ABC wentylacji. Filtry w instalacji

zobacz artykuł w formie pdf zobacz pdfa zobacz pdfa zobacz pdfa    

W czasie eksploatacji dochodzi do sytuacji, w których należy przyjrzeć się z bliska całej instalacji pod kątem jej czystości [1]. Do głównych zanieczyszczeń układów klimatyzacji należą: pyły i mikroorganizmy. Do najbardziej niebezpiecznych zanieczyszczeń w układach wentylacyjnych i klimatyzacyjnych należą grzyby i bakterie. Ich występowanie jest niedopuszczalne, a wiąże się ściśle z zanieczyszczeniem pyłowym instalacji.

Rozwój mikroorganizmów w instalacji powoduje rozprzestrzenianie się ich za pośrednictwem powietrza do pomieszczeń w całym budynku przez system wentylacyjny bądź klimatyzacyjny.

Wśród innych zanieczyszczeń przewodów oraz central klimatyzacyjnych i wentylacyjnych w czasie eksploatacji spotyka się:

* smary – pochodzące głównie ze smarowniczek łożysk wentylatorów. Zajmują niewielkie obszary w pobliżu wentylatora;

* gumy – z pasków klinowych, elementów uszczelniających itp.;

* cząstki z degradacji metali;

* włókna z materiałów tłumiących i izolacyjnych;

* tłuszcze – wyłącznie w układach wyciągowych;

* włókna z ubrań – szczególnie w układach wyciągowych sal operacyjnych;

* owady i ich martwe części, szczątki roślin, papier itp. – występują przed pierwszym stopniem filtracji.

Każdy element instalacji wentylacji i klimatyzacji jest potencjalnym źródłem zanieczyszczeń i stwarza dogodne warunki rozwoju różnego rodzaju grzybów i bakterii, np. chłodnice powietrza, odkraplacze, filtry, izolacje cieplne i akustyczne, powierzchnie przewodów, nawilżacze czy wymienniki. Głównymi jednak siedliskami zanieczyszczeń w tych instalacjach są filtry oraz układy nawilżania i układy chłodzenia powietrza.

Niedokładne oczyszczenie i niestarannie przeprowadzona dezynfekcja oraz sterylizacja powodują, że zanieczyszczeniem powietrza wentylacyjnego mogą również stać się stosowane biocydy i preparaty czyszczące.

Chcąc osiągać wysokie parametry czystości powietrza nawiewanego, a także minimalizować rozwój mikroorganizmów w instalacjach klimatyzacji i wentylacji, należy w czasie eksploatacji podjąć działania zmierzające do:

* utrzymania czystości przewodów wentylacyjnych i elementów central;

* utrzymania czystości i właściwego stanu filtrów (ich okresowa wymiana zmniejsza zagrożenie rozwoju na zarazków, grzybów itp.);

* zapewnienia odpowiedniego rodzaju filtracji dla określonych pomieszczeń;

* utrzymania w czystości i prawidłowego działania układów nawilżania (preferowane są parowe układy nawilżające).

Dbałość o czystość i sprawne działanie instalacji klimatyzacyjnych i wentylacyjnych ściśle wiąże się z jakością powietrza w pomieszczeniach obsługiwanych przez te instalacje.

Zapobieganie obniżaniu jakości powietrza dostarczanego do pomieszczeń polega więc przede wszystkim na okresowej kontroli stanu instalacji i ciągłym monitoringu jej działania.

Niezależnie od wyboru klasy wynikającej z analizy przebiegu procesu/operacji ważne jest, aby na etapie koncepcji, a następnie instalacji, przeprowadzić etap kwalifikacji instalacji w celu zwalidowania dokonanego wyboru [2].

Walidacja procesów jest elementem systemu zapewnienia jakości. Jej celem jest osiągnięcie takiej zdolności zarządzania procesem wytwórczym, która gwarantuje oczekiwaną powtarzalną jakość produktu lub wykonanej operacji. Do walidacji procesu produkcji należy przystąpić już w trakcie badań nad rozwojem nowego produktu (walidacja prospektywna), ale także, kiedy następuje zmiana receptury, surowca, sprzętu (nowa walidacja). Towarzyszy ona zatem całemu cyklowi życia produktu i musi być realizowana okresowo. Wymaga opracowania protokołu walidacji, który określa organizację, środki stosowane do jej realizacji oraz elementy do zwalidowania (kwalifikacja instalacji, pomieszczeń i urządzeń, kwalifikacja operacyjna i walidacja procesu, tzn. sprawdzenie, czy urządzenia i proces pozwalają otrzymać produkt o zdefiniowanej jakości, zgodny z założonymi specyfikacjami).

Na przebieg walidacji składa się kilka etapów: prace przygotowawcze, walidacja wstępna i walidacja właściwa (zebranie i analiza wyników). Opracowany raport walidacji musi być archiwizowany [3]. Kwalifikacja pomieszczeń i urządzeń jest operacją niezbędną, która pozwala zapewnić jakość otrzymywanego produktu gotowego lub operacji. Stanowi część postępowania na rzecz walidacji procesów produkcji. Kwalifikacja winna być operacją zorganizowaną. Wymaga zatem obecności osób odpowiedzialnych, istnienia odpowiednich dokumentów oraz zaplanowania poszczególnych etapów jej realizacji.

Kontrola dotyczy zarówno stanu powietrza, jak i czystości powierzchni, a zakres zależy od rodzaju wykonywanego procesu oraz przede wszystkim funkcji, jaką spełnia dany lokal, przy czym kontrolą objęte są nie tylko pomieszczenia czyste, ale także pomieszczenia sąsiadujące, instalacje klimatyzacyjne oraz instalacje niektórych mediów.

W Polsce obecnie brak jest przepisów dotyczących procedur monitoringu, dlatego korzysta się z norm zagranicznych, w których podawane metody kontrolne nieznacznie się od siebie różnią i w ogólności dotyczą wszystkich pomieszczeń czystych. Przykładem tego jest zawarty w propozycji do normy europejskiej prEN 1632-1 system HACCP – hazard analysis critical point system, który, oprócz pomieszczeń czystych w przemyśle farmaceutycznym i produkcji leków stosowanych w diagnostyce medycznej, należy również stosować m.in. w obiektach szpitalnych, biotechnologii i genetyce medycznej [4]. Na przykładzie pomieszczeń czystych w przemyśle farmaceutycznym określono częstotliwość i zakres przeprowadzania pomiarów kontrolnych w zastosowaniu do systemu przygotowania powietrza – tabela.

Tabela

Od chwili, kiedy instalacja przygotowania powietrza wchodzi w fazę eksploatacji, staje się ona podmiotem kontroli ciągłej ze względu na pewne warunki zmienności pracy. Dzięki systemowi kontroli i nadzoru możliwe jest wizualizowanie i dokumentowanie w różnych pomieszczeniach:

* temperatury,

* wilgotności względnej,

* różnicy ciśnień,

* prędkości przepływu strumienia laminarnego,

* koncentracji ziaren.

Podczas okresu pracy należy pobierać próbkę powietrza do oceny stężenia zanieczyszczenia mikrobiologicznego.

Różnorodne parametry, które wpływają na wyniki przeprowadzonej działalności w pomieszczeniach czystych, podlegają (z częstotliwością zależną od rodzaju prowadzonej produkcji i od odpowiednich norm) okresowej kontroli przeprowadzonej przez odpowiedni zespół pracowników.

Trzeba podkreślić, iż częstotliwość kontroli i poziomy dopuszczalnych zanieczyszczeń zależą od wielu aspektów. Są chociażby związane z klasą czystości pomieszczenia, w którym dokonuje się kontroli – o tym będę pisał w kolejnym artykule z tego cyklu.

Sławomir Mencel

Literatura:

1. K. Kaiser, „Wpływ zanieczyszczeń instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych podczas ich użytkowania na jakość powietrza w obiektach szpitalnych”, TChiK, nr 4 (98)/2004.

2. L. Liette, V. Rabillout, „Jakość powietrza do wytwarzania preparatów niesterylnych – raport komisji SFSTP, Pharmaconcept”, Kraków 2002 (grudzień).

3. C. Chemtob, „Ogólne zasady walidacji procesów walidacji”, Pharmaconcept, Kraków 1998 (marzec).

4. M. Porowski, E. Szczechowiak, „Klimatyzacja pomieszczeń czystych”, Termedia, Poznań 1999.

5. P. Curto, C. Toson, “Gli impianti di climatizzazione nell`industria farmaceutica”, Condizionamento dell`aria, Riscaldamento, Refrigerazione, 11/1992, s. 1589-1600.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij