Rynek pomp ciepła w Polsce. Oczekiwanie na dotowanie

Zobacz artykuł w wersji pdf  pdf  pdf pdf

Polska, jako kraj członkowski Unii Europejskiej, zobowiązana jest do implementacji do prawodawstwa krajowego wymogów Dyrektyw Unijnych, miedzy innymi Dyrektywy 2009/28/WE (RES) z dnia 23 kwietnia 2009 r. Głównym celem ww. Dyrektywy jest doprowadzenie do wzrostu wykorzystania OZE w finalnym zużyciu energii do 15% w 2020 r. Prognozy rozwoju rynku OZE w Polsce i w pozostałych krajach Unii Europejskiej wskazują, że znaczącą rolę w wypełnieniu wymagań Dyrektywy może odegrać geotermia, w tym zwłaszcza geotermia niskotemperaturowa, wykorzystująca pompy ciepła w pełni uznane za urządzenia korzystające z odnawialnych źródeł energii. Technologia ta, znana i rozwijana na świecie już od ponad 50 lat, również w Polsce cieszy się coraz większym zainteresowaniem. Niestety nadal wynika to wyłącznie z wysiłków producentów i hobbystów, starających się pokazać jej wielkie zalety mimo relatywnie wysokich początkowych kosztów inwestycyjnych oraz poszerzającemu się gronu zadowolonych użytkowników pomp ciepła.

Czy w Polsce doczekamy się rządowego systemu wsparcia inwestycji w pompy ciepła? Jakie będą efekty ustawy OZE, będącej aktualnie w trakcie konsultacji społecznych? Niestety na to pytanie nie uda mi się odpowiedzieć w niniejszej publikacji, ale warto pokusić się o analizę aktualnego stanu rynku pomp ciepła i malutką symulację, jak rynek mógłby wyglądać, gdybyśmy zaczerpnęli wiedzy od doświadczonych w tym zakresie sąsiadów. Dobrym przykładem promowania technologii pomp ciepła są specjalne taryfy energetyczne, dedykowane dla tych urządzeń, stosowane w Niemczech, Szwecji, Szwajcarii, Austrii czy Francji, a także różnego rodzaju formy dotacji czy ulg podatkowych, co skutkuje znaczną ilością pomp ciepła sprzedawanych w tych krajach i dużym udziałem pomp ciepła na rynku urządzeń grzewczych. Gdyby w Polsce udało się uruchomić dobry mechanizm wsparcia inwestycji z pompami ciepła, korzystając z doświadczenia krajów Europy Zachodniej, w ciągu kliku lat liczba inwestycji w pompy ciepła mogłaby wzrosnąć nawet 10-krotnie. Oznaczałoby to, że liczba instalowanych pomp ciepła w Polsce wzrosłaby z 6000 szt. (jest to liczba pomp ciepła solanka/woda, woda/woda i powietrze/woda, bez uwzględnienia pomp do produkcji c.w.u. sprzedanych w 2011 r. według PORT PC) do 100 000 szt. Taka ilość może znacząco oddziaływać zarówno na zwiększenie efektywności energetycznej, jak i redukcję emisji CO2 i innych zanieczyszczeń. Jednak bez zewnętrznego dofinansowania, dynamiczny rozwój tej gałęzi OZE jest nadal hamowany wysokim kosztem inwestycyjnym i szacuje się, że w 2016 roku sprzedaż pomp ciepła w Polsce będzie na poziomie około 20 000 szt. (rys. 3).

Pompy w Polsce
Opierając się na danych opublikowanych przez BRG Consult oraz BSRIA, a także ilości oszacowanej przez gros producentów pomp ciepła zrzeszonych w Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC), można stwierdzić, że w 2011 roku w Polsce sprzedanych zostało około 10 000 szt. pomp ciepła (rys. 1). Spośród tej ilości główny udział przypada gruntowym pompom ciepła i pompom powietrznym do produkcji c.w.u. (po ok. 4,5 tys. szt.). Na podstawie danych z wszystkich trzech źródeł można oszacować, że sprzedaż pomp ciepła zasilanych powietrzem zewnętrznym (typu monoblok i split) była na poziomie 1300 szt.


W Polsce, w segmencie gruntowych pomp ciepła, najczęściej (41-43% w latach 2008-2009) instalowane są pompy o mocy do 10 kW. Są one montowane w nowych domach jednorodzinnych o powierzchni użytkowej od 150 do 200 m2, które stanowią 80% wszystkich nowo budowanych domów jednorodzinnych. Niewielki wpływ na ten kierunek rozwoju miał zapewne wzrost zainteresowania pompami ciepła firm deweloperskich, które dostrzegają możliwość zwiększenia atrakcyjności oferty domów wyposażonych w urządzenia wykorzystujące OZE. Pompy ciepła o mocy 12-20 kW stanowiły w 2008 r. 39% instalacji pomp gruntowych, a w 2009 r. odnotowano spadek ich udziału do 32%. W ostatnim roku zanotowano wzrost popytu na pompy ciepła o dużej mocy grzewczej na potrzeby ogrzewania budynków wielorodzinnych, biurowo-usługowych, turystyczno-rekreacyjnych, sakralnych, a także przemysłowych (wzrost udziału z 20 do 25%). Przed  rokiem 2007 tego typu instalacje miały miejsce głównie w obiektach poddanych termomodernizacji, natomiast w ostatnich latach stale rośnie ich ilość również w budynkach nowych.

Pompy powietrzne

Z asortymentu powietrznych pomp ciepła, zasilanych powietrzem zewnętrznym, najczęściej instalowane są pompy o mocy do 14 kW, w nowych domach jednorodzinnych, często usytuowanych w miastach i na obrzeżach miast, tam gdzie nie ma wystarczająco dużej powierzchni działki do wykonania kolektora gruntowego. W ostatnich latach do oferty pomp powietrznych typu monoblok dołączyła pompa ciepła typu split, której udział w tym segmencie rynku pomp ciepła wzrósł z 16% do 24%.


Pompy na powietrze zewnętrzne cieszą się ogromną popularnością w krajach Europy Zachodniej, m.in. we Francji, Niemczech, Austrii, a także w Czechach, więc również w Polsce można się spodziewać dalszego wzrostu zainteresowania tą technologią. Urządzenia te, oprócz tego, że wykorzystują niewątpliwie najtańsze i najłatwiejsze do pozyskania źródło ciepła, przeszły znaczne modyfikacje i ulepszenia, co może przyczynić się do przełamania bariery braku wiedzy dotyczącej tych urządzeń oraz obalenia powtarzanego wciąż sloganu, mówiącego o małej wydajności tego typu urządzeń w stosunku do panującego w Polsce surowego klimatu. Wzrost zastosowania systemów na bazie powietrznych pomp ciepła może być też efektem rozszerzenia oferty pomp powietrznych i wprowadzenia pomp ciepła typu split w marce NIBE, Mitsubishi Electric, LG czy Viessmann.


Pompy ciepła powietrze-woda jako źródło ciepła wykorzystują powietrze zewnętrzne, w związku z czym wykonywanie dolnego źródła w postaci sond pionowych lub kolektora gruntowego jest zbędne, a produkcja ciepła jest możliwa, nawet gdy jego temperatura spada do -20°C, a niekiedy -25°C. Największym mankamentem tego rozwiązania są sezonowe i pogodowe zmiany temperatury powietrza, przy czym najgorsze warunki są w zimie, kiedy pompa ciepła jest mocno eksploatowana, a jej sprawność spada w miarę obniżania się temperatury powietrza (dla T poniżej -10°C współczynnik COP wynosi ok. 2-3) i konieczne jest zastosowanie dodatkowego źródła ciepła.

Ze względu na niższą temperaturę powietrza w stosunku do gruntu w sezonie grzewczym, pompy zasilane powietrzem zewnętrznym mają niższy współczynnik sprawności, co przekłada się na wyższy koszt ogrzewania budynku o około 800 zł rocznie dla pompy ciepła typu powietrze/woda w stosunku do pompy typu solanka/woda dla przeciętnego domu o powierzchni 180 m2. Należy jednak pamiętać, że w przypadku produkcji c.w.u roczny współczynnik pomp powietrznych ulegnie znacznemu obniżeniu (do 3,2-3,7), ponieważ różnica między temp. dolnego źródła a wysoką temp. c.w.u. jest znacznie wyższa dla pomp powietrznych, szczególnie w okresie zimowym. Czy jest on jednak na tyle niższy, żeby inwestycja w pompę powietrzną była nieuzasadniona ekonomicznie w stosunku do pompy gruntowej? Koszt instalacji gruntowej pompy ciepła z kolektorem gruntowym wynosi około 50 000 zł brutto, natomiast koszt instalacji pompy zasilanej powietrzem zewnętrznym to praktycznie koszt samego urządzenia oraz montażu i wynosi około 32 000 zł brutto.

W Polsce powietrzne pompy ciepła są znakomitą alternatywą, gdy działka jest mała i nie ma żadnej możliwości wykonania wymiennika gruntowego. Jednak głównym rynkiem powietrznych pomp ciepła jest rynek termomodernizacji, czyli przede wszystkim istniejące kotłownie opalane olejem bądź propanem-butanem. Powietrzne pompy ciepła większości producentów mogą współpracować z innymi źródłami ciepła, takimi jak np. kotły elektryczne, olejowe, gazowe. Zastosowanie powietrznych pomp ciepła w takich przypadkach pozwala na redukcję kosztów ogrzewania nawet o około 60%.

Gdzie się montuje?
Aktualnie w Polsce pompy ciepła montowane są głównie w budynkach nowych. Według statystyk PORT PC, publikowanych w raporcie EHPA Outlook 2012, instalacje pomp ciepła w nowych budynkach w stosunku do instalacji w budynkach poddanych termomodernizacji stanowiły 82% do 18%. W związku z tym możliwe jest, że pompy ciepła typu powietrze/woda mają jeszcze przed sobą „świetlaną przyszłość”, kiedy proporcja instalacji pomp ciepła zmieni się na korzyść rynku termomodernizacji.

Inaczej przedstawia się sytuacja pomp ciepła zasilanych powietrzem wentylacyjnym, których główną funkcją jest produkcja c.w.u przy wykorzystaniu ciepła zawartego w powietrzu wewnątrz budynku. W przypadku tego rodzaju urządzeń obserwuje się znaczny wzrost zainteresowania w ostatnich trzech latach Polsce. Jest to głównie spowodowane ich stosunkowo niską ceną, a także prostotą montażu. Ze względu na pełnioną funkcję tego typu pompy ciepła najczęściej konkurują z kolektorami słonecznymi. W porównaniu do systemów solarnych ich zaletą jest niższa cena inwestycji, produkcja ciepłej wody użytkowej przez cały rok, dodatkowy komfort wentylacji czy osuszania i chłodzenia pomieszczeń. Najbardziej popularne są pompy ze zbiornikami o pojemności 200-300 l. Systemy o pojemności powyżej 200 l od 2008 roku stanowią ok. 60% udział w sprzedaży tego typu urządzeń w Polsce. Według danych PORT PC ilość powietrznych pomp ciepła do produkcji c.w.u., zamontowanych w Polsce w 2011 r., przewyższyła ilość pomp zasilanych powietrzem zewnętrznym i stanowi już 43% w stosunku do wszystkich pomp ciepła zamontowanych na terenie naszego kraju w 2011 r.

dr inż. Małgorzata Smuczyńska

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij