W aktualnym systemie prawnym skuteczna ochrona pośrednia ujęć wody podziemnej w ogóle nie może być skuteczna. Najbardziej wskazane wydaje się wprowadzenie dodatkowej strefy chroniącej ujęcie jako obiekt, odpowiadającej tradycyjnej strefie ochrony pośredniej.

Suligowski213rys1

Rys. 1. Ogólny schemat ochrony galerii i rurociągów drenujących.

Potrzeba ochrony ujęć wody pitnej nie może być podważana, jednak praktyczna realizacja jest bardzo różna. O ile kwestia bezpośredniej ochrony (teren wygrodzony) jest rozstrzygnięta jednoznacznie, to zagadnienie strefy ochrony pośredniej (o ograniczonych formach użytkowania) jest znacznie bardziej skomplikowane. Charakterystyczne, że strefę tę od samego początku traktowano elastycznie, starając się dopasować do warunków lokalnych. Przykładem takiego postępowania są zasady wymiarowania strefy pośredniej stosowane w wieloletniej praktyce (tabela 1), przy czym np. dla ujęć drenarskich strefa odnosiła się jedynie do studni zbiorczych (tabela 2), jedyną osłonę ciągów stanowiła strefa ochrony pośredniej.

Suligowski213tab1 Suligowski213tab2

Kontrowersyjne zapisy

Rozpoczynając od lat 90. ubiegłego stulecia, zaczęto identyfikować strefę ochrony z obszarem zasilania1, co zostało usankcjonowane w ustawie Prawo wodne. Zgodnie z art. 55 ustawy:

  1. Teren ochrony pośredniej ujęcia wód podziemnych obejmuje obszar zasilania ujęcia wody; jeżeli czas przepływu wody od granicy obszaru zasilania do ujęcia jest dłuższy niż 25 lat, strefa ochronna powinna obejmować obszar wyznaczony 25-letnim czasem wymiany wody w warstwie wodonośnej.
  2. Teren ochrony pośredniej ujęcia wód podziemnych wyznacza się na podstawie ustaleń zawartych w dokumentacji hydrogeologicznej tego ujęcia.

Takie działanie ma swoje uzasadnienie, jednak pozostaje kontrowersyjne w aspekcie skuteczności ochrony, szczególnie przy uwzględnianiu zakresu działań (tabela 3).

Suligowski213tab3

Przede wszystkim w kategorii ujęć wód podziemnych mieszczą się bardzo różne obiekty, czego konsekwencją są odpowiednio różne zagrożenia. W aktualnych regulacjach problem ogranicza się do zagrożeń jakości wody o charakterze punktowym, natomiast w przypadku ujęć płytkich drenujących (np. galerii i drenów) stosunkowo rozległe obszary bardzo duże znaczenie posiadają zagrożenia ze strony korzeni drzew i krzewów.

Zagrożenie korzeniami

Wbrew dość częstym opiniom w warunkach naturalnych korzenie osiągają duże głębokości (nawet ponad 8 m) w odróżnieniu od odmian charakterystycznych dla odmian ogrodniczych2. Wrastając do wnętrza, zatykają one otwory doprowadzające wodę oraz uszkadzają konstrukcje obiektów. Wrośnięcia dochodzą nawet do kilkudziesięciu procent przekroju, skutecznie ograniczając wydajność ujęcia. Ponadto powodują one (bezpośrednio lub pośrednio) zmiany w warstwach dolnych układów, które mogą być bardzo trudne (o ile w ogóle możliwe) do usunięcia. Systemy korzeniowe równocześnie sprzyjają uszkodzeniom ochrony przed przedostawaniem się wód opadowych do systemów drenarskich oraz obsypek zabezpieczających przed przedostawaniem się materiału gruntowego do wnętrza ciągów drenujących.

Skuteczne usuwanie

W tradycyjnym rozwiązaniu (tabela 1, rys. 2) strefa pośrednia pozwalała skutecznie usuwać zagrożenia ze strony systemów korzeniowych i normalnie eksploatować obiekty. Jednoznacznie potwierdza to wieloletnia (często ponad stuletnia) eksploatacja obiektów bez poważniejszych zmian konstrukcyjnych.

Suligowski213tab1 Suligowski213rys2

Rys. 2. Strefa ochrony pośredniej płytkiego ujęcia wód podziemnych.

Problemu skutecznej ochrony innych rodzajów ujęć wód podziemnych nie można ograniczać do aktualnych regulacji prawnych. Przy strefach o bardzo dużym zasięgu (często mieszka na ich terenie po kilka, kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt tysięcy mieszkańców, znajdują się tam liczne obiekty) trudno oczekiwać, aby można było zrealizować wszystkie zadania (przy okazji – jak wiele ujęć w ogóle nie posiada określonej strefy ochrony pośredniej?3). Można oczywiście prowadzić ogólny nadzór czy też dbać o odpowiednie zapisy w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, czy też w studiach uwarunkowań rozwoju przestrzennego, jednak ochrona ujęcia jako obiektu pozostaje iluzją. Z kolei strefy w rozumieniu tradycyjnym (tabela 1) pozwalają dość skutecznie chronić „ujęcie” jako obiekt.

Suligowski213tab1

Podsumowanie

Podsumowując, w aktualnym systemie prawnym skuteczna ochrona pośrednia ujęć wody podziemnej w ogóle nie może być skuteczna. Najbardziej wskazane wydaje się wprowadzenie dodatkowej strefy chroniącej ujęcie jako obiekt, odpowiadającej tradycyjnej strefie ochrony pośredniej (tabela 1).

Suligowski213tab1

prof. dr hab. inż. Ziemowit Suligowski

Literatura:

  1. Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne. Dziennik Ustaw 115/2001 z późniejszymi zmianami; tekst jednolity dostępny na stronie internetowej Kancelarii Sejmu.
  2. www.drzewa.nk4.netmark.pl, www.ekologia.pl, www.swiatkwiatow.pl/poradnik-ogrodniczy, www.lasypolskie.pl.
  3. Problem ten jest poruszony w np.: Zimoch I., Mulik B., Parafińska K., „Strefy ochrony ujęć wód podziemnych jako element systemu bezpieczeństwa”, Instal 12/2015.
Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij