Nie ma zbyt wielu publikacji dotyczących awaryjności wodomierzy. Producenci nie szukają rozgłosu. Część awarii powstaje w wyniku zastosowania nieodpowiednich materiałów, złego zastosowania urządzeń, niepoprawnego doboru. Przyczyną może okazać się jakość dostarczanej wody mimo spełniania warunków określonych w odpowiednich rozporządzeniach.

O awarii wodomierza dowiadujemy się w różnym czasie i w różnych okolicznościach:

* Wodomierz stojący – przy odczycie przez inkasenta (wodomierz mógł się zatrzymać zaraz po jego wyjściu, a więc czas pomiędzy odczytami może wynosić nawet pół roku), czasem z systemu radiowego, ze zgłoszenia od klienta.

* Wodomierz wskazujący zazwyczaj mniejszą ilość wody – przy analizie danych odczytowych w dłuższym okresie czasu – wykonywana rzadko analiza.

* Wodomierz wskazujący większą objętość mierzonej wody – zajmuje nas, gdy przychodzi awanturujący się klient, np. spółdzielnia mieszkaniowa, wspólnota mieszkaniowa, klient indywidualny. Sprawdzenie takiego wodomierza powinno odbyć się w trzech aspektach:

– Kontroli metrologicznej zgodnie z przepisami dotyczącymi urządzeń pomiarowych: Ustawa Prawo o Miarach z 11 maja 2001 r., Dz. U. 63/2001 poz. 636 – z późn. zmianami, w szczególności Dz. U. 141/2004 poz. 1493; Dyrektywa 75/33/EWG (liczniki do wody zimnej); rozporządzenie MG z 7 stycznia 2008 r., Dz. U. nr 5/2008 poz. 29 w sprawie prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych; rozporządzenie MG z 27 grudnia 2007 r., Dz. U. nr 3/2008, poz. 13 w sprawie rodzajów przyrządów pomiarowych podlegających prawnej kontroli metrologicznej oraz zakresu tej kontroli; rozporządzenie MG z 23 października 2007 r. Dz. U. 209/2007 poz. 1513 w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wodomierze, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów; Ustawa z 15 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o systemie zgodności oraz o zmianie niektórych innych ustaw – między innymi w art. 6 i 10 ustawy Prawo o miarach – przyp. autora – (Dz. U. 249/2006 poz. 1834); rozporządzenie MG z 18 grudnia 2006 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla przyrządów pomiarowych (Dz. U. 3/2006 poz. 27).

– Badania przyczyn uszkodzenia wodomierza:

  1. a) wewnętrznych: konstrukcja wodomierza, użyte materiały do budowy;
  2. b) zewnętrznych: jakość wody;
  3. c) ingerencja zewnętrzna w urządzenie pomiarowe;
  4. d) niepoprawny dobór wielkości i typu urządzenia;
  5. e) niepoprawność montażu, np. bez urządzeń zabezpieczających.

– Wpływu awarii wodomierza na rozliczenie wody.

Próg rozruchu

Norma PN-ISO 4064 dzieli wodomierze na cztery klasy dokładności A, B, C, D i dla każdej z nich ustalono charakterystyczne strumienie objętości dla danej średnicy. Z biegiem czasu okazało się jednak, że podział ten nie dawał możliwości porównania urządzeń ze względu na to, że w obrębie danej klasy występowały duże różnice pomiędzy urządzeniami różnych producentów. Występowały sytuacje, gdy dany typ wodomierza w znaczący sposób wykraczał poza minimalne wymagania, a eksploatatorzy nie mieli możliwości dokonania właściwego wyboru. Aby chociaż częściowo rozwiązać ten problem, producenci w kartach katalogowych podawali, oprócz charakterystycznych strumieni objętości wynikających z zapisów normowych, także własne – deklarowane oraz wprowadzali nowy parametr niewymieniony w przepisach prawnych, tzw. próg rozruchu. Natężenia przepływu często daleko odbiegały od tych, jakie zostały zapisane w zatwierdzeniu typu i w związku z tym pojawiały się wątpliwości co do rzetelności tych deklaracji. Związane było to z tym, że zarówno legalizacja, jak i ekspertyza wodomierzy przeprowadzana jest dla parametrów określonych w zatwierdzeniu typu. Tak więc nie było praktycznie możliwości dokonania weryfikacji, czy rzeczywiście deklarowane przez danego producenta parametry są zgodne ze stanem faktycznym, tym bardziej że za podawanie błędnych informacji nie groziła żadna odpowiedzialność a fakt taki, byłby trudny do udowodnienia.

Strumienie objętości

Nowe zapisy, które znalazły się w dyrektywie MID, bazują na normie PN-EN 14154. Pozwalają one na zadeklarowanie przez producenta parametrów, które odpowiadają rzeczywistości. Jednak deklaracja ta podlega weryfikacji (moduł B), a otrzymany certyfikat badania typu (WE) jest dokumentem, który uwiarygodnia taką deklarację. Weryfikacji podlega także procedura produkcyjna (moduł D), co z kolei zapewnia pewność powtarzalności jakości wykonania danego typu wodomierza w stosunku do przebadanego egzemplarza przez jednostkę notyfikowaną (moduł F).

Norma PN-ISO 4064 charakteryzowała wodomierz następującymi strumieniami objętości:

* qminminimalny strumień objętości – najmniejszy strumień objętości, przy którym wskazania wodomierza nie powinny przekraczać błędów granicznych dopuszczalnych.

* qt lub qnpośredni strumień objętości – wartość strumienia objętości mieszcząca się między maksymalnym strumieniem objętości a minimalnym strumieniem objętości, która dzieli zakres strumienia objętości na dwa przedziały – „przedział górny zakresu obciążeń” i „przedział dolny zakresu obciążeń”, z których każdy jest charakteryzowany przez błąd graniczny dopuszczalny.

* qp nominalny strumień objętości – strumień objętości, przy którym jest wymagana poprawna praca wodomierza w normalnych warunkach użytkowania, tj. przy przepływie ciągłym i/lub przerywanym.

* qsmaksymalny strumień objętości – strumień objętości, przy którym wymagana jest poprawna praca wodomierza przez krótki czas bez uszkodzeń; jego wartość wynosi 2qp lub qn.

Tak więc rozmiar wodomierza charakteryzowała wartość qp. Po wprowadzeniu dyrektywy 2004/22/WE opartej na PN-EN 14154 zmieniło się oznaczenie charakterystycznych przepływów, nazewnictwo oraz wprowadzono odpowiednie zależności pomiędzy nimi. I tak:

* Q1minimalny strumień objętości – najmniejszy strumień objętości, przy którym wskazania wodomierza spełniają wymagania dotyczące błędów granicznych dopuszczalnych.

* Q2pośredni strumień objętości – pośredni strumień objętości jest wartością strumienia objętości występującą pomiędzy ciągłym a minimalnym strumieniem objętości, przy którym zakres obciążeń pomiarowych podzielony jest na dwa przedziały, „przedział górny” i „przedział dolny”. Każdy z przedziałów ma charakterystyczny dopuszczalny błąd graniczny.

* Q3 ciągły strumień objętości – największy strumień objętości, przy którym wodomierz działa w sposób prawidłowy w normalnych warunkach użytkowania, tzn. w warunkach przepływu ciągłego lub przerywanego. Wartość liczbową ciągłego strumienia objętości Q3, wyrażoną w m3/h, należy wybrać z ciągu liczb: 1,0; 1,6; 2,5; 4,0; 6,3; 10; 16; 25; 40; 63; 100; 160; 250; 400; 630; 1000; 1600; 2500; 4000; 6300. W okresie przejściowym dozwolone są następujące wartości: 1,5; 3,5; 6; 15; 20.

* Q4przeciążeniowy strumień objętości – przeciążeniowy strumień objętości jest największym strumieniem objętości, przy którym wodomierz działa w sposób prawidłowy w krótkim okresie czasu bez uszkodzenia.

Zależności

Zdefiniowane zależności to:

* Zakres pomiarowy (R) – jest zdefiniowany jako iloraz Q3/Q1. Wartości należy wybrać z: 10; 12,5; 16; 20; 25; 31,5; 40; 50; 63; 80; 100; 125; 160; 200; 250; 315; 400; 500; 630; 800. W okresie przejściowym dozwolone są następujące wartości:15; 35; 60; 212. Lista ta może być rozszerzona o wyższe w ramach serii.

* Zależność miedzy Q2 i Q4 – przeciążeniowy strumień objętości jest definiowany jako: Q4/Q3 = 1,25.

* Zależność miedzy Q2 i Q1 – pośredni strumień objętości jest definiowany jako: Q2/Q1 = 1,6. Przez okres przejściowy dozwolone są następujące wartości: Q2/Q1 = 1,5; 2,5; 4; 6,3.

* Strumień odniesienia – strumień objętości stosowany jako wzorcowy strumień objętości jest zdefiniowany następującym wzorem:

0,7 * (Q2 + Q3) ± 0,03 * (Q2 + Q3).

Tak więc:

* Q1 = Q3/R,

* Q2 = Q1 * 1,6 (1,5; 2,5, 4; 6,3),

* Q4 = Q3 * 1,25.

Błąd graniczny dopuszczalny (MPE) [2]:

Błąd graniczny dopuszczalny (MPE), dodatni lub ujemny, objętości dostarczanych przy strumieniach objętości pomiędzy pośrednim strumieniem objętości Q2 (włącznie) a przeciążeniowym strumieniem objętości Q4 wynosi:

* 2% dla wody o temperaturze < 30oC,

* 3% dla wody o temperaturze > 30oC.

Błąd graniczny dopuszczalny, dodatni lub ujemny, objętości dostarczanych przy strumieniach objętości pomiędzy minimalnym strumieniem objętości Q1 i pośrednim strumieniem objętości Q2 (wyłącznie) wynosi 5% niezależnie od temperatury wody.

Sprawdzanie wodomierza według przepisów o legalizacji ponownej jest podstawą do wykonania ekspertyzy/badania wodomierzy, która obejmuje wyznaczenie błędu wskazań wodomierza dla co najmniej trzech strumieni objętości z zakresów:

* od Qn do 1,1 Qn,

* od Qt do 1,1 Qt,

* od Qmin do 1,1 Qmin;

Błędy graniczne

O spełnieniu bądź niespełnieniu wymagań odnośnie metrologii decydują błędy graniczne dopuszczalne w użytkowaniu, wynoszące odpowiednio:

* +/- 10% przy obciążeniu qmin < q <qt,

* +/- 5% przy obciążeniu qt < q <qs.

Wodomierze nowe muszą spełniać warunek dla błędów pierwotnych wynoszących odpowiednio:

* Dla wodomierzy zimnej wody użytkowej:

  1. a) +/- 5% przy obciążeniu qmin < q <qt,
  2. b) +/- 2% przy obciążeniu qt < q <qs.

* Dla wodomierzy ciepłej wody użytkowej:

  1. a) +/- 5% przy obciążeniu qmin < q <qt,
  2. b) +/- 3% przy obciążeniu qt < q < qs.

W następnym artykule przedstawione zostaną wyniki badań metrologicznych wodomierzy.

dr inż. Piotr Tuz

Literatura:

[1] Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2010 roku w sprawie, jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. 2010 nr 72 poz. 466).

[2] Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. 2007 nr 61 poz. 417).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij