacznie wzrastała, ułatwiając rozliczania ilości handlowych.
Wraz z rozwojem społeczeństw jednostki miar stawały się coraz bardziej złożone. Odkrycie systemów liczbowych i wiedzy matematycznej umożliwiło stworzenie całych systemów jednostek miar dla handlu, pomiarów ziemi, systemów podatkowych czy nauki. Dla najbardziej wyszukanych zastosowań trzeba było nie tylko ważyć i mierzyć bardziej skomplikowane przedmioty. Wymagało to dokładności i powtarzalności za każdym razem i w różnych miejscach dokonywania pomiaru. Istotne było, by wszyscy tak samo rozumieli każdą jednostkę.
System miar powstał prawdopodobnie na obszarze od Syrii do Iraku ok. 6000 lat p.n.e. wraz z rozwojem rolnictwa. Gdy tylko uprawy stały się głównym źródłem pożywienia, wyłoniła się konieczność określenia sposobu, jak obliczyć podział zapasów między kolejnymi zbiorami i jak podzielić zapasy w okresach głodu i nieurodzaju. W świecie antycznym istniała zasada, że wolny mężczyzna zjada dwie pinty pszenicy dziennie. Człowiek zużywa przez miesiąc połowę ciężaru podnoszonego przez mężczyznę, co odpowiadało kiedyś talentowi. Te ilości racji żywieniowych występują w dokumentach Bliskiego Wschodu, Egiptu i Grecji. Jedyną jednostką pojemności, związaną z rozdzielnictwem i mającą swe początki w naturze, jest pojemność dwóch złączonych dłoni – garść.
Najważniejsze stosowane powszechnie miary były oparte na wykorzystaniu elementów ciała ludzkiego i środowiska naturalnego jako narzędzi pomiarowych. Zapiski babilońskie i egipskie podają, że długości mierzone były początkowo łokciem, palcem, dłonią lub stopą. Gdy trzeba było porównać objętości używanych naczyń, to napełniano je ziarnem, które następnie liczono, uzyskując miarę pojemności. Gdy wymyślono sposoby ważenia i odważniki, to dotychczas używane ziarna i kamyki stały się standardami wagowymi.
Europejskie systemy miar były oparte na miarach rzymskich, te zaś na greckich, spokrewnionych i pochodzących od egipskich i babilońskich. Ich rozwój zależał jednak od uwarunkowań lokalnych i stąd ogromna różnorodność miar w poszczególnych krajach oraz okręgach i miastach tych krajów. Przenikanie jednostek następowało wraz z wymianą towarów początkowo wzdłuż ważnych szlaków handlowych, skutkując pokrewieństwami jednostek i systemów.
Aleksandra Trzeciecka
Źródło: Materiały Stowarzyszenia Kolekcjonerów Miar i Wag.

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij