Chemia w saunie. Parno i gorąco

zobacz artykuł w wersji pdf  pdf pdf 

Za oknami śnieg i mróz, czas więc na rozgrzanie organizmu. Można to zrobić na wiele sposobów. Pierwszym z nich może być po prostu wylot do egzotycznego i ciepłego kraju, drugim… pobyt w saunie, a pozostałe zależą od inwencji twórczej zmarzlucha. Nie da się ukryć, że sauny stają się popularnymi miejscami relaksu, które coraz częściej znajdują się także w prywatnych domach.

Na początku byli Finowie. Sauna to przecież słowo z języka fińskiego oznaczające miejsce do kąpieli wodnej, termicznej. To bardzo stary obyczaj kąpielowy. Pierwotnie pomieszczenie to było osobnym budynkiem (tak często jest dzisiaj w krajach skandynawskich), w którym temperatura była podnoszona poprzez nagrzewanie kamieni piecem na drewno, a rozgrzane kamienie skrapiano wodą, zwiększając tym samym wilgotność.

Rodzaje kąpieli
Obecnie możemy wyróżnić kilka rodzajów kąpieli w saunie:
* suche –  temperatura wynosi ok. 100˚C, a wilgotność powietrza ok. 10%,
* mokre – temperatura wynosi ok. 70-90˚C, a wilgotność waha się od 20 do 40%,
* parowo-ziołowe – temperatura ok. 45-65˚C, wilgotność waha się od 45do 65%.

Jak widać z powyższego, najlepiej, aby suma temperatury w stopniach C i wilgotności w % wynosiła  110. Są wtedy optymalne warunki do zażywania kąpieli parowo-termicznej.

Ale nie tylko piec jest czynnikiem grzewczym oddziaływującym na ciało, dostępne są także sauny na promieniowanie podczerwone, tzw. sauny infrared, czyli na podczerwień. Zamiast źródła ciepła są promienniki podczerwieni. Dzięki temu z sauny mogą skorzystać ludzie mający kłopot z krążeniem (temperatura jest niższa od 37 do 50oC), a podobno sauna taka także przyspiesza spalanie kalorii jak przy wysiłku fizycznym.

Piec, wentylacja i drewno…
Najważniejsze czynniki decydujące o bezawaryjnym działaniu tego miejsca relaksu to odpowiedni piec, wentylacja, jakość i rodzaj drewna, odpowiednia izolacja termiczna oraz inne materiały, np.: klej i płytki ceramiczne (w niektórych przypadkach).

O szybkości nagrzewania będzie decydować odpowiedni dobór pieca do kubatury sauny oraz grubość termoizolacji (mówi się, że powinna wynosić 45-100 mm). Grubość termoizolacji będzie decydować o oporze cieplnym, a więc im większa, tym lepiej – większa warstwa izolacji to mniejsze koszty. Stosuje się tu wyłącznie wełnę mineralną (skalną lub szklaną) ze względu na jej niepalność. Styropian klasyfikuje się jako nierozprzestrzeniający ognia, topi się pod wpływem bardzo wysokiej temperatury, co go dyskwalifikuje jako zastosowanie w pomieszczeniach, gdzie przewiduje się wysokie temperatury powietrza.

Inne materiały
Zajmijmy się jednak tymi innymi materiałami, czyli chemią budowlaną i płytkami. Jeśli myślimy o saunie, to widzimy pomieszczenie wyłożone drewnem, w którym nie ma płytek, kleju, fugi czy jakichś innych materiałów chemii budowlanej. Często kabiny saunowe montuje się w istniejącym pomieszczeniu, w którym jest już okładzina ceramiczna. Proponuję też spojrzeć pod nogi w czasie saunowania. Sauna sucha jest cała wyłożona drewnem, jednakże pod nim, na podłodze, często jest okładzina z płytek ceramicznych. Dzięki niej łatwiej utrzymać czystość i higienę w takim pomieszczeniu, wystarczy tylko zdjąć drewniane panele i przetrzeć mopem. Sauny mokre to co innego, zza kotary z pary wodnej pojawi się nam okładzina ceramiczna, zwykle z małych płytek mozaikowych. Stąd odpowiedni musi być dobór materiałów chemii budowlanej do specyficznych warunków użytkowania: wysokiej temperatury oraz wilgotności powietrza.

Odpowiednia izolacja przeciwwodna
Oprócz kabiny sauny w takim pomieszczeniu często jest prysznic, może wanna z hydromasażem, a więc duże ilości wody i pary wodnej. Nie wszystkie materiały są wodoodporne (np. wylewki anhydrytowe), stąd istnieje potrzeba izolacji. Izolację umieszcza się na podłożu przed przyklejeniem płytek. Płytki, choć często nienasiąkliwe, układane są tak, by była między nimi spoina, która kompensuje naprężenia od rozszerzalności termicznej. Spoiny najczęściej wypełnia się zaprawami cementowymi, które mają pewną nasiąkliwość i mogą przepuszczać wodę do jastrychu, tynku czy też do materiałów konstrukcyjnych budynku, dlatego bardzo istotna jest izolacja. Podstawowym środkiem izolacyjnym stosowanym wewnątrz pomieszczeń jest płynna folia. Ich jednak w pomieszczeniach, gdzie mamy tak duże działanie wody, nie polecam. Są lepsze zaprawy polimerowo-cementowe, jedno- i dwuskładnikowe. Przy ich stosowaniu należy zwrócić szczególną uwagę na odpowiednio długie przerwy między kolejno nakładanymi warstwami. Zaprawy cementowo-polimerowe, choć posiadają bardzo wysoką wodoodporność, nie są popularne wewnątrz pomieszczeń ze względu na to, że ich przygotowanie zajmuje więcej czasu w przeciwieństwie do gotowej do użycia folii w płynie. Jednakże w saunie czy basenie są niezastąpione. Pamiętajmy, że aby uzyskać właściwe zaizolowanie podłoża, wymagane jest wykonanie powłoki co najmniej dwuwarstwowej, o łącznej grubości od 1 do 3 mm w zależności od rodzaju wyrobu. Izolacyjnych zapraw wodochronnych nigdy nie nanosi się jednowarstwowo! Jedna warstwa nie zapewni wystarczającej ochrony przeciwwilgociowej czy przeciwwodnej. Bardzo ważnym parametrem jest odporność termiczna zapraw w saunie, bowiem temperatura powietrza jest przecież bardzo wysoka, sięgać może 100˚C, zaś zaprawy polimerowo- cementowe lepiej znoszą wysokie temperatury niż folie w płynie. Nie bez znaczenia jest też rozszerzalność linowa takich materiałów. Izolacje polimerowo-cementowe są produkowane na bazie podobnych surowców co kleje do płytek, tak więc będą się podobnie odkształcać pod wpływem temperatury.

Odpowiedni klej do płytek

Do miejsc, gdzie jest wykonana izolacja podpłytkowa, poleca się zwykle kleje klasy C2 wg normy PN-EN 12004:2008 (przyczepność > 1,0 MPa w każdych warunkach użytkowania: w stanie powietrzno-suchym, po przejściu przez komorę z wysoką temperaturą, po badaniu mrozowym i zanurzeniu w wodzie). Zaprawy takie charakteryzują się dużą uniwersalnością, przeznaczone są zwykle do przyklejania wszystkich rodzajów płytek ceramicznych ściennych i podłogowych (glazury, terakoty, klinkieru, gresu, także wielkoformatowych czy małych mozaikowych) zarówno do podłoży sztywnych, jak i elastycznych lub odkształcalnych. Gresy, które stanowią większość używanych obecnie płytek podłogowych, wymagają zapraw elastycznych. Zwykłe, podstawowe, a tym samym sztywne zaprawy bardzo często odspajają się w czasie eksploatacji od płytki. Do przyklejenia płytek z kamienia naturalnego wymagane są specjalne zaprawy, najlepiej białe z dodatkiem trasu lub innych środków wiążących niezwiązane związki wapna z zaprawy. Taki skład zapraw do kamienia przeciwdziała powstawaniu wykwitów solnych oraz przebarwień. Warto też sprawdzić specjalne właściwości zaprawy, na pewno duże amplitudy temperatur przeniosą kleje odkształcalne, np. S1 (odkształcenie od 2,5 do 5 mm) lub wysoce odkształcalne S2 (odkształcenie > 5 mm). Obecnie standard w takich pomieszczeniach to klej odkształcalny, oznakowany jak powyżej S1 czy S2. Nie ma sensu oszczędzać, oznakowanie samym C2 może nie wystarczyć. Klej taki może stracić przyczepność do płytki pod wpływem użytkowania. Co jeszcze warto wiedzieć? Nie ma klejów odpornych na temperatury > 100˚C. Standardowo, wg obecnie obowiązującej normy, wykonuje się badania starzeniowe w temperaturze ok. 70˚C. Żaden z producentów chemii budowlanej raczej nie deklaruje wyższej odporności temperaturowej. Stąd trzeba się oprzeć o ewentualne deklaracje producenta lub też własne doświadczenie. Ta niższa temperatura zdecydowanie wystarczy przy klejeniu mozaiki w saunach mokrych. Oprócz odpowiedniego kleju nie należy zapominać o podstawowych zasadach wykonawczych, a te są równie ważne jak wybór samego kleju, a czasem nawet ważniejsze. Dobry klej można „zepsuć” przez jego niewłaściwą aplikację. Przede wszystkim klej powinien pokrywać w 100% spodnią stronę płytki, dlatego oprócz naniesienia go na podłoże należy przesmarować cienką warstwą spodnią stronę płytki. Niedopuszczalne jest przyklejanie płytek „na placki”.

Po trzecie – odpowiednia fuga

Fugi znajdujące się na rynku możemy podzielić ze względu na rodzaj czynnika wiążącego, a więc na cementowe i te na bazie żywic reaktywnych (epoksydowe). Tak też dzieli je norma PN-EN 13888. Najbardziej popularne są fugi cementowe, mniej – epoksydowe (ze względu na wysoką cenę i trudniejszą pracę). Fugi epoksydowe mają jednak kilka cech, na które warto zwrócić uwagę: są łatwe w utrzymaniu czystości (nienasiąkliwe i gładkie), odporne na niektóre chemikalia (właściwie wszystkie znajdujące się w gospodarstwie domowym), o wytrzymałościach mechanicznych kilkukrotnie przewyższających fugi produkowane na bazie cementu, jednakże w rękach niewprawnego fachowca staną się narzędziem zniszczenia wymarzonych płytek (fugi te wiążą poprzez reakcję chemiczną, przez co niezmyte w odpowiednim czasie zwiążą na płytce, a usunięcie ich może stać się niemożliwe). Fugi epoksydowe często wykorzystuje się w kompleksach basenowych, czyli w miejscach, gdzie występuje częste mechaniczne oddziaływanie wody (falowanie) oraz zmywanie detergentami. Fuga epoksydowa tworzy jednak sztywne połączenie, co przy cyklach nagrzewania i gwałtownego schładzania może powodować niszczenie, najczęściej płytki, która jest często słabsza niż sama fuga. Wykorzystanie jej należy zawsze skonsultować z doradcą technicznym danego producenta. Na półkach sklepowych oraz wśród wykonawców królują jednak fugi cementowe. Te możemy podzielić ze względu na szerokość możliwej do uzyskania spoiny, a więc wąskie i szerokie. W ofercie różnych firm znajdują się także wyroby uniwersalne. Fugi wąskie mają bardzo drobne ziarno, można uzyskać z nich spoinę bardzo gładką. Fugi szerokie posiadają w swoim składzie grubsze ziarno, nie uzyskamy z nich fug bardzo gładkich, ale przy nieznacznym wysiłku efekt jest zadowalający. Najczęściej jednak stosuje się spoiny uniwersalne, można powiedzieć pośrednie między wąską a szeroką. Wśród fug możemy wyróżnić wyroby o specjalnych właściwościach, np. upłynnione, szybkowiążące lub do ukierunkowanych zastosowań. Norma PN-EN 13888 dzieli fugi cementowe trochę inaczej, są to wyroby o podstawowych wymaganiach – CG1 i o podwyższonych parametrach z wymaganiami dodatkowymi – CG2 (o wysokiej odporności na ścieranie – oznakowane symbolem A, zmniejszonej absorpcji wody – oznakowane symbolem W). Zmniejszona absorpcja to po prostu zdecydowanie mniejsza nasiąkliwość. To bardzo istotna cecha, fugę taką łatwiej czyścić, nie nasiąka wodą, co zmniejsza ryzyko uszkodzeń jej samej oraz innych elementów chemii budowlanej wykorzystanej do budowy sauny. Zwróćmy także uwagę na specjalne właściwości fugi, które pomogą nam w utrzymaniu sterylnej czystości, np. odporność na działanie mikroorganizmów: glonów, grzybów pleśniowych itp. poprzez specjalne dodatki bicydów lub innych substancji, np. nanosrebra.

Ostatni wybór to płytki. Te przede wszystkim powinny być antypoślizgowe, co stanowi o bezpieczeństwie użytkowania. Bardzo ważna jest też klasa ścieralności oznakowana symbolem PEI od wartości 0 do V – im wyższa, tym lepsza. Pamiętajmy też, że płytki gresowe o polerowanej powierzchni mają mniejszą twardość (spada ona do 3 w skali Mosha) niż inne gresy, co oznacza, że odporność płytek ceramicznych o powierzchni polerowanej na zarysowania jest bardzo mała i podczas użytkowania i nieuniknionego zabrudzenia w miejscach bardziej uczęszczanych nastąpi zmatowienie powierzchni. Na szczęście w saunach wybór ten ma zdecydowanie mniejsze znaczenie – nie odbywa się tam intensywny ruch, w saunie się po prostu siedzi lub leży, a jeśli się chodzi, to zwykle na boso lub w klapkach basenowych.

Sauna to specyficzne miejsce, wymaga odpowiednich rozwiązań i umiejętności w projektowaniu i wykonaniu, dlatego jej wykonanie najlepiej powierzyć specjalistycznym firmom, które są na rynku.

Bartosz Polaczyk

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij