Instalowanie urządzeń gazowych (1)

Do urządzeń gazowych powszechnie stosowanych w gospodarstwach domowych należą kuchnie i kuchenki gazowe. Zasilane są one gazem ziemnym z sieci lub gazem płynnym z butli i zbiorników zewnętrznych.

Prawidłowe podłączenie tych urządzeń do instalacji gazowej i właściwa ich eksploatacja decydują o bezpieczeństwie użytkowników, z czym ciągle nie jest najlepiej. Świadczą o tym doniesienia o kolejnych eksplozjach gazu w domach jedno- i wielorodzinnych. Gdzie leży problem? Kto może przyczynić się do poprawy sytuacji?

Tam, gdzie dochodzi do wypadku w postaci wybuchu gazu, używanego do zasilania kuchni i kuchenek gazowych (urządzeń gazowych), winę ponosi człowiek. Instalacje gazowe, łącznie z butlami gazowymi, same z siebie nie wybuchają. Do wybuchu dochodzi tylko w sytuacji, gdy nastąpił wypływ gazu w stopniu umożliwiającym utworzenie się mieszaniny palnej i został zainicjowany zapłon.

Wina człowieka polega na spowodowaniu wypływu gazu do pomieszczenia poprzez niewłaściwe podłączenie urządzenia do instalacji gazowej lub na skutek niewłaściwej eksploatacji urządzeń i instalacji gazowych.

Paliwo

Gaz ziemny tworzy mieszaninę wybuchową z powietrzem, gdy jego stężenie objętościowe zawiera się w granicach od ok. 4,9 do ok. 15,4%. Podane wartości oznaczają dolną granicę wybuchowości (DGW) i górną granicę wybuchowości (GGW). Objętościowe stężenie gazu ziemnego w powietrzu poniżej DGW i powyżej GGW nie tworzy mieszaniny wybuchowej. Zakres objętościowych stężeń wybuchowych dla propanu z powietrzem zawiera się w granicach; 2,1-9,5%, a dla butanu z powietrzem; 1,5-8,5%.

Wybuchowe mieszaniny

Z tego zestawienia danych liczbowych można wysnuć już pierwszy ważny wniosek: gazy płynne tworzą mieszaniny wybuchowe przy bardzo niskim stężeniu z powietrzem i znacznie niższym w porównaniu do gazu ziemnego. Stąd są bardziej niebezpieczne i częściej dochodzi do ich wybuchu.

Na podstawie podanych stężeń DGW i GGW można wyliczyć ilość (objętość) gazu dla pomieszczenia o danej objętości, która tworzy mieszaninę wybuchową z powietrzem. Te wyniki, choć w pełni uzasadnione teoretycznie, zawierają poważną wadę. Może się bowiem okazać, że ilość gazu, jaka wypłynęła do pomieszczenia, utworzyła obliczeniowe stężenie, np. dwukrotnie mniejsze od DGW, a jednak do wybuchu doszło, ze wszystkimi tragicznymi skutkami.

Dwukrotnie mniejsza niż obliczeniowa ilość gazu do osiągnięcia DGW może utworzyć w pomieszczeniu wybuchową mieszaninę gazową; tylko w górnej jego połowie, w przypadku gazu lżejszego od powietrza (rys.), lub tylko w dolnej połowie w przypadku gazu cięższego od powietrza (propan-butan). Wybuch tych „częściowo” zagazowanych pomieszczeń (zwykle taki występuje w praktyce) będzie tak samo groźny jak przy całkowitym zagazowaniu.

Tu warto też podkreślić, że zagazowanie gazem płynnym jest o wiele groźniejsze niż gazem ziemnym. Wynika to z właściwości fizycznych obu gazów, ciężaru właściwego względem powietrza. Gaz ziemny jest lżejszy od powietrza i jego gęstość w warunkach normalnych wynosi ok. 0,72 kg/m3. Gaz płynny jest cięższy, ok. 2,0 kg/m3. Dla porównania – gęstość powietrza wynosi ok. 1,29 kg/m3.

Znacznie łatwiej jest usunąć gaz lżejszy z pomieszczenia ze względu na powszechnie występujące kratki wentylacyjne pod sufitem, zwłaszcza w kuchniach, podczas gdy usunięcie gazu cięższego od powietrza, snującego się jak niewidoczna mgła nad podłogą, napotyka wiele przeszkód w drodze na zewnątrz.

Wybuch mieszaniny gazowej nie zachodzi samoistnie. Zapłon powodowany jest najczęściej przez otwarty ogień, żar lub iskrę. Może być zainicjowany też przez tzw. samozapłon, w przypadku wystąpienia gorących powierzchni o temperaturze powyżej 535oC dla mieszanin gazu ziemnego z powietrzem, powyżej 450oC dla gazu płynnego propanu i powyżej 285oC dla butanu. Po raz kolejny widać, że gazy płynne stwarzają większe niebezpieczeństwo wybuchu.

Podłączenie i uruchomienie

Podłączenie urządzenia gazowego do instalacji gazowej i jego uruchomienie wymaga spełnienia wielu warunków. Czynności te może wykonać osoba z odpowiednimi kwalifikacjami zawodowymi i uprawnieniami energetycznymi w zakresie 3 grupy urządzeń, zgodnie z prawem energetycznym (Dz. U. nr 54/1997, poz. 348) i Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (Dz. U. nr 89/2003, poz. 828).

Uruchomienie urządzeń gazowych powinno być pisemnie poświadczone przez instalatora i wraz z innymi dokumentami urządzenia przechowywane przez użytkownika. Instalator ma ponadto obowiązek przekazania użytkownikowi niezbędnych informacji dotyczących bezpieczeństwa obsługi urządzenia gazowego. Natomiast użytkownik jest zobowiązany prawidłowo eksploatować urządzenia gazowe i dbać o jego właściwy stan techniczny poprzez okresowe przeglądy serwisowe, wykonywane na jego zlecenie przez uprawnionego serwisanta.

Odpowiednie wymagania montażu urządzeń gazowych dotyczące warunków budowlanych ujęte są m.in. w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury (Dz. U. nr 75/2002, poz.690 i Dz. U. nr 56/2009, poz. 461).

Wymagania montażu i zasady bezpieczeństwa eksploatacji urządzeń gazowych podawane są również w instrukcjach instalacji i obsługi, które producent dodaje obligatoryjnie do urządzeń gazowych. Wszystkie instrukcje dołączone przez producenta urządzeń gazowych są własnością użytkownika, powinny być przestrzegane przez instalatora, serwisanta i użytkownika, starannie przechowywane i ewentualnie przekazywane wraz z urządzeniem kolejnemu użytkownikowi.

Powietrze do spalania

Kuchnie i kuchenki gazowe są klasyfikowane jako typ A – czerpią powietrze do spalania z pomieszczenia, płomień palnika znajduje się na zewnątrz urządzenia, a spaliny nie są odprowadzane kanałami spalinowymi do atmosfery, lecz wypływają do pomieszczenia. Obecność spalin zmienia skład powietrza, a przez to zakłóca pracę urządzenia gazowego i negatywnie wpływa na zdrowie osób przebywających w tym pomieszczeniu.

Ważnym warunkiem jest odpowiednia wymiana powietrza w kuchni z urządzeniem gazowym. Te kwestie reguluje norma PN-83/B-03430 „Wentylacja w budynkach mieszkalnych zamieszkania zbiorowego i użyteczności publiczne. Wymagania” wraz ze zmianą PN-83/B-03430/Az3 luty 2000.

Pomieszczenie z urządzeniem gazowym powinno być wyposażone w nawiew powietrza umieszczony nad podłogą i kratkę wentylacyjną pod sufitem o odpowiednich przekrojach czynnych, umożliwiających dopływ właściwego strumienia świeżego powietrza. Dopływ powietrza wewnętrznego do kuchni może być też realizowany przez otwory w dolnych częściach drzwi lub przez szczeliny pomiędzy dolną krawędzią drzwi a podłogą lub progiem. Przekrój czynny (netto) otworów lub szczelin powinien wynosić 200 cm2.

Zgodnie z ww. normą wymiana powietrza w kuchni z oknem zewnętrznym, wyposażonej w kuchenkę gazową, powinna wynosić 70 m3/h. W kuchni bez okna zewnętrznego obowiązuje wentylacja mechaniczna wywiewna o tej samej wydajności 70 m3/h. Zalecane jest takie projektowanie i wykonanie urządzeń wentylacyjnych, które umożliwiają okresowe zwiększanie wymiany powietrza w kuchni z urządzeniem gazowym do co najmniej 120 m3/h.

Taka ilość powietrza podyktowana jest głównie względami bezpieczeństwa. Do samego spalania wystarcza ok. 2 m3/h powietrza na 1 kW mocy urządzenia gazowego. Kuchnie gazowe z piekarnikiem gazowym mają moc ok. 9 kW, sumaryczna moc 4 palników na płycie to ok. 6 kW. Maksymalne zapotrzebowanie powietrza do spalania wynosi ok. 18 m3/h.

Często stosuje się w praktyce okap nad kuchnią gazową z grawitacyjnym lub mechanicznym odprowadzeniem zapachów kuchennych i spalin do kanału, co jest powszechnie zalecane. Gdy jest to kanał spalinowy, takie rozwiązanie można uznać za prawidłowe. Jednak podłączenie okapu do kanału wentylacyjnego, co zdarza się nie tak rzadko, zwłaszcza w starszych budynkach, i tym samym likwidacja kratki wentylacyjnej, może okazać się bardzo groźne dla samych użytkowników.

Brak kratki wywiewnej pod sufitem uniemożliwi wydostanie się gazu ziemnego na zewnątrz w przypadku jego wypływu z palników, np. przez ich zalanie i zgaszenie płomienia. Na rys. 1 zaznaczono zagazowany obszar kolorem żółtym. Taka sytuacja może doprowadzić do wybuchu gazu i tragicznych skutków.

Zagazowana część pomieszczenia podczas wycieku gazu i braku kratki wentylacyjnej pod sufitem

Rys. Zagazowana część pomieszczenia podczas wycieku gazu i braku kratki wentylacyjnej pod sufitem.

W kolejnym odcinku będę kontynuował tę tematykę.

Jan Siedlaczek

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij