Butle gazowe – łączenie instalacji rurowych.

Niewłaściwa eksploatacja sprzętu spawalniczego wpływa bezpośrednio na niebezpieczeństwo zagrożenia zdrowia lub nawet życia operatorów i spawaczy.

Największa liczba wypadków jest niewątpliwie związana z niewłaściwą eksploatacją osprzętu służącego do transportu, przechowywania oraz użytkowania gazów technicznych stosowanych w spawalnictwie. Problem okazał się na tyle istotny, że państwowe organy prawodawcze obligatoryjnie nałożyły na użytkowników sprzętu spawalniczego szereg przepisów i rozporządzeń odwołujących się do odpowiednich norm europejskich dotyczących warunków eksploatacji.

Butle gazowe

Niemal wszystkim procesom spawalniczym towarzyszą gazy: stosowane bądź do osłony mocno nagrzanego metalu przed dostępem gazów atmosferycznych, bądź jako gazy, których spalenie stanowi źródło ciepła niezbędnego do uzyskania połączenia o fizycznej ciągłości. Między innymi ze względu na sposób dostarczania i przechowywania gazów oraz niebezpieczeństwo, które mogą powodować, prace spawalnicze uznawane są jako niebezpieczne, zagrażające zdrowiu i życiu spawacza.

Ze względu na właściwości fizyko-chemiczne gazów stosowanych w spawalnictwie można je podzielić na niepalne oraz palne i wybuchowe. Należy jednak pamiętać, że z butlą, w której jakikolwiek gaz sprężono do dużego ciśnienia (nawet do 20 MPa, tj. ok. 200 barów) należy zawsze obchodzić się ostrożnie, stosując pewne podstawowe zasady.

Kodowanie barwne butli gazowych do gazów technicznych. Butle używane do przechowywania i transportowania gazów osłonowych i palnych stosowanych w spawalnictwie to w zasadzie wyłącznie butle bezszwowe wykonane ze stali niestopowej o pojemności wodnej do 50 (najczęściej 40 l) i masie ok 62 kg. Pewnym wyjątkiem jest butla do przechowywania acetylenu. Dodatkowo jest ona wypełniona masą porowatą oraz acetonem, w którym rozpuszczany jest acetylen. Ciśnienie sprężania acetylenu w butli nie może przekraczać 1,5 MPa.

Butle wykonane są zgodnie z normą PN-EN 1964-1 (wyjątek stanowią butle przeznaczone do acetylenu które są wytwarzane zgodnie z normą PN-EN 1800). W zależności od rodzaju gazu, do przechowywania którego przeznaczona jest butla, norma PN-EN 1089-3 narzuca odpowiedni kod barwny butli (rysunek).

Ponadto każda butla opatrzona jest wybitym na jej szyjce kodem informującym o jej producencie, pojemności wodnej, masie, minimalnej gwarantowanej grubości ścianki butli, ciśnieniu badania oraz ciśnieniu roboczym, dacie badania okresowego (co 10 lat) itp.

Butle gazowe  – zgodnie z paragrafami

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 27 kwietnia 2000 r., w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczych, nakłada pewne wymagania dotyczące eksploatacji butli gazowych. Najważniejsze z nich mówią o tym, że:

* butle należy chronić przed uderzeniami i nienormalnymi obciążeniami mechanicznymi,

* ręczne przetaczanie butli jest dopuszczalne tylko w obrębie stanowiska spawalniczego, transport na większe odległości może się odbywać wyłącznie specjalnymi wózkami,

* butle powinny być ustawiane w pozycji pionowej lub zbliżonej do pionowej, zaworem do góry, i zabezpieczone przed przewróceniem się.

Butle opróżnione można przechowywać w pozycji leżącej:

* butle powinny być chronione przed nagrzaniem do temperatury przekraczającej 35°C oraz przed bezpośrednim oddziaływaniem płomienia, iskier i gorących cząstek stałych oraz opadami atmosferycznymi i trwałą wilgocią (dla przykładu w butli, którą napełniono tlenem do ciśnienia 15 MPa w temperaturze 20°C, ciśnienie zwiększa się w temp. 40°C do 16 MPa),

* należy zawsze pamiętać o tym, żeby w butli pozostawiać nadciśnienie ok. 0,5 bara,

* butle z gazami palnymi cięższymi od powietrza (np. tlen O2, dwutlenek węgla CO2) nie powinny być użytkowane i przechowywane w miejscach usytuowanych poniżej poziomu terenu, a zwłaszcza w pobliżu kanałów i studzienek,

* zabronione jest przechowywanie w tym samym pomieszczeniu butli z tlenem, gazami palnymi oraz pojemników z karbidem,

* zawory butli z pokrętłami powinny być otwierane bez użycia narzędzi; do otwierania i zamykania zaworu butli bez pokrętła powinien być stosowany odpowiedni klucz,

* zaworów w butlach gazowych nie można smarować (np. kontakt tlenu z węglowodorami może spowodować samozapłon),

* naprawy butli mogą dokonywać wyłącznie zakłady upoważnione do tego przez UDT,

* transport gazu może się odbywać wyłącznie z założonym na butli kołpakiem ochronnym, który można ściągnąć dopiero w momencie dostarczenia butli do stanowiska spawalniczego i jej zabezpieczeniu przed upadkiem.

Wąż gumowy

Gumowe węże gazowe, stosowane do doprowadzania gazów do miejsca spawania, stanowią istotny, lecz często lekceważony element wyposażenia. Transportowane w procesach spawalniczych gazy to przede wszystkim: tlen, sprężony argon, azot, dwutlenek węgla lub ich mieszanki oraz acetylen. Dla każdej grupy gazów dedykowane są węże o specjalnych właściwościach, rozróżnialne kolorem i budową (przeważnie warstwa gumowa wewnętrzna – min. 1,5 mm, wzmocnienie tekstylne wykonane odpowiednią techniką oraz warstwa gumowa zewnętrzna – min. 1 mm).

Węże maja następujące kolory:

* niebieski – do transportu tlenu,

* czerwony – dla acetylenu i innych gazów palnych z wyjątkiem LPG, gazu ziemnego, metanu,

* czarny – dla sprężonego powietrza, azotu, argonu, CO2.

W przypadku stosowania mieszanek wykorzystywany powinien być wąż odpowiedni dla gazu dominującego w mieszance. Problem niewłaściwej eksploatacji węży gumowych i spowodowanych tym wypadków znalazł odzwierciedlenie w przepisach Rozporządzenia Ministra Gospodarki w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczych, które ustala warunki eksploatacji i kontroli szczelności węży gumowych.

I tak długość węży gumowych do transportu gazu powinna wynosić od 5 do 20 m. Oczywiście dopuszczalne jest przedłużanie węży za pomocą znormalizowanych dwuzłączek, ale wtedy długość jednego odcinka węża powinna wynosić co najmniej 4 m. Rozporządzenie narzuca również konieczność badania szczelności i wytrzymałości węży przynajmniej raz na kwartał, ale nie podaje metody takiego badania.

Sprawdzenie węży do butli gazowych

Zgodnie z wytycznymi Instytutu Spawalnictwa sprawdzanie węży odbywa się poprzez badanie wizualne, szczelności i wytrzymałości, przy czym wytrzymałość węża uznaje się za odpowiednią w oparciu o próbę szczelności, która przebiega w następujący sposób. Wąż zaślepia się z jednej strony i zanurza w wodzie, po czym zwiększa się bezstopniowo ciśnienie w wężu z prędkością ok. 1 bara/s, aż do osiągnięcia ciśnienia równego maksymalnemu ciśnieniu roboczemu dla badanego węża (informacja powinna być podana na wężu lub trwale przymocowanej zawieszce).

W przypadku węży o nieznanej klasie i charakterystyce sprawdzenie przeprowadzić przy ciśnieniu o 50% większym niż maksymalne ciśnienie robocze, przy jakim wąż jest użytkowany, lecz nie mniejszym niż 10 barów, niezależnie od rodzaju węża. W każdym przypadku ciśnienie w wężu należy utrzymywać przez okres co najmniej 5 minut. Jeśli w tym czasie nie następuje wypływ gazu, wówczas próbę uznaje się za pozytywną i wąż może być znów użytkowany.

dr inż. Maciej Różański

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij