ABC odpowietrzania instalacji. Grzejnik bez gazu

zobacz artykuł w formie pdf zobacz pdfa zobacz pdfa zobacz pdfa  zobacz pdfa  

Do tych problemów zaliczamy m.in.:
* zakłócenia w prawidłowej cyrkulacji obiegów grzewczych,
* zapowietrzanie się pomp cyrkulacyjnych, które w konsekwencji może doprowadzić do ich uszkodzenia,
* hałasy, bulgotanie i gwizdy (szczególnie dotkliwe dla mieszkańców nocą),
* przyspieszona korozja poszczególnych części składowych instalacji, przede wszystkim grzejników płytowych stalowych oraz rur stalowych, z których wykonana jest instalacja,
* miejscowe niedogrzanie (górna część grzejników, ogrzewanie podłogowe).

Andrzej ŚwierszczWoda pochodząca z sieci miejskiej zawiera rozpuszczone gazy w różnych ilościach. Gazami tymi są przeważnie: tlen, wodór, dwutlenek węgla oraz inne w mniejszych ilościach. Gazy, poprzednio rozpuszczone w wodzie, wydzielają się z niej przy ogrzewaniu. Ich obecność prowadzi do powstawania słabych roztworów kwaśnych lub zasadowych. Intensyfikują się wówczas zjawiska korozji i zarastania sieci osadami wapienno-magnezowymi. Jeszcze inne problemy wiążą się z obecnością w instalacji grzewczej powietrza, które nie zostało usunięte podczas napełniania sieci. Przewody w instalacji ogrzewczej powinny być napełniane wodą bardzo powoli – najlepiej poprzez powrót. W tym czasie wszystkie urządzenia odprowadzające gazy z instalacji powinny być otwarte.
Gazy tworzą się również w wyniku tego, iż cała instalacja grzewcza zbudowana jest z różnych materiałów, takich jak stal, mosiądz, aluminium, żeliwo, miedź, brąz. Niekiedy również w instalacji ogrzewczej stosowane są przez instalatorów złączki ze staliwa ocynkowane. W instalacji ogrzewczej nie wolno stosować rur stalowych ocynkowanych oraz złączek pokrytych cynkiem. Kiedy materiały te są ze sobą w kontakcie, następuje szczególne zjawisko ogniwa (podobnie jak ogniwo Volty w baterii).
Wielu użytkowników prawidłowo wykonanej instalacji z grzejnikami aluminiowymi skarży się na nagminne zapowietrzanie się grzejników. Szczególnie często zapowietrza się grzejnik usytuowany najbliżej kotła. Najczęściej powodem tej sytuacji jest wytrącający się wodór – produkt reakcji chemicznej zachodzącej pomiędzy aluminium (z którego wykonane są grzejniki) a instalacją wykonaną z miedzi. Najwięcej powietrza oraz gazów będzie się wydzielało z wody tam, gdzie jest najwyższa temperatura i najniższe ciśnienie, dlatego też najwięcej problemów z zakłóceniami oraz nieprawidłowym działaniem instalacji mają lokatorzy ostatnich kondygnacji budynku.
Problem ten dotyczy również wewnętrznej instalacji wodociągowej, a w szczególności instalacji wody ciepłej. Pierwsi poranni użytkownicy, otwierając kran na najwyższej kondygnacji, mogą zostać brutalnie pochlapani mieszanką wodno-powietrzną wydobywającą się z impetem z kranu.
Można z przybliżeniem przyjąć, że woda w pionach zasilających w instalacji ogrzewczej ma temperaturę wody w kotle, stąd wydzielanie się z niej powietrza będzie wzrastało ku górze, tam gdzie ciśnienie statyczne jest mniejsze, czyli na zakończeniach pionów. Zbędne powietrze, np. we wnętrzu pompy, może doprowadzić do jej zniszczenia oraz, w bardzo znaczącym stopniu, przyczynia się do przyspieszenia procesów korozyjnych w całej instalacji. Kolejnymi punktami, w których może następować przenikanie powietrza do sieci, są: otwarte naczynia wzbiorcze (systemy otwarte), porowate uszczelki, nieszczelne połączenia oraz zawory, rozkalibrowane i cieknące dławice w pompach oraz dyfuzja tlenu poprzez ścianki przewodów z tworzywa sztucznego bez wkładki antydyfuzyjnej. Ilość tlenu, który przenika przez ścianki rur z tworzywa sztucznego (bez bariery antydyfuzyjnej) do wody w instalacji ogrzewczej, jest porównywalna z wymianą całej wody w instalacji raz w tygodniu. W przypadku przedostania się do wnętrza instalacji pakuł konopnych zachodzi proces gnicia. Ich rozkład powoduje wydzielanie się metanu, który gromadzi się w górnych częściach instalacji, m.in. w grzejnikach. Bardzo duży wpływ na powstawanie gazów w instalacji ma również pH wody oraz poziom jej twardości. Wartość pH powinna zawierać się w przedziale pomiędzy 7 a 8, zaś jej twardość powinna oscylować wokół 20 F. Woda w instalacjach grzewczych powinna odpowiadać normie PN-93/C-04607: „Woda w instalacjach ogrzewania. Wymagania i badania jakości wody”. Jeżeli woda w instalacji nie odpowiada powyższej normie, to wykazuje ona właściwości korozyjne. Następuje wówczas reakcja z poszczególnymi metalowymi elementami instalacji, powodując korozję i powstanie dużej ilości gazu z przewagą wodoru. Innym powodem przenikania gazów do zładu, w tym przede wszystkim tlenu, może być zastosowanie automatycznego napełniacza, który w sposób ciągły wyrównuje duże ubytki wody w instalacji. Jest on najczęściej podłączony bezpośrednio do przewodów wodociągowych. Kolejnym miejscem przenikania tlenu może być przeponowe naczynie wzbiorcze wypełnione wewnątrz powietrzem atmosferycznym zamiast gazem obojętnym, tj. azotem. Zdarza się, że tlen może dostać się z wodą pod wpływem powstania miejscowego podciśnienia wywołanego przez nieodpowiednio zaprojektowaną pompę lub źle obliczoną objętość przeponowego naczynia wzbiorczego. Jego objętość nie może być zbyt mała.
Zmiana ciśnienia w instalacji powoduje zmianę warunków, w których następuje rozpuszczanie się gazów.

* Jak pozbyć się powietrza?
Odpowietrzanie urządzeń ogrzewczych może być dokonywane ręcznie lub automatycznie. Odpowietrzenie ręczne realizowane jest za pomocą odpowietrzników zamontowanych przy grzejnikach w ich górnej części. Trzpień zamykający w odpowietrznikach ręcznych może być zakończony nacięciem na śrubokręt płaski lub też prętem o przekroju kwadratowym z nacięciem. Aby odpowietrzyć grzejnik, należy obrócić króciec wylotowy powietrza odpowietrznika do dołu, a następnie podstawić naczynie (najlepiej z cienkościennego tworzywa sztucznego) pod wystający ,,dzióbek” i powoli odkręcić odpowietrznik. Jeśli z urządzenia zacznie wypływać woda w sposób ciągły, to należy przerwać odpowietrzanie. Doskonałym urządzeniem do odprowadzania powietrza bez podstawiania naczynia i bez zachlapanej pobrudzoną wodą ściany jest specjalna puszeczka z pokrętłem do otwierania odpowietrznika oraz odkręcania perlatorów. Można ją za niewielkie pieniądze kupić w większości hipermarketów budowlanych.
Bardzo dużym problemem jest niedogrzanie pomieszczeń, w których zainstalowano ogrzewanie podłogowe z powodu zapowietrzenia się pętli grzewczej w podłodze. Widać to doskonale za pomocą kamery termowizyjnej. Dlatego też na rozdzielaczach ogrzewania podłogowego montuje się odpowietrzniki automatyczne lub ręczne.
Proszę pamiętać, że aby odpowietrznik automatyczny pływakowy działał prawidłowo, musi być (!) on zamontowany w instalacji pionowo. Wyjątkiem są tu odpowietrzniki automatyczne kątowe (w kształcie kolanka) wkręcane w nagwintowany otwór w grzejniku pod kątem 90°. Stosuje się je najczęściej do odpowietrzania grzejników żeliwnych lub aluminiowych.

* Odpowietrzniki automatyczne z kapturkiem higroskopijnym do grzejników
Automatyczny zawór odpowietrzający służy do automatycznego lub ręcznego usuwania gazów zgromadzonych w grzejnikach. Zasada działania opiera się na zjawisku rozszerzalności celulozy pod wpływem wilgoci. Kapturek higroskopijny zawiera wewnątrz obudowy specjalne krążki z włókien celulozy, które tworzą wkład uszczelniający. W stanie suchym krążki wykonane z tego materiału pozostawiają wolną przestrzeń, przez którą wydostaje się powietrze nagromadzone w grzejniku. Po wydostaniu się powietrza na zewnątrz do krążków dociera woda, co spowoduje wzrost ich objętości w gnieździe o 50%. Skutkiem tego jest zamknięcie się całej wolnej przestrzeni i zablokowanie wypływu wody na podłogę.
W sytuacji kiedy w górnej części grzejnika zbierze się powietrze, nastąpi wysuszenie się krążków i wrócą one do wielkości pierwotnej. Wówczas to ponownie powstanie wolna przestrzeń pozwalająca na wypuszczenie powietrza z grzejnika. Czas wysychania krążków zależy od temperatury wody. Urządzenie nie wymaga konserwacji innej niż okresowe usuwanie niewielkich zanieczyszczeń, które mogłyby zamknąć otwory wylotowe. W przypadku zużycia się krążków celulozowych (co objawia się wyciekiem wody) w pozycji pracy automatycznej oraz nie rzadziej niż raz na 3 lata należy wymienić kapturek higroskopijny na nowy. Jest to spowodowane ograniczoną żywotnością krążków celulozowych. Wymiana polega na całkowitym wykręceniu kapturka z korpusu zaworu i wkręceniu nowego. Podczas wymiany wypływ wody na zewnątrz zostanie zablokowany przez element zwrotny (stalowa kulka + sprężyna).

* Tryby pracy urządzenia
– Tryb ręczny – zalecany do stosowania podczas napełniania zładu i odpowietrzania całego układu bezpośrednio po napełnieniu nowej lub remontowanej instalacji wodą. Ustawienie trybu pracy ręcznej polega na wykręceniu kapturka o ok. 1 obrót od pozycji całkowitego dokręcenia.
– Tryb automatyczny – jest to tryb zalecany podczas normalnej eksploatacji instalacji. W tym położeniu kapturek powinien być dokręcony do oporu.

Zastosowanie urządzeń do automatycznego (samoczynnego) odpowietrzania instalacji centralnego ogrzewania prowadzi do wyeliminowania sieci przewodów i tradycyjnych naczyń odpowietrzających, co gwarantuje prawidłowe działanie całej instalacji. Zastosowanie takiego rozwiązania obniża całkowity koszt instalacji odpowietrzającej o ok. 30-50% w porównaniu z instalacją standardową. Usytuowanie automatycznego odpowietrznika w instalacji c.o. musi być zgodne z zaleceniami PN-91/B-02420: „Ogrzewnictwo. Odpowietrzanie instalacji ogrzewań wodnych. Wymagania”. Norma ta, obowiązująca od 1 stycznia 1993 r., zaleca stosowanie automatycznych odpowietrzników w instalacjach c.o. – szczególnie z rozdziałem dolnym i pompą na zasilaniu. Każdy z automatycznych odpowietrzników powinien być zamontowany wraz z zaworem stopowym. Zawór ten umożliwia demontaż odpowietrznika w celu jego wymiany lub udrożnienia bez konieczności spuszczania wody z instalacji. Dobre odpowietrzniki automatyczne to takie, które posiadają wysoką komorę presostatyczną. Im większa odległość zwierciadła wody w odpowietrzniku od zaworu iglicowego, tym lepiej. Mamy wówczas gwarancję, że w przypadku uruchomienia pompy w instalacji i powstania zjawiska uderzenia hydraulicznego zgromadzone zanieczyszczenia w komorze odpowietrznika nie doprowadzą do zatkania otworu wylotowego powietrza, a w konsekwencji do zalania pomieszczenia.
Uwaga! Odpowietrzników automatycznych nie wolno instalować przed pompą na rurze powrotnej do kotła. Doprowadzi to do zassania powietrza do instalacji przez odpowietrznik i w konsekwencji zapowietrzenia się instalacji.
Andrzej Świerszcz

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij