Jakość wody w krytych basenach sportowych i rekreacyjnych.

zobacz artykuł w wersji pdf pdf pdf 

Warto więc zainteresować się wymaganiami dotyczącymi jakości wody w tych instalacjach. Pewnym zaskoczeniem dla Czytelnika będzie fakt, że w Polsce nie ma aktualnych jednolitych aktów prawnych dotyczących wspomnianej wyżej problematyki. W związku z tym w praktyce korzysta się z opracowanego w 2004 r. projektu rozporządzenia w sprawie warunków sanitarno-higienicznych obiektów sportowych i rekreacyjnych [1], opracowań Państwowej Inspekcji Sanitarnej [2, 3], a także wymagań sanitarno-higienicznych zawartych w DIN 19643 [4]. Wymienione dokumenty, oprócz wymagań jakościowych dotyczących wody, zawierają szczegółowe opisy rozwiązań technicznych basenów i innych urządzeń w obiektach sportowo-rekreacyjnych, a także sposobów oczyszczania wody. Podstawą prawną dla ustalenia wymagań jakościowych dotyczących wody basenowej i ich egzekwowania jest ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków [5], stwierdzająca, że jakość wody na potrzeby basenów kąpielowych powinna odpowiadać jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Z kolei wymagania odnośnie wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi zawarte są w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 2007 r. ze zmianami z 2010 r. [6].

Cytowane Rozporządzenie określa, że „woda jest bezpieczna dla zdrowia ludzkiego, jeśli jest wolna od mikroorganizmów i pasożytów w liczbie stanowiącej potencjalne zagrożenie dla zdrowia ludzkiego, substancji chemicznych w ilościach zagrażających zdrowiu oraz nie ma własności agresywnych”, a więc spełnienia wymienione w załącznikach podstawowe wymagania mikrobiologiczne oraz chemiczne, a także pakiet dodatkowych wymagań mikrobiologicznych, organoleptycznych i fizykochemicznych. Spełnienie tych warunków w obiektach sportowo-rekreacyjnych wymaga częściowej wymiany wody na świeżą wodę wodociągową z jednoczesnym uzdatnianiem wody wymieszanej, a odpowiednią częstotliwość wymiany wody powinna zapewnić prawidłowo funkcjonująca instalacja cyrkulacji wody basenowej [7]. Rozwiązania techniczne zapewniające właściwą cyrkulację oraz uzdatnienie wody basenowej to problematyka obszerna, wymagająca oddzielnego omówienia.

Nawiązując do cytowanych powyżej sformułowań użytych w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia, przypomnijmy, że jakość wody basenowej można scharakteryzować na podstawie parametrów fizykochemicznych, organoleptycznych i mikrobiologicznych.

Zagrożenia
Jeśli chodzi o zagrożenia wynikające z przekroczenia któregoś z parametrów fizykochemicznych, należy zwrócić uwagę na fakt, że negatywny wpływ na zdrowie człowieka obserwuje się dopiero po dłuższym czasie ekspozycji na dany czynnik (dopuszczalne stężenia poszczególnych potencjalnie groźnych zanieczyszczeń wody ustala się przy założeniu, że człowiek pijący wodę w ilości 1-2 litrów dziennie będzie eksponowany na ich działanie przez wiele dziesiątków lat!). Natomiast w odniesieniu do osób korzystających z basenów lub innych urządzeń mamy na ogół do czynienia z niezamierzonym, przypadkowym piciem wody w bardzo niewielkich ilościach. Tylko niewiele tego typu zanieczyszczeń może więc wywołać problemy zdrowotne spowodowane krótkotrwałą ekspozycją, chyba że mamy do czynienia ze znacznym, jednorazowym zanieczyszczeniem, będącym rezultatem nieszczęśliwego zbiegu okoliczności lub wypadku. W przypadku wody basenowej tego typu zagrożenie może być związane np. z awarią urządzeń służących do dezynfekcji wody. Nadmierne stężenia czynników dezynfekcyjnych mogą skutkować pojawieniem się szeregu dolegliwości, takich jak alergie, astma, atopowe zapalenie skóry i inne. [8]. Tego rodzaju nieprawidłowości mogą również skutkować tak znacznym pogorszeniem się własności organoleptycznych wody, że użytkownik basenu lub innego obiektu rekreacyjnego nie może go akceptować. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na fakt, że przeciętny użytkownik ocenia wodę sensorycznie, tj. w oparciu o łatwo dostrzegalne cechy organoleptyczne. Niektóre domieszki chemiczne i/lub mikrobiologiczne mogą mieć wpływ na wygląd, smak lub zapach wody nawet wtedy, kiedy nie stanowią zagrożenia dla zdrowia. Generalnie jednak woda o podwyższonej mętności i barwie oraz nieprzyjemnym zapachu oceniana jest przez użytkowników obiektów rekreacyjnych jako niebezpieczna dla zdrowia i nieakceptowalna. Może się zdarzyć, że woda bezpieczna, ale nieakceptowalna ze względów estetycznych, będzie odrzucana na rzecz wody o dobrym wyglądzie, lecz potencjalnie niebezpiecznej. Z tego względu należy przyjąć generalną zasadę, że wygląd i zapach wody powinny być akceptowane przez użytkowników basenów i innych urządzeń rekreacyjnych.

Pamiętając, że fizykochemiczne domieszki wody mogą negatywnie wpływać na zdrowie człowieka najczęściej dopiero przy długotrwałej ekspozycji, należy dobitnie zwrócić uwagę na fakt, że aspekt mikrobiologiczny (obejmujący chorobotwórcze bakterie, wirusy, pierwotniaki pasożytnicze i inne zanieczyszczenia biologiczne) trzeba traktować jako czynnik o najwyższym znaczeniu dla zdrowia spośród wszystkich związanych z wodą basenową. Rozwój tych patogenów może w istotny sposób zwiększyć ryzyko zakażenia użytkowników tego typu urządzeń, przy czym dodatkowe niebezpieczeństwo wynika z czynnika czasu: użytkownicy mogą być eksponowani na to zagrożenie, zanim zanieczyszczenie mikrobiologiczne zostanie wykryte. Stąd wynika doniosłe znaczenie dezynfekcji wody jako efektywnej bariery dla tego typu zagrożeń.

Mikrobiologia
Zanieczyszczenia mikrobiologiczne wnoszone są do wody przez użytkowników basenów. Osoby korzystające z kąpieli wnoszą do wody przede wszystkim drobnoustroje bytujące w przewodzie pokarmowym, w górnych drogach oddechowych, błonach śluzowych i na skórze. Oprócz drobnoustrojów wchodzących w skład normalnej mikroflory ciała mogą to być również organizmy chorobotwórcze, będące przyczyną infekcji [9]. Wymienia się tu przede wszystkim gronkowce będące przyczyną zachorowań na anginę, zapalenie zatok, uszu, spojówek, bakterie i wirusy będące przyczyną zachorowań żołądkowo-jelitowych oraz pasożyty jelitowe. W przypadku zastosowania nieodpowiednich materiałów do budowy urządzeń baseny kąpielowe mogą też być potencjalnym źródłem namnażania się pierwotniaków oraz zakażeń grzybicowych [9]. Osobną grupę potencjalnych zagrożeń stanowią atrakcje wodne stosujące wodę o podwyższonej temperaturze: dysze masujące, zjeżdżalnie, baseny z hydromasażem, fontanny dekoracyjne, gorące wiry wodne, jacuzzi czy mgły wodne. Wszystkie tego typu instalacje mogą być źródłem zakażeń bakteriami z rodzaju Legionella. W styczniowym numerze „MI” Czytelnik może znaleźć obszerne omówienie zagrożeń stwarzanych przez te mikroorganizmy, a także środków zaradczych pomocnych w unikaniu zakażeń. W tym miejscu wypada jedynie przypomnieć, że zakażenie bakteriami z rodzaju Legionella odbywa się przez drogi oddechowe, np. przez wdychanie skażonego aerozolu, natomiast nie stwierdzono przenoszenia ich z człowieka na człowieka, co specyficznie odróżnia je od innych opisanych poprzednio zagrożeń.

Jest oczywiste, że organa kontrolne nie są w stanie skutecznie śledzić obecności wszystkich rodzajów bakterii stanowiących potencjalne zagrożenie użytkowników urządzeń basenowych. W zamian stosuje się – podobnie jak w innych tego rodzaju przypadkach – stosunkowo proste i szybkie w realizacji badania na obecność organizmów wskaźnikowych. Wśród mikroorganizmów będących wskaźnikami jakości mikrobiologicznej wody basenowej wymienia się m.in. bakterie z grupy coli, Escherichia coli, czy enterokoki kałowe. Oznacza się ponadto ogólną liczbę mikroorganizmów w 22 ±2oC (to ostatnie wymaganie zostało ostatnio zmienione nowelizacją Rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 kwietnia 2010 r. – przyp. aut.) i ogólną liczbę mikroorganizmów w 36 ±2oC, zalecane są też badania obejmujące obecność Pseudomonas aeruginosa oraz Legionella pneumophila [8]. W przypadku wymagań sanitarno-higienicznych dotyczących jakości wody w basenach przeznaczonych dla niemowląt i dzieci w wieku od 6 miesięcy do 3 lat zaleca się nie tylko przeprowadzanie badań na obecność Escherichia coli i Pseudomonas aeruginosa, ale ustala się też szczegółowe wymagania w tym zakresie, a także konieczną częstotliwość badań [3, 8].

Istotne procedury
Czytelnika zaniepokojonego wielką ilością potencjalnych zagrożeń stwarzanych przez patogenne mikroorganizmy pragniemy w dalszej części zapoznać z procedurami, których przestrzeganie pozwala na niemal całkowitą eliminację tych niebezpieczeństw. Powszechnie stosowanym sposobem dezynfekcji wody basenowej jest chlorowanie, realizowane przez dawkowanie do wody chloru gazowego lub roztworu podchlorynu sodu. Minimalna wymagana normatywna wartość stężenia chloru wolnego pozostałego w niecce basenowej wynosi 0,3-0,5 mg Cl2/l, jednakże w przypadku basenów z hydromasażem czy innych atrakcji wodnych korzystających z wody o podwyższonej temperaturze (37oC) i wynikającego stąd niebezpieczeństwa zakażeń inhalacyjnych, stężenie chloru powinno wynosić 0,7-1,0 mg Cl2/l. Dalsze podwyższanie stężenia chloru może powodować szereg dolegliwości, takich jak alergie czy astma. Utrzymywanie takich stężeń chloru pozwala na skuteczną eliminację większości opisanych zagrożeń ze strony mikroorganizmów, natomiast może okazać się nieskuteczne w odniesieniu do jaj pasożytów, pierwotniaków i zakażeń grzybicowych. W tym przypadku skuteczne jest zastosowanie dodatkowo dezynfekcji za pomocą ozonu lub promieniowania UV, a ponadto regularne czyszczenie, mycie i sanityzacja basenów oraz instalacji towarzyszących. W odniesieniu do bakterii rodzaju Legionella skutecznym sposobem dezynfekcji jest krótkotrwałe (nie krócej niż na 10 minut) podwyższenie temperatury do 70-80oC. Jednak pomimo zastosowania tych czynników konieczne jest utrzymywanie stężenia czynnego chloru w wodzie basenowej na odpowiednim poziomie. Niektórzy autorzy zwracają ponadto uwagę na fakt, że nadmiar dezynfektantów prowadzi do tworzenia się w wodzie nadmiernych ilości ubocznych produktów chlorowania (trihalometany, związki chloroorganiczne, chloraminy, w tym chloraminy organiczne i inne), szkodliwych dla człowieka. Trzeba jednak pamiętać, że krótkotrwała ekspozycja na te czynniki stanowi mniejsze zło niż możliwość zakażenia. W tym miejscu wypada przypomnieć zasadę dobitnie formułowaną przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) odnośnie ubocznych produktów dezynfekcji: ryzyko dla zdrowia człowieka wynikające z obecności tych produktów jest nieskończenie małe w porównaniu z ryzykiem związanym z niewystarczająco skuteczną dezynfekcją wody [10]. Na zakończenie pragnę poinformować Czytelników, że pod koniec 2012 r. został opracowany nowy projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia, który po wprowadzeniu powinien uporządkować legislacyjną stronę tych zagadnień [8, 11].

dr Sławomir Biłozor

Literatura:

1. Projekt Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie warunków sanitarno-higienicznych obiektów sportowych i rekreacyjnych oraz zasad sprawowania nadzoru nad ich przestrzeganiem (wersja z 10 maja 2004 r.).

2. S. Maziarka: „Wymagania sanitarne i przeciwepidemiczne dla basenów kąpielowych”. Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej, Departament Inspekcji Sanitarnej, Warszawa 1986.

3. Zalecenia dotyczące wymagań sanitarno-higienicznych dla obiektów basenowych i jakości wody w basenach przeznaczonych dla niemowląt i dzieci w wieku od 3 m-cy do 3 lat. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Zakład Higieny Komunalnej, Warszawa.

4. DIN 19643: Aufbereitung von Schwimm – und Badebeckenwasser. Dusseldorf 1997.

5. Ustawa z 7 czerwca 2001 r.o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Dz. U. Nr 72, poz. 747.

6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi Dz. U. Nr. 61 poz. 417 ze zmianami z dnia 20 kwietnia 2010 r. Dz. U. Nr 72, poz. 466.

7. J. Wyczarska-Kokot, F. Piechurski: „Wpływ systemu cyrkulacji wody na zmiany jej jakości w niecce basenowej”. Materiały V Międzynarodowej Konferencji Naukowo-Technicznej „Zaopatrzenie w wodę, jakość i ochrona wód” Poznań-Gdańsk 2002 r., s. 199-210.

8. R. Szczygłowska, M. Chyc, B. Burzała, B. Kołwzan: „Ocena jakości bakteriologicznej i fizyczno- chemicznej wody basenowej w wybranym krytym obiekcie rekreacyjnym”. „Ochrona Środowiska” 4 (2012), s. 51-56.

9. B. Wichrowska: „Uzdatnianie, jakość oraz zasady sprawowania kontroli jakości wody w basenach kąpielowych”. Materiały V Międzynarodowej Konferencji Naukowo-Technicznej „Zaopatrzenie w wodę, jakość i ochrona wód”, Poznań-Gdańsk 2002 r., s. 307-317.

10. “Guidelines for Drinking-water Quality”, third ed., vol. 1, Recommediations World Health Organization, Geneva 2004.

11. Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać woda basenowa, Warszawa 2012.

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij