Kotłownie z urządzeniami gazowymi na gaz płynny muszą spełnić szereg dodatkowych warunków w porównaniu do kotłowni na gaz ziemny. Wynikają one ze specyficznej cechy gazów płynnych: propanu i butanu, jaką jest ich większy ciężar właściwy niż ciężar powietrza.

Gazy płynne (propan i butan) wypuszczone do atmosfery opadają na dół, podczas gdy gaz ziemny, lżejszy od powietrza, unosi się do góry. Ta cecha gazów płynnych dyktuje dodatkowe warunki dla kotłowni i źródeł gazu. Wynika to z konieczności zachowania bezpieczeństwa ich użytkowania.

Zasilanie z butli

Kotły na gaz płynny w budynkach mieszkalnych jedno- i wielorodzinnych mogą być odpowiednio zasilane z butli gazowych 11- i 32-kilogramowych, ze zbiorników o dużej pojemności od 2700 do 9200 litrów (naziemne i podziemne) lub sieci gazu płynnego z powietrzem (mieszanina propanu-butanu i powietrza, IV grupa gazów). Już ta różnorodność źródeł paliwa płynnego narzuca wiele specyficznych warunków wykonawczych i eksploatacyjnych, którym muszą sprostać zarówno instalatorzy i serwisanci, jak i użytkownicy.

Butle gazowe o pojemności 11 kg gazu płynnego (najczęściej będzie to mieszanina B, propanu i butanu, wg PN-82/C-96000) mogą być eksploatowane w budynku (§177 – Rozporządzenie Ministra Infrastruktury, Dz. U. nr 75/2002 poz. 690). Dozwolona ilość zainstalowanych butli to 2 sztuki. Obie muszą być podłączone do kolektora. Kolektor łączy się z kotłem wężem elastycznym o maksymalnej długości 3 m, przeznaczonym fabrycznie do gazu płynnego propan-butan.

W praktyce często stosuje się podłączenie do kotła tylko jednej butli, a druga pełna stoi tuż obok. Ta rezerwowa butla podlega, wg przepisów, pod magazynowanie, co jest możliwe tylko w odpowiednich pomieszczeniach. Nie jest nim kotłownia i pomieszczenie kotła gazowego. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 6 września 1999 r., w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy magazynowaniu, napełnianiu i rozprowadzaniu gazów płynnych (Dz. U. nr 75/1999 poz. 836), w §12 ust. 4 stanowi: „Zabrania się magazynowania butli z gazem płynnym w:

1) pomieszczeniach znajdujących się poniżej poziomu gruntu,

2) pomieszczeniach, w których znajdują się studzienki, otwory kanalizacyjne lub inne niewentylowane zagłębienia,

3) pomieszczeniach do przechowywania produktów żywnościowych,

4) składach materiałów wybuchowych, łatwopalnych lub żrących,

5) kotłowniach, hydroforniach i węzłach cieplnych,

6) garażach i pomieszczeniach, w których znajdują się pojazdy silnikowe”.

Częstym przypadkiem bywa zasilanie urządzeń gazowych z butli o pojemności 33 kg. Obowiązują tu jeszcze surowsze warunki. Tych butli nie wolno używać w pomieszczeniach. Muszą być umieszczone na zewnątrz budynku, w miejscu oznakowanym, na utwardzonym podłożu i pod zadaszeniem chroniącym od wpływów atmosferycznych (§178 – Dz. U. nr 75/2002 poz. 690).

Można używać baterii butli 33 kg w ilości do 10 sztuk. Należy je podłączyć do kolektora wykonanego z rury stalowej, a następnie od kolektora poprowadzić instalację do urządzenia gazowego. Usytuowanie butli lub baterii butli możliwe jest przy ścianie budynku, jednak w odległości co najmniej 2 m od otworów okiennych lub drzwiowych. Butle nie mogą być sytuowane w zagłębieniach terenu.

Najczęstszym przypadkiem zasilania instalacji gazowych w budynku jest zasilanie ze zbiorników z gazem płynnym lub grupy takich zbiorników. Mamy tutaj kolejne warunki prawne do spełnienia (§179 – Dz. U. nr 75/2002 poz. 690). Dla budynku jednorodzinnego wystarcza zwykle jeden zbiornik. Przy większych potrzebach grzewczych przepisy pozwalają na zbudowanie grupy zbiorników w ilości do 6 sztuk i całkowitej pojemności do 100 m3. Możliwe jest też zbudowanie kilku grup z zachowaniem odpowiednich odległości pomiędzy grupami: 7,5 m – w przypadku, gdy łączna pojemność zbiorników w grupie nie przekracza 30 m3 i 15 m – w przypadku, gdy łączna pojemność zbiorników w grupie przekracza 30 m3.

Na rys. 1 pokazano usytuowanie zbiornika z gazem płynnym z uwzględnieniem najważniejszych obiektów w sąsiedztwie. Odległości A, B, C, D, E opisane są pod rysunkiem.

Siedlaczek204-1

Odległości zbiorników od budynków

Dopuszczalna odległość zbiorników z gazem płynnym od budynków mieszkalnych, budynków zamieszkania zbiorowego oraz budynków użyteczności publicznej (D), a także między zbiornikami, określa ww. rozporządzenie. W tabeli podano najczęściej spotykane przypadki instalacji gazowych dla budynków jednorodzinnych.

Siedlaczek204tab

Odległość zbiorników z gazem płynnym od granicy z sąsiednią działką budowlaną (B) powinna być nie mniejsza niż połowa odległości określonej w tabeli. Odległości określone w tabeli dla zbiorników naziemnych mogą być zmniejszone do 50% w przypadku zastosowania wolnostojącej ściany oddzielenia przeciwpożarowego o klasie odporności ogniowej co najmniej REI 120, usytuowanej pomiędzy zbiornikiem z gazem płynnym a budynkiem (klasa odporności ogniowej REI 120 oznacza, że nośność, izolacyjność i szczelność ogniowa ściany wytrzymuje w ogniu przez co najmniej 120 minut). Wymiary wolnostojącej ściany oraz jej odległość od zbiornika powinny być odpowiednio dobrane, aby osłonić zbiornik od budynku.

Odległość zbiornika z gazem płynnym od rzutu poziomego skrajnego przewodu elektrycznej linii napowietrznej (A), a także od szyny zelektryfikowanej linii kolejowej lub tramwajowej powinna wynosić co najmniej: 3 m – przy napięciu linii elektroenergetycznej lub sieci trakcyjnej do 1 kV i 15 m – przy napięciu linii elektroenergetycznej lub sieci trakcyjnej równym lub większym od 1 kV.

Zbiorniki gazu płynnego nie mogą być sytuowane w zagłębieniach terenu, w miejscach podmokłych oraz w odległości mniejszej niż 5 m od rowów, studzienek lub wpustów kanalizacyjnych (E, C).

Pojedyncze zbiorniki lub baterie gazu płynnego mogą być łączone z urządzeniami gazowymi w budynku instalacją gazową ulokowaną powyżej terenu, jeżeli długość instalacji do budynku nie jest większa niż 10 m, a składniki gazu nie podlegają kondensacji w warunkach eksploatacyjnych. Przy większej odległości instalację gazową należy przeprowadzać do budynku pod ziemią.

Instalacja gazu płynnego zasilana ze zbiornika lub grupy zbiorników może być użytkowana, jeżeli po jej wykonaniu dokonano odbioru technicznego, wykonano główną próbę szczelności i zbiornik został zarejestrowany we właściwym terenowo urzędzie dozoru technicznego (§51-Dz. U. nr 74/1999 poz. 836). Warunki przeprowadzania głównej próby szczelności określone są w: §44-Dz. U. nr 74/1999 poz. 836.

Instalacje gazowe zasilane gazem płynnym mogą być wykonywane tylko w budynkach niskich. Budynki niskie to budynki o wysokości do 12 m nad poziomem terenu lub mieszkalne o wysokości do 4 kondygnacji nadziemnych włącznie. Zabrania się stosowania w jednym budynku gazu płynnego i gazu z sieci gazowej (§8, §157 – Dz. U. nr 75/2002, poz. 690).

Kocioł na gaz płynny może być zainstalowany w pomieszczeniu nieprzeznaczonym na stały pobyt ludzi (do 30 kW), w którym poziom podłogi znajduje się powyżej poziomu terenu. Kotłownia z kotłem na gaz płynny musi znajdować się również powyżej poziomu terenu. Nie może być nią piwnica czy suterena. Ten warunek prawny wynika z większego ciężaru właściwego gazów płynnych w porównaniu do powietrza i zagrożenia bezpieczeństwa dla budynku i jego mieszkańców. Uwolniony gaz płynny jest bardzo trudno usunąć z takich pomieszczeń bez ryzyka wybuchu i pożaru budynku.

Pewne wątpliwości może budzić określenie „poziom terenu”, zwłaszcza w przypadku budynków znajdujących się na pochyłym terenie (na skarpie) i nieposiadających projektu budowlanego. Poziom terenu, zgodnie z obowiązującymi obecnie przepisami, jest określony w projekcie budynku rzędną ± 0,00 (§3 – Dz. U. nr 75/2002 poz. 690) – rys. 2. Często znajduje się on znacznie wyżej od rzeczywistego poziomu terenu wokół budynku. Należy więc zwrócić uwagę na ten szczegół, przed podjęciem decyzji o kotłowni na gaz płynny, aby nie mieć kłopotów w przyszłości.

Siedlaczek204-2OK

Wentylacja

W pomieszczeniu kotłowni na gaz płynny obowiązują szczególne warunki budowlane. Kratka wentylacji wywiewnej powinna znajdować się tuż nad podłogą. Dla sprawniejszego usuwania gazu płynnego na zewnątrz, w przypadku wycieku, podłoga powinna mieć pewien spadek w kierunku kratki wywiewnej. Pełni ona również funkcję kratki nawiewnej, dostarczającej powietrze do spalania w przypadku kotła atmosferycznego, i kratki nawiewnej dostarczającej powietrze do obowiązkowej prawnie wentylacji pomieszczenia kotłowni. Ponadto konieczna jest również kratka wentylacyjna wywiewna, która powinna znajdować się pod sufitem lub w suficie. Najlepszym miejscem dla tej kratki, stymulującym przebieg wentylacji, jest ściana lub sufit nad kotłem.

Drzwi zewnętrzne do kotłowni nie powinny mieć progu w przeciwieństwie do drzwi wewnętrznych z kotłowni do budynku, gdzie wymagany jest próg o wysokości 4 cm oraz brak jakichkolwiek otworów w tych drzwiach.

W pomieszczeniu kotłowni nie może być niewentylowanych zagłębień, typu studzienki, kanały instalacyjne, piwniczki itp. Nie może też być wpustów i studzienek kanalizacyjnych w podłodze.

Pozostałe warunki, takie jak wielkość i wysokość kotłowni, maksymalne obciążenie cieplne urządzeń gazowych na 1 m3 kubatury pomieszczenia, prowadzenie instalacji gazowej wewnątrz budynku, instalowanie urządzeń redukcyjnych gazu, odprowadzania spalin, oświetlenie kotłowni, odporność ogniowa ścian i drzwi wewnętrznych oraz zewnętrznych, są podobne jak dla kotłowni na gaz ziemny, lżejszy od powietrza.

Systemy bezpieczeństwa

W pomieszczeniach kotłowych, zarówno na gaz ziemny, jak i płynny, gdzie znajdują się urządzenia gazowe o sumarycznej mocy od 60 kW, należy zastosować systemy bezpieczeństwa. W obu przypadkach będą to podobne urządzenia: czujniki gazu, centrale, urządzenia odcinające dopływ gazu i urządzenia sygnalizacyjne akustyczne i wizualne. Różnice będą polegały na doborze czujników przeznaczonych dla danego rodzaju gazu – inne będą dla gazu ziemnego, inne dla gazu płynnego, i na ich ulokowaniu w pomieszczeniu kotłowym.

Czujniki dla gazu płynnego są lokowane nisko, tuż nad podłogą, na wysokości ok. 15 cm. Dobór czujników opiera się również na ich tzw. progach czułości. Najczęściej są to dwa progi określane procentowo względem dolnej granicy wybuchowości (DGW), np. 10% i 30%. Przekroczenie pierwszego progu – 10% DWG – powoduje zadziałanie sygnalizacji systemu, przekroczenie drugiego progu – 30% DWG – powoduje odcięcie gazu i uruchomienie sygnalizacji wizualno-dźwiękowej. Dolna granica wybuchowości dla gazu płynnego, propanu i butanu, wynosi ok. 2% objętościowo. Odcięcie gazu następuje w tym przypadku, gdy czujnik zauważy stężenie gazu w swoim pobliżu na poziomie ok. 0,6%, ponad 3-krotnie mniejszym od DGW. Skuteczność systemu bezpieczeństwa będzie zależała w dużym stopniu od właściwego usytuowania czujników w pomieszczeniu kotłowni na gaz płynny. Jest to ważne zadanie dla wyspecjalizowanych firm.

dr inż. Jan Siedlaczek

Rys. 1. Położenie zbiornika gazu, odległości od: A – napowietrznej linii elektrycznej, B – granicy działki, C – kanalizacyjnej kratki ściekowej, D – budynku mieszkalnego, E – basenu (zagłębienia). Z archiwum firmy SPV GAS.

Rys. 2. Przekrój budynku z instalacją gazową i urządzeniem gazowym na gaz płynny.

Prenumerata Magazynu Instalatora

5 myśli na temat “Instalacje na gaz płynny

  • 18 października 2016 o 09:40
    Permalink

    warto jeszcze dodać, że dostawców gazu płynnego też nam w Polsce nie brakuje i mamy w kim wybierać

    Odpowiedz
  • 7 grudnia 2016 o 14:49
    Permalink

    Wydaje się, że dobrym rozwiązaniem jest skorzystanie z usług firmy, która kompleksowo „ogarnie” całą instalacje

    Odpowiedz
  • 2 października 2017 o 08:06
    Permalink

    dzień dobry.
    W związku z informacją o tym, że zbiorniki gazu płynnego nie mogą być sytuowane
    w miejscach podmokłych proszę o dodatkowe wytyczne czy możliwe jest sytuowanie zbiorników na terenach zalewowych (gdzie głębokość wody powodziowej wynosić może ok 80 cm). Czy możliwe jest ich zabezpieczenie.

    Odpowiedz
    • 9 października 2017 o 08:21
      Permalink

      Sytuowanie zbiorników gazu płynnego regulują:
      1. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2002 nr 75 poz. 690) oraz
      2. Obwieszczenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U.2015.0 poz.1422).
      Odnośny przepis w obu dokumentach (§ 179 ust. 3) zawiera następującą treść: „Zbiorniki gazu płynnego nie mogą być sytuowane w zagłębieniach terenu, w miejscach podmokłych oraz w odległości mniejszej niż 5 m od rowów, studzienek lub wpustów kanalizacyjnych.”

      Przepis jasno określa, że zbiorniki gazu płynnego nie mogą być sytuowane w terenach podmokłych. Do rozważenia pozostaje kwestia definicji „terenu podmokłego”. W Słowniku Języka Polskiego jest kilkadziesiąt terminów-synonimów terenu podmokłego. Ich rozważanie może doprowadzić jedynie do ugrzęźnięcia w temacie.
      Spośród wielu definicji „terenu podmokłego” najbardziej adekwatną wydaje się następująca definicja: „Teren podmokły to taki teren, gdzie poziom wody podskórnej jest równy poziomowi terenu”. Przyjęcie tej definicji oznacza, że teren zalewowy, gdzie poziom wody przewyższa poziom terenu, jest tym bardziej terenem podmokłym i sytuowanie zbiorników z gazem płynnym jest na nim zabronione.
      Przepis nie rozróżnia czy teren jest podmokły stale czy też okresowo. Jeśli więc występują okresy, w których teren staje się podmokły, jest on traktowany jako teren podmokły stale.
      Z racjonalnego punktu widzenia teren zalewowy jest szczególnie niebezpieczny dla wszelkich naziemnych konstrukcji, które w czasie powodzi, a szczególnie w czasie występowania fali powodziowej, mogą ulec uszkodzeniu i zniszczeniu. Trudno jest też zabezpieczyć takie konstrukcje przed żywiołem powodzi.
      Uszkodzenie zbiornika gazu płynnego i instalacji gazowej w czasie powodzi jest możliwe na kilka sposobów, np.; przez przepływające elementy, czy pochylenie lub wywrócenie płyty fundamentowej, na której zbiornik stoi. Każda z tych przyczyn może doprowadzić do dalszych groźnych konsekwencji.
      W/w przepis nie rozróżnia też zbiorników gazu płynnego sytuowanych na powierzchni ziemi i zbiorników podziemnych. Oznacza to, że w terenie podmokłym nie jest możliwe sytuowanie zarówno zbiorników naziemnych jak i podziemnych z gazem płynnym.

      dr inż. Jan Siedlaczek

      Odpowiedz
  • 12 czerwca 2018 o 00:36
    Permalink

    Witam,

    Czy może udzielić mi pan informacji, czy w budynku wielorodzinnym, niskim, 4-kondygnacyjnym w którym zlokalizowano kotłownie na propan-butan w łazienkach lub aneksach kuchennych (kotły kondensacyjne) – po 1 kotle na każde z 15stu mieszkań, konieczne jest stosowanie kratki wywiewnej przy podłodze odprowadzającej ewentualny wyciek gazu na zewnątrz? Czy jest alternatywny sposób zagwarantowania bezpieczeństwa i uzyskania odbioru takiej instalacji bez konieczności wykonywania takiego otworu (w tej sytuacji będzie bardzo wychładzał pomieszczenia użytkowe)? Dodam jeszcze że kotły będą zasilane ze wspólnego zbiornika podziemnego.

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij