Próba oceny działań zgodnych z prawem i wbrew prawu… Prawo autorskie w instalacjach

zobacz artykuł w formie pdf zobacz pdfa zobacz pdfazobacz pdfa

W Polsce wciąż jeszcze natrafić można na niezrozumienie kwestii praw autorskich w oparciu o twórców, właścicieli stron internetowych, znaków graficznych, własności przemysłowych. Wciąż pojawiają się zagadnienia, których w prosty sposób nie da się rozwiązać prawnie. Niniejsza publikacja jest próbą wykazania niektórych aspektów prawnych podlegających ochronie.

Utwór

Zgodnie z art. 1 ust. 2 prawa autorskiego przedmiotem prawa autorskiego są w szczególności utwory:

* wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe),

* plastyczne,

* fotograficzne,

* lutnicze,

* wzornictwa przemysłowego,

* architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne,

* muzyczne i słowno-muzyczne,

* sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne,

* audiowizualne (w tym filmowe).

Przedmiotem prawa autorskiego są również różnego rodzaju zbiory, antologie, wybory, bazy danych, „o ile przyjęty w nich dobór, układ lub zestawienie ma twórczy charakter”. Zbiory i bazy danych mogą być przedmiotem ochrony niezależnie od tego, czy ich zawartość składa się z utworów czy też z niechronionych materiałów.

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych obejmuje również ochroną tzw. utwory zależne. Opracowanie cudzego utworu, w szczególności tłumaczenie, przeróbka, adaptacja, jest przedmiotem prawa autorskiego bez uszczerbku dla prawa do utworu pierwotnego.

Z orzecznictwa:

„1. Jeżeli w powstawaniu utworu uczestniczy kilka osób, status współtwórcy przysługuje tylko tym, które wniosły twórczy wkład o indywidualnym charakterze, przy czym takie same przesłanki zdolności prawno-autorskiej twórczości pojedynczego twórcy obowiązują w odniesieniu do utworów będących rezultatem współtwórczości. Takiego charakteru nie ma współpraca polegająca na dokonywaniu czynności pomocniczych, nawet kwalifikowanych i wymagających własnej inicjatywy lub technicznych ściśle realizowanych według wskazówek innych osób.

2. Współtwórcy mogą uczestniczyć na różnych etapach powstawania utworu, ale muszą współdecydować o jego ostatecznym kształcie. Decydujące znaczenie ma fakt polegający na udziale w procesie powstawania utworu, a drugorzędne wartościowanie – ich wkład nie musi być równy w znaczeniu rozmiaru (wielkości), sposobu wyrażenia, charakteru i ekwiwalentnej wartości, może ale nie musi dać się wyodrębnić i mieć samodzielne znaczenie, jednak zawsze powinien być twórczy.

3. Niezbędne jest, aby współpraca była wynikiem porozumienia, obejmującego stworzenie wspólnym wysiłkiem wspólnego dzieła przy wzajemnej akceptacji wkładów twórczych, przy czym nie wyklucza się jego formy konkludentnej (dorozumianej)”. Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 19 lutego 2014 r. V CSK 180/2013.

Art. 1 ust. 2 (1) prawa autorskiego precyzuje, że ochroną nie są objęte: odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne. Sam pomysł, koncepcja, która nie została skonkretyzowana w danym utworze, nie podlega ochronie. Przedmiotem ochrony jest bowiem ustalony utwór, a nie wynikająca z niego idea.

Przykład

Firma instalacyjna X zamieściła na swojej stronie internetowej publikację, która została wykorzystana przez firmę Y. Firma Y nie zaznaczyła pod publikacją, na jej wstępie czy w jakikolwiek inny sposób, że autorstwo tekstu pochodzi z firmy X. Czy działania takie są zgodne z prawem? Zdecydowanie nie! Stosownie do przepisu art. 1 ust. 1 prawa autorskiego przedmiotem prawa autorskiego jest utwór „ustalony”, uzewnętrzniony w sposób umożliwiający jego indywidualizację, tj. odróżnienie od innych wytworów twórczości człowieka. Zatem kopiowanie bez podania autora dzieła ma na celu przywłaszczenie sobie treści publikacji jako własnej. To samo będzie tyczyło się sytuacji, w której mamy do czynienia z rysunkiem technicznym autorstwa konkretnej osoby.

Warto zaznaczyć, że wszelkie sporne kwestie są zawsze rozwiązywane przez sąd.

Zgodnie z art. 115.1. prawa autorskiego, kto przywłaszcza sobie autorstwo albo wprowadza w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego wykonania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.

Natomiast zgodnie z art. 116 prawa autorskiego, kto bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom rozpowszechnia cudzy utwór w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Tej samej karze podlega ten, kto rozpowszechnia bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy cudzy utwór w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie albo publicznie zniekształca taki utwór, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie.

Znak towarowy

Jak wynika z definicji, znakiem towarowym może być każde oznaczenie, które można przedstawić w sposób graficzny, jeżeli oznaczenie takie nadaje się do odróżnienia towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa (art. 120 ust. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej).

Warto podkreślić, iż nie może być udzielone prawo ochronne na znak, który nie ma dostatecznych znamion odróżniających oraz składa się wyłącznie z elementów mogących służyć w obrocie do wskazania w szczególności rodzaju towaru, jego pochodzenia, jakości, ilości, wartości, przeznaczenia, sposobu wytwarzania, składu, funkcji lub przydatności. Zdolność odróżniająca w rozumieniu wskazanego przepisu oznacza więc zdolność przekazania przez oznaczenie słowne informacji o pochodzeniu towaru z określonego przedsiębiorstwa, a tym samym umożliwia odróżnienie tych towarów i usług od towarów oraz usług innych przedsiębiorstw. Przykładowo znakiem towarowym mogą być m.in. wyraz, kompozycja kolorystyczna czy forma przestrzenna.

Właściwość posiadania dostatecznych znamion odróżniających zgłoszone oznaczenia w celu uzyskania prawa wyłącznego jest podstawową przesłanką udzielenia ochrony na takie oznaczenia. Te dostateczne znamiona odróżniające oznaczenia pozwalają postrzegać przez właściwy krąg odbiorców, że dany towar wśród towarów tego samego rodzaju pochodzi od konkretnego podmiotu.

Z orzecznictwa:

* „Podstawową funkcją znaku towarowego jest odróżnienie towarów innego przedsiębiorstwa. Zatem prawo do znaku towarowego może przysługiwać tylko przedsiębiorcy”. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2011 r. VI SA/Wa 1848/2011.

* „Utożsamienie pojęcia prawo >>do znaku towarowego<< z pojęciem >>prawo ochronne na znak towarowy<< lub z pojęciem >>prawo określone w ustawie – Prawo własności przemysłowej<< nie ma charakteru zawężającego, ponieważ wszystkie te terminy zrelatywizowane są do prawa ochronnego unormowanego w ustawie – Prawo własności przemysłowej”. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2011 r. II FSK 627/2010.

Przykład

Firma instancyjna opatentowała znak graficzny, który umieściła na stronie internetowej. Inna firma wykorzystała barwę kolorystyczną znaku towarowego, jego kształt, podając przy tym nazwę innej firmy? Czy to oznacza naruszenie praw własności przemysłowej do tego znaku?

Sprawę tę należy drobiazgowo wyjaśnić poprzez ustalenie prawa autorskiego do znaku graficznego, a następnie wykazać, że w urzędzie patentowym przysługuje ochrona prawna na znak trwająca 10 lat, którą można przedłużyć. Jeżeli znak towarowy jest rejestrowany w urzędzie patentowym podlega ochronie prawnej, a jego wykorzystanie wbrew woli właścicieli jest karalne.

Zgodnie z art. 303.1 prawa własności przemysłowej, kto przypisuje sobie autorstwo albo wprowadza w błąd inną osobę co do autorstwa cudzego projektu wynalazczego albo w inny sposób narusza prawa twórcy projektu wynalazczego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Jeżeli sprawca dopuszcza się powyższych naruszeń w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Natomiast zgodnie z art. 304. 1. prawa własności przemysłowej, kto, nie będąc uprawnionym do uzyskania patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji, zgłasza cudzy wynalazek, wzór użytkowy, wzór przemysłowy lub cudzą topografię układu scalonego w celu uzyskania patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Tej samej karze podlega ten, kto ujawnia uzyskaną informację o cudzym wynalazku, wzorze użytkowym, wzorze przemysłowym albo cudzej topografii układu scalonego lub w inny sposób uniemożliwia uzyskanie patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji.

Znak renomowany

W przypadku znaku renomowanego chodzi o podobieństwo szczególnego rodzaju, polegające na niebezpieczeństwie samego skojarzenia z nim innego znaku, niezależnie nawet od rodzaju towarów. Znak renomowany nie jest bowiem tylko nośnikiem informacji o pochodzeniu towaru (usługi). Jest przekaźnikiem pewnych istotnych informacji, które mogą odnosić się do jakości towaru (usługi), jak też do reputacji uprawnionego do znaku lub do jego działalności. Znak renomowany to znak znany, rozpoznawalny w stopniu większym niż znaki towarowe zwykłe, co nie oznacza, że musi być znany powszechnie. Jego rozpoznawalność zapewniają właśnie te wartości, które znak uosabia, a więc przykładowo prestiż, reputacja, unikatowość, wysoka jakość. Renoma nie jest prostą konsekwencją rozpowszechniania znaku, lecz utrwalonym w świadomości kupujących (odbiorców) wyobrażeniem o walorach towarów (usług), prestiżu uprawnionego do znaku lub o innych wartościach.

Renoma znaku jest wypracowywana przez uprawnionego do znaku przez dbałość o poziom jakości towarów i usług, a także zapobiegliwość w utrwalaniu znaku na rynku, np. poprzez jego stronę wizualną. Renomę znaku wspomaga, tak jak w przypadku znaku powodowej Spółki BP, atrakcyjność samej formy przedstawieniowej znaku i jego moc odróżniająca. Podkreślenia zatem wymaga, że dopiero suma wskazanych elementów decyduje o tym, że znak renomowany to taki, który w pełni realizuje tę funkcję znaku towarowego, którą jest przyciąganie klienteli.

W przypadku użycia przez podmiot nieuprawniony znaku renomowanego dla towarów lub usług podobnych do zarejestrowanych, co ma miejsce w niniejszej sprawie, ryzyko pomyłki co do pochodzenia występuje już wówczas, gdy podobieństwo do znaku renomowanego jest wyzwolone przez skojarzenie z tym znakiem. Ryzyko skojarzenia stanowi jedno z kryteriów oceny podobieństwa, które powinno uwzględniać wszystkie okoliczności, w tym siłę odróżniającą znaku imitowanego, stopień jego rozpowszechniania oraz renomę. Jeżeli znak imitowany cieszy się wysoką rozpoznawalnością na danym rynku i uznaniem wśród kupujących albo jest szczególnie oryginalny lub łatwo zapada w pamięć, to nawet dodanie przez naruszającego dodatkowych oznaczeń lub dokonanie pewnych zmian w znaku nie wyłącza ryzyka pomyłki przez skojarzenie.

Wzór przemysłowy

Wzorem przemysłowym jest nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację.

Wytworem jest każdy przedmiot wytworzony w sposób przemysłowy lub rzemieślniczy, obejmujący w szczególności opakowanie, symbole graficzne oraz kroje pisma typograficznego, z wyłączeniem programów komputerowych.

Za wytwór uważa się także:

* przedmiot składający się z wielu wymienialnych części składowych umożliwiających jego rozłożenie i ponowne złożenie (wytwór złożony);

* część składową, jeżeli po jej włączeniu do wytworu złożonego pozostaje ona widoczna w trakcie jego zwykłego używania, przez które rozumie się każde używanie, z wyłączeniem konserwacji, obsługi lub naprawy;

* część składową, jeżeli może być przedmiotem samodzielnego obrotu.

W przypadku wzorów przemysłowych Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (UP RP) udziela prawa z rejestracji (art. 105 ust. 1 prawa własności przemysłowej).

Uprawniony do prawa z rejestracji może w sposób wyłączny korzystać ze wzoru przemysłowego w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.

Wzór przemysłowy może być też chroniony jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego, przy spełnieniu przesłanek wynikających z prawa autorskiego, kiedy to wzór przemysłowy stanowi przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

W przypadku korzystania przez wzór przemysłowy z ochrony wynikającej z u.p.a.p.p. należy wskazać, iż twórcy wzoru przemysłowego przysługują wtedy prawa osobiste i majątkowe autorskie wynikające z faktu stworzenia utworu, jakim jest wzór przemysłowy.

Wobec tego jego zgoda będzie wymagana do korzystania ze wzoru przemysłowego przez inne osoby.

Kwestie związane z ewentualnym stworzeniem wzoru przemysłowego jako utworu przez pracownika reguluje art. 12 u.p.a.p.p., z którego wynika, iż jeżeli ustawa lub umowa nie stanowią inaczej, pracodawca, którego pracownik stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa autorskie prawa majątkowe do tego utworu z chwilą jego przyjęcia w granicach, w jakich to wynika z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron.

Przemysław Gogojewicz

Podstawa prawna:

* Ustawa o prawach autorskich i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r. nr 90 poz. 631 ze zm.).

* Ustawa Prawo własności przemysłowej (Dz. U. 2013 r. poz. 1410 ze zm.).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij