Eksploatacja systemu kanalizacyjnego oraz obiektów kanalizacyjnych (6). Szorowanie kanałów

Zobacz artykuł w wersji pdf pdf  pdfpdf        

Głównym zadaniem pogotowia kanalizacyjnego jest likwidacja zapchań kanałów, przykanalików i wpustów ulicznych uniemożliwiających odpływ ścieków z nieruchomości oraz odwadnianie ulic. Pogotowie kanalizacyjne powinno likwidować także skutki zapchań i zalewy piwnic lub ulic. Przyczyny zapchań przykanalików i wpustów ulicznych należy szukać zwykle w niewłaściwym użytkowaniu wewnętrznych instalacji kanalizacyjnych, niesprzątaniu ulic itp. Wyjątkowo powodem zapchań mogą być uszkodzenia urządzeń.

Częste zapychanie się przykanalika czy wpustu ulicznego świadczyć może o jego uszkodzeniu. Częstsze wypadki zapchań kanałów świadczą o zaniedbaniach eksploatacyjnych lub uszkodzeniu kanału (jeżeli zapchania mają miejsce tylko na pewnym odcinku). Praca pogotowia kanalizacyjnego odbywać się powinna 24 godziny na dobę. Pracą pogotowia kieruje dyspozytor.

Roboty konserwacyjne  Za roboty konserwacyjne uznano wszelkie prace wykonywane na sieci kanalizacyjnej, prowadzone bez przerw w odprowadzaniu ścieków siecią. Do grupy tej zalicza się:

  • roboty przeglądowe – systematyczną kontrolę i obchód sieci oraz jej uzbrojenia,
  • zapobieganie zanieczyszczeniu się kanałów, przykanalików i uzbrojenia sieci kanalizacyjnej,
  • utrzymanie należytego stanu przewodów, połączone z wykonywaniem drobnych robót remontowych.

Roboty przeglądowe
Przeglądy sieci kanalizacyjnej przeprowadza się w następujących celach:

  • dla sprawdzenia stanu uzbrojenia naziemnego,
  • dla wykrycia robót ziemnych i innych zagrażających uzbrojeniu, zapadnięć na trasie kanału (które mogą świadczyć o jego uszkodzeniu),
  • dla skontrolowania stanu przewodów i ich zanieczyszczenia.

Kontrolę stanu uzbrojenia i robót na powierzchni terenu przeprowadza się przez obchód sieci. Kontrolę stanu kanałów przełazowych przeprowadza się, przechodząc przeglądany odcinek kanału, a kontrolę stanu kanałów rurowych, prześwietlając kanał lub sprawdzając przepływ ścieków w studniach rewizyjnych. Częstotliwość przeglądów przewodów to jeden raz w roku.

Przeglądy  kanałów, na których prowadzone są inne roboty konserwacyjne, przeprowadza się podczas wykonywania tych robót. Zespół kontrolujący zwraca uwagę na stan ścian i spoin, pęknięcia i rysy, wycieki wody gruntowej, zamulenie kanału, jednolitość spadku, stopień zniszczenia dna kanału, stan wpustów, stopień obsadzenia stopni złazowych, wrastanie korzeni drzew do kanału, stan uzbrojenia na powierzchni terenu.

Zapobieganie zanieczyszczaniu 
Na odcinkach sieci kanalizacyjnej, gdzie prędkości przepływów ścieków lub wód deszczowych są niewystarczające dla transportowania zawartych w ściekach zawiesin, zachodzi zjawisko odkładania się osadów. Zjawisko to doprowadzić może w konsekwencji do zatrzymania odpływu ścieków  z posesji skanalizowanych do zanieczyszczonego kanału. Osady odkładające się w sieci kanalizacyjnej zwiększają opory przepływu, zmniejszają prędkości przepływu i powodują zjawiska zanieczyszczania kanału. Zmniejszenie prędkości przepływu ścieków przy zanieczyszczeniu kanałów osadami dochodzić może do 70% prędkości w kanałach czystych przy takich samych promieniach hydraulicznych i spadkach zwierciadła ścieków. Zanieczyszczeniu kanałów sprzyja także szereg innych czynników, jak np. niejednolitość spadku i występy ścian kanału, przedostawanie się do kanału korzeni drzew, odprowadzanie zbyt zanieczyszczonych ścieków. Aby nie dopuścić do zanieczyszczenia kanału w stopniu utrudniającym lub uniemożliwiającym odpływ ścieków z nieruchomości, konieczne jest systematyczne usuwanie nagromadzonych osadów. Jednocześnie należy ograniczać ilości osadów odprowadzanych do takich odcinków sieci kanalizacyjnej. Czyszczenie kanałów przełazowych przeprowadzane jest w celu usunięcia z kanałów nagromadzonych osadów. Prędkość zanieczyszczenia kanałów zależy od ich spadku, ilości podłączonych nieruchomości, zanieczyszczenia odprowadzanych ścieków, systemu kanalizacji. Kanały systemu ogólnospławnego są bardziej narażone na zanieczyszczenie niż kanały ściekowe i kanały deszczowe, pracujące przy takich samych warunkach przepływu ścieków.

Częstotliwość czyszczenia kanałów należy ustalać eksploatacyjnie tak, aby podtopienie przykanalików nie przekraczało 5-10 cm. W każdym przypadku nie można dopuścić do nagromadzenia takiej warstwy osadu, która przekraczałaby wysokość osadzenia przykanalików w kanale. Częstotliwość czyszczenia kanałów przełazowych powinna być tak dobrana, aby zbyt gruba warstwa osadów nie utrudniała prowadzenia robót i nie zmniejszała prędkości czyszczenia. Częstotliwość czyszczenia kanałów odprowadzających przeciętne ścieki miejskie należy przyjmować według zasad podanych w tabeli. Ustalać ją należy w zależności od spadków kanałów i zagospodarowania zlewni.

Czyszczenie kanałów przełazowych (f ³ 1000 mm) wykonuje się obecnie hydrodynamicznie lub ręcznie (w przypadku braku możliwości wprowadzenia urządzeń do hydrodynamicznego czyszczenia kanałów). W tym celu używa się urządzeń, jak np. spychacze automatyczne, spychacze ręczne, kule, wózki itp.

Spychacze automatyczne spiętrzają ścieki w kanale i posuwają się wzdłuż niego na skutek parcia wody na tarcze spychacza. Osad poruszany jest strumieniem ścieków wypływających pod ciśnieniem i spychany w kierunku najbliższego włazu. Taka metoda czyszczenia nie może mieć zastosowania do kanałów ogólnospławnych w okresach opadów burzowych (maj-wrzesień). Spychacze ręczne używane są, jeżeli nie można czyścić kanału spychaczem automatycznym. Maksymalna grubość warstwy osadu możliwa do usunięcia tym przyrządem wynosi ok. 5 cm.

Do czyszczenia przełazowych kanałów kołowych, rzadziej kanałów jajowych i innych, mogą być używane wydrążone kule metalowe. Średnice kul należy przyjmować dla kanałów Ø 1,0-1,5 m o 100-250 mm mniejszą od średnicy kanału. Poziom ścieków w studni rewizyjnej powyżej czyszczonego odcinka kanału powinien wynosić 0,8-1,0 m powyżej sklepienia kanału. Kulę po opuszczeniu do kanału napełnia się ściekami, tak aby mogła pływać i nie wystawała nad wodę więcej niż na 1/3 swej wysokości. Kula porusza się na skutek parcia spiętrzonych ścieków. Osad jest wymywany strumieniem ścieków wypływających pod kulą z dużą prędkością. Wadą tego sposobu czyszczenia kanałów jest konieczność budowy specjalnych studni rewizyjnych o średnicy umożliwiającej wprowadzenie kuli w odległościach co 300-400 m. Osady zepchnięte w kierunku włazu powinny być z kanału usunięte. Czyszczenie kanałów nieprzełazowych (f £ 1000 mm) wykonuje się hydrodynamicznie, używając w tym celu specjalnych samochodów.

Wycinanie korzeni odbywa się przez przeciągnięcie przez kanał specjalnych wycinaków korzeni. Czyszczenie kanałów rurowych odbywać się może także strumieniem wody pod ciśnieniem. Do tego celu przystosowane są specjalne samochody bądź przyczepy.

Podstawowymi elementami składowymi takich samochodów są: zbiornik na wodę, wysokociśnieniowa pompa i cienkościenny wąż gumowy, wytrzymujący ciśnienie 200 at., zakończony dyszami. Wąż wprowadzony jest do kanału, a woda wydostająca się z dysz pod ciśnieniem 160 at. powoduje czyszczenie kanału i posuwanie się węża do wyżej położonej studni rewizyjnej. Podczas powrotu dyszy wymuszanego nawijaniem węża na bęben osad jest usuwany do studni rewizyjnej, do której został wprowadzony wąż. Pracochłonność czyszczenia kanałów przy użyciu specjalistycznego samochodu wynosi 6-10 rob. godz./100 m czyszczonego kanału. Czyszczenie kanałów za pomocą specjalistycznego samochodu nie pozwala na usunięcie korzeni. Częstotliwość czyszczenia kanałów rurowych wynosi:

  • raz na rok przy spadkach minimalnych lub większych od minimalnych dla danej średnicy kanału,
  • dwa razy do roku przy spadkach mniejszych (imin ³ 1/d [mm]).

Po każdym czyszczeniu kanału konieczne jest przeprowadzenie inspekcji telewizyjnej kanału w celu sprawdzenie efektu czyszczenia. Płukanie kanałów metodą hydrodynamiczną jest podstawową metodą zapobiegania zanieczyszczeniu wszystkich kanałów rurowych i niektórych kanałów przełazowych. Kanały mogą być płukane ściekami, a także wodą doprowadzoną z innych źródeł, np. kanałów melioracyjnych czy cieków wodnych oraz hydrantów wyznaczonych do zasilania w wodę samochodów specjalnych.

Aby uzyskać zwiększone prędkości przepływu ścieków w zamkniętych układach kanalizacyjnych, ścieki mogą być kierowane z jednych kanałów do drugich. W tym celu wykorzystuje się klapy kanałowe, zastawki (szybry) i zasuwy kanałowe zamontowane na stałe w kanale bądź urządzenia przenośne: korki, worki, kubły i inne specjalne urządzenia. Jeżeli nie ma możliwości kierowania przepływem ścieków, kanały mogą być płukane spiętrzonymi ściekami. W tym celu odpływy ze studni rewizyjnych zamyka się korkami i powinny być spiętrzone do poziomu 1,0-1,5 m ponad sklepienie kanału wymagającego płukania. Właściwe efekty uzyskuje się, osiągając prędkość przepływu ścieków 1,0-1,2 m/s, a osady które należy usunąć nie są zbite. Po osiągnięciu tego poziomu klapa lub zastawka zamykająca odpływ ze studni rewizyjnej powinny być gwałtownie otworzone. Podobnie gwałtownie wyjęty powinien być korek, jeżeli przy płukaniu korzysta się z urządzeń przenośnych do zamykania kanałów. Taki sposób płukania pozwala na uzyskanie zjawiska fali płuczącej, usuwającej osad z płukanego odcinka. Zasięg fali zależy od wymiarów kanału, jego spadku, wysokości piętrzenia i objętości spiętrzonej wody lub ścieków oraz prędkości otwierania klapy lub zastawki. Powolne otwieranie zamknięcia kanału nie daje efektu fali płuczącej. Ze względu na duże wartości sił występujących przy podnoszeniu klap dla kanałów o średnicach powyżej 0,50 m, stosowanie korków jest ograniczone do Ø 0,5-0,6 m. Płukanie sieci spiętrzonymi ściekami jest stosowane rzadko, tylko w sprzyjających warunkach, gdy spadki kanałów doprowadzających ścieki są stosunkowo duże (powyżej 10‰), a ich wymiary małe. Płukanie kanałów przełazowych może być stosowane jedynie w układach kanalizacyjnych zamkniętych, gdzie jest możliwość kierowania ściekami z jednych kanałów do drugich. Płukanie należy koniecznie przeprowadzać na odcinkach, gdzie nie występuje samooczyszczanie sieci kanalizacyjnej. Pożądane jest także płukanie odcinków kanałów, które w zasadzie nie zanieczyszczają się. Ma to na celu usunięcie większych zanieczyszczeń: kamieni, szmat itp. Płukanie końcówek sieci kanalizacyjnej, gdzie występują małe ciśnienia wody, należy przeprowadzać w godzinach nocnych lub dowozić wodę cysternami samochodowymi z rejonów, w których ciśnienie wody jest wystarczające. Podczas płukania sieci przeprowadza się jednocześnie kontrolę kanałów, a także usuwa ze studni rewizyjnych grubsze zanieczyszczenia.

Czyszczenie wpustów ulicznych 
Usuwanie osadów z osadników wpustów ulicznych ma na celu zabezpieczenie sieci kanalizacyjnej przed zanieczyszczeniem. Ilość osadów zatrzymywanych w ciągu roku w osadnikach wpustów ulicznych wynosi 1-3 l/m2 odwadnianej powierzchni w zależności od rodzaju nawierzchni ulicy. Wpusty powinny być czyszczone 2 razy w roku. Czyszczenie powinno odbywać się po okresie zimy i na jesieni przed pierwszymi mrozami. Przy systemie mechanicznym (samochody specjalne) czyszczenie powinno być prowadzone przez cały rok w zależności od warunków klimatycznych. Czyszczenie ręczne polega na wydobyciu osadu szuflami osadowymi, a w wypadkach bardzo zbitych osadów – łopatami. Wydobyty osad powinien być natychmiast wywieziony na wysypisko. Czyszczenie mechaniczne polega na wydobyciu osadu z osadników wpustów za pomocą samochodu specjalnego próżniowo-ssącego do oczyszczania wpustów ulicznych.

Wycinanie nacieków solnych 
Z wody przesączającej się przez ścianki kanałów przełazowych w wodzie gruntowej wytrącają się w zetknięciu z powietrzem związki wapnia, żelaza,’ manganu i inne, powodując zwiększenie chropowatości ścian kanału, zmniejszenie przekroju i utrudnienie w czyszczeniu kanału. Twardość tych nacieków solnych zależy od tworzących je związków. Narastająca ciągle grubość nacieków powoduje konieczność ich wycinania w kanałach przełazowych (zwykle ręcznie), zaś w kanałach rurowych jak przy czyszczeniu kanałów ze zbitych osadów. Kanał po wycinaniu nacieków powinien być czyszczony. Czyszczenie przewietrzników wykonuje się ręcznie narzędziami podobnymi do tych, które używa się przy czyszczeniu wpustów ulicznych. Częstotliwość czyszczenia – raz na rok. Konserwacja stalowych i żeliwnych elementów uzbrojenia polega na okresowym czyszczeniu, smarowaniu i zabezpieczaniu przed korozją zasuw, zastawek, klap, stopni włazowych. Powinna być prowadzona raz na rok.

Roman Ćwiertnia, Tomasz Ćwiertnia

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij