Aktualnie w dokumentach unijnych dominuje silna tendencja poprawy efektywności energetycznej urządzeń oraz zmniejszenia ich szkodliwego oddziaływania na środowisko, w tym urządzeń do użytku domowego oraz stosowanych w sektorach usług i przemysłu.

Tendencja ta zmierza do osiągnięcia celu wskazanego tzw. Protokołem z Kioto z 1997 r. i ma na celu wsparcie przyjętego już uprzednio pakietu klimatyczno-energetycznego, określonego zwiększeniem do 2020 r. całkowitego udziału energii odnawialnej w UE do 20% (w Polsce do 15%), oraz zwiększenie efektywności energetycznej o 20% do roku 2020, a także stosownego zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych, w tym 20% redukcji emisji CO2.

Dlatego też kładzie się szczególny nacisk na wymóg minimalnej sprawności, maksymalnego poziomu emisji tlenków azotu oraz poziomu emitowanego hałasu, który to wymóg nakładany jest na te urządzenia wprowadzane na rynek, które bezpośrednio związane są z wykorzystywaniem energii. Ale nie tylko na urządzenia, ale i na całe systemy, w których pracują te urządzenia.

A zatem wspomniana polityka UE we wskazanym zakresie, czyli poprawy wydajności energetycznej i ekologiczności produktów na jej rynku wewnętrznym, wyraża się dyrektywą ErP [1] z 2009 r. (zmieniająca wcześniejszą dyrektywę 2005/32/WE, tzw. EuP) w sprawie ogólnych zasad ustalania wymogów ekoprojektu w odniesieniu do produktów związanych z energią (Energy-related Products – ErP), dyrektywa potocznie nazywana ekoprojektem.

Oczywiste jest, że wszystkie produkty (może lepiej brzmi: urządzenia) mają wpływ na środowisko naturalne w czasie ich pełnego cyklu życia, który obejmuje wszystkie etapy, czyli od wykorzystania surowców i zasobów naturalnych, poprzez produkcję, pakowanie, transport, użytkowanie, recykling, aż do ostatecznego unieszkodliwiania tych produktów. Szacuje się, że aż ponad 80% wpływu na środowisko mają decyzje podejmowane już na etapie projektowania urządzeń.

Obecnie Komisja Europejska sukcesywnie opracowuje rozporządzenia wykonawcze do wspomnianej dyrektywy, zawierające wymagania dotyczące poszczególnych grup urządzeń. Rozporządzenia te są bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich UE od dnia ich wejścia w życie. W polskiej wersji językowej opracowano i opublikowano już prawie 30 szczegółowych rozporządzeń. Ich wykaz znajduje się np. na stronie internetowej Ministerstwa Gospodarki.

Ważniejszymi spośród nich są rozporządzenia dotyczące zużycia energii przez:

* elektryczne i elektroniczne urządzenia gospodarstwa domowego i urządzenia biurowe w trybie czuwania wyłączenia, a w szczególności:

– zasilaczy zewnętrznych w stanie bez obciążenia oraz ich średniej sprawności podczas pracy,

– różnorodnych urządzeń oświetleniowych, w tym stateczników i opraw oświetleniowych,

– urządzeń kuchennych (kuchenki, piekarniki, płyty grzejne, okapy nadkuchenne, lodówki, zamrażarki, zmywarki),

– urządzeń gospodarstwa domowego (pralki, suszarki bębnowe, odkurzacze, telewizory, komputery),

– urządzenia takie, jak silniki elektryczne, transformatory elektroenergetyczne małej, średniej i dużej mocy, wentylatory napędzane silnikiem elektrycznym o poborze mocy od 125 W do 500 kW, pompy do wody,

* urządzenia techniki grzewczej i klimatyzacyjnej: ogrzewacze pomieszczeń i ogrzewacze wielofunkcyjne, podgrzewacze wody i zasobniki ciepłej wody użytkowej, pompy cyrkulacyjne, klimatyzatory, wentylatory.

Ważne jest to, że wskazany wymóg, zarówno odnośnie produktów, jak i ich oznakowania energetycznego, zacznie obowiązywać z dniem 26 września 2015 r.

Należy jednak podkreślić, iż wskazane wymogi Komisji Europejskiej dotyczą wyłącznie urządzeń, które zostaną wyprodukowane po publikacji stosownego rozporządzenia.

Zakres i charakterystyka Dyrektywy

Dyrektywa 2009/125/WE [1] wraz z poszczególnymi rozporządzeniami wykonawczymi ustanawia zasady, według których mają być ustalane wymagania w stosunku do – wprowadzanych do obrotu lub użytkowania – produktów związanych z energią.

Produkty związane z energią to:

* wyroby, które mają wpływ na zużycie energii w czasie jego użytkowania, wprowadzane do obrotu lub użytkowania;

* wyroby zawierające części i podzespoły, które mają zostać włączone do produktów związanych z energią, wprowadzanych do obrotu lub użytkowania jako osobne części dla użytkowników końcowych, jeżeli ich walor ekologiczności może być oceniany osobno.

Jako zasadę przyjmuje się, że wymogi dotyczące ekoprojektu:

* określane są indywidualnie w odniesieniu do każdego produktu,

* obejmują minimalne wymagania dotyczące postępów w zakresie ograniczania wpływu na środowisko uzyskanych dzięki produktowi,

* muszą zostać spełnione przez wszystkie produkty sprzedawane w UE,

* są przyjmowane w oparciu o stopień wpływu na środowisko danego produktu w całym cyklu jego życia.

Wskazane wymogi dotyczą nie tylko produktów bezpośrednio wykorzystujących energię zużywających, wytwarzających, przekazujących lub mierzących energię (w postaci prądu elektrycznego, gazu, paliw kopalnych), ale i produktów związanych z energią, które same nie zużywają energii, jednakże mogą przyczynić się do jej oszczędzania. Takie produkty obejmują np. okna, izolację, armaturę łazienkową (m.in. słuchawki prysznicowe, kurki).

Rozróżnia się przy tym dwa główne rodzaje wymogów:

* wymogi szczegółowe – określające wartości graniczne (maksymalne zużycie energii, minimalna sprawność energetyczna, dopuszczalne wartości zanieczyszczeń, minimalne ilości materiałów pochodzących z recyklingu itp.),

* wymogi ogólne – nieokreślające wartości granicznych, ale na podstawie których może być wymagane, aby określony produkt był „efektywny energetycznie” lub „nadający się do recyklingu”, zawierał informacje, w jaki sposób go stosować i konserwować tak, aby zminimalizować jego wpływ na środowisko oraz, że przeprowadzono analizę cyklu życia produktu, w celu określenia alternatywnych opcji projektu oraz rozwiązań umożliwiających poprawę produktu.

W praktyce wprowadzenie nowych minimalnych wymogów spowoduje zakaz sprzedaży wszelkich produktów niezgodnych z wymogami dyrektywy w 28 państwach członkowskich UE. Dobrym przykładem są tu tradycyjne żarówki, które zaczęto już stopniowo wycofywać od 2009 r.

Przykładowo można wskazać, że wymagania określone w Dyrektywie ErP dotyczą również wentylatorów, ale o zakresie mocy od 125 W do 500 kW. Oceniając, czy wentylator spełnia wymagania, należy uwzględnić sprawność całego systemu, w tym silnik, układ napędowy i wirnik. Stosowny zapis o wymaganiach odnośnie do wentylatorów w systemach wentylacji i klimatyzacji znalazł się z znowelizowanych ostatnio warunkach technicznych stawianych budynkom, tzw. WT. 2013, obowiązujących od 1 stycznia 2014 r. [2].

Naklejka z oznakowaniem

Wizualnym wyznacznikiem stosowania wymagań Dyrektywy ErP do wyrobów techniki grzewczej, począwszy od 26 września 2015, będzie etykieta z oznakowaniem energetycznym, umieszczana na wszystkich urządzeniach grzewczych i przygotowania ciepłej wody użytkowej. Zapewni to konsumentom porównanie istotnych parametrów urządzeń grzewczych, m.in. pod względem zużycia energii oraz ich wydajności, czyli możliwość wyboru najbardziej efektywnego urządzenia, odpowiadającego jego potrzebom.

Narzucona dyrektywą etykieta z oznakowaniem powinna być umieszczana na każdym urządzeniu grzewczym i ciepłej wody. Powinna zawierać zestaw informacji o produkcie, w tym nazwę producenta, rodzaj urządzenia i jego model, poziom hałasu podczas pracy, moc cieplną. Musi być także podana informacja o klasie efektywności energetycznej w skali od A+++ (optymalna efektywność) do G (najmniejsza efektywność) dla ogrzewania oraz od A do G dla ciepłej wody.

Następstwem wymogów zapisanych w Dyrektywie będzie głównie:

* brak możliwości wprowadzania na rynek gazowych kotłów niekondensacyjnych o mocy poniżej 400 kW, z wyjątkiem kotłów wyszczególnionych w tzw. grupie B11, czyli urządzeń z przerywaczem ciągu z palnikiem atmosferycznym, odprowadzających spaliny do kanału spalinowego,

* obowiązek etykietowania przez producentów wszystkich urządzeń produkujących energię o mocy poniżej 70 kW oraz podgrzewaczy wody,

* wprowadzenie granicznych wartości sprawności średniorocznych dla kotłów kondensacyjnych, pomp ciepła, zespołów kogeneracyjnych o mocy poniżej 50 kW, podgrzewaczy służących do akumulowania ciepłej wody grzewczej i wody użytkowej oraz urządzeń grzewczych wyposażonych w pompy obiegowe poza klasą A.

W dodatku nie będzie możliwa dystrybucja urządzeń, których sprawność średnioroczna będzie przekraczać ustalone w Dyrektywie wartości graniczne.

W artykule omówiono cel i znaczenie ważnej, nie tylko dla ogrzewnictwa, dyrektywy unijnej ErP dotyczącej tzw. ekoprojektu. Poświęcona jest ona głównie efektywności energetycznej urządzeń wykorzystujących energię. W oparciu o ten dokument pojawił się szereg rozporządzeń wykonawczych dotyczących poszczególnych grup urządzeń i samych urządzeń. Na stronach internetowych Ministerstwa Gospodarki podano polskie wersje językowe niektórych rozporządzeń wykonawczych do dyrektywy ekoprojektu.

Wśród rozporządzeń wykonawczych znalazły się również urządzenia z zakresu techniki grzewczej i klimatyzacyjnej. Rozporządzenia te wprowadzają usystematyzowane wymogi odnośnie do jakości i walorów ekologicznych poszczególnych urządzeń. Wprowadzają także obowiązek ich stosownego oznaczania właściwymi etykietami określającymi m.in. klasę efektywności energetycznej.

Przepisy unijne jasno precyzują, które urządzenia od dnia 26 września 2015 roku muszą spełniać nowe minimalne wymagania dotyczące zużycia energii i ochrony środowiska, a także być odpowiednio oznakowane. Należą do nich kotły jednofunkcyjne i dwufunkcyjne, pojemnościowe podgrzewacze ciepłej wody użytkowej, a także całe systemy obejmujące kotły jednofunkcyjne lub kotły wielofunkcyjne, regulatory temperatury i instalacje solarne.

Te nowe wymagania zmierzają nie tylko ku oszczędności energii nowo wprowadzanych na rynek urządzeń, ale ponadto do zmniejszenia szkodliwości ekologicznej ich użytkowania.

Wymusza ona także wycofanie niektórych mało efektywnych energetycznie i szkodliwych ekologicznie urządzeń.

Wycofanie z rynku kotłów olejowych i gazowych o niskiej efektywności spowoduje wzrost znaczenia i upowszechnienie się gazowych oraz olejowych kotłów kondensacyjnych. Również oczekuje się wzrostu zainteresowania elektrycznymi i gazowymi pompami ciepła. Pozytywnym efektem dyrektywy może być również wzrost sprzedaży gazowych urządzeń wysokoefektywnej kogeneracji.

dr inż. Piotr Kubski

Bibliografia:

[1] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE (tzw. Dyrektywa ErP) z dnia 21 października 2009 r. ustanawiająca ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla produktów związanych z energią (Dz. U. UE nr L 285/10 z dnia 11.10.2009 r.).

[2] Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 5 lipca 2013 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. 2013, poz. 926).

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij