Firma Viega wprowadziła na rynek system kształtek zaprasowywanych Megapress przeznaczonych dla grubościennych rur czarnych. Kształtki są wyposażone w ceniony przez wykonawców system SC Contur, który pozwala wykryć niezaprasowane połączenia. Ceniona jest także szybkość montażu w porównaniu z połączeniami spawanymi oraz – w przypadku remontów – brak niebezpieczeństwa zaprószenia ognia.
W poniższym tekście przedstawimy uwarunkowania stosowania poszczególnych materiałów w instalacji wody pitnej i centralnego ogrzewania.

Instalacja wody pitnej

* Stal ocynkowana

Stal ocynkowana jest jeszcze stosowana w instalacji wody pitnej ze względu na stare nawyki zarówno wykonawców, jak i projektantów. Trwałość takiej instalacji pomoże nam oszacować norma PN-EN 12502-3. Dowiadujemy się z niej, że korozja wżerowa rozpoczyna się od temperatury 35°C niezależnie od składu wody wodociągowej, a z kolei wartości chlorków, siarczanów, azotanów i zasadowości ogólnej decydują o intensywności procesów korozyjnych. Korozja wżerowa stali ocynkowanej nie oznacza koniecznie perforacji rury. Chodzi o stopniowe pozbywanie się warstwy cynku i odsłanianie tym samym rury czarnej. Analizując informacje zawarte w powyższej normie i porównując je ze składem wody wodociągowej, możemy dojść do wniosku, że są rejony kraju, gdzie materiał ten nie może być stosowany w instalacji wody zimnej. Chodzi tu na przykład o rejony Warszawy zasilane wodą z Wisły, a także o Inowrocław, Nową Sól i wszystkie inne miejsca, gdzie wodociągi korzystają ze studni głębinowych znajdujących się w sąsiedztwie pokładów soli. W instalacji ciepłej wody użytkowej materiał ten nigdzie nie powinien być stosowany.

* Miedź

Zgodnie z wytycznymi COBRTI mamy trzy kryteria stosowalności miedzi odnośnie do składu wody pitnej. Odczyn ma być wyższy od 7, azotanów ma być mniej niż 30 mg/l, a stosunek zasadowości ogólnej do siarczanów ma być większy od 2. Stosowanie miedzi w instalacjach wody pitnej łączy się także ze spełnieniem pewnych warunków:
– Nie można stosować kolanek, tylko łuki. Łączy się to z prędkościami przepływu. Drobinki zawarte w wodzie zarysowują kolanka, zdzierając ochronną warstwą tlenkową. Warstwa odbudowuje się, biorąc tlen z wody i miedź z przewodu. Kolejne zarysowania prowadzą do perforacji.
– Prędkości przepływu ograniczone do 1 m/s w poziomach i pionach oraz do 2 m/s – punkty czerpalne. Tymczasem nowa norma PN EN 806 sugeruje podniesienie prędkości przepływu ze względów higienicznych do odpowiednio 2 i 4 m/s.
– W celu ochrony instalacji przed zdzieraniem tlenkowej warstwy ochronnej obowiązkowo należy instalować filtr mechaniczny o zdolności zatrzymywania cząstek większych niż 80 μm.
– Lutowanie lutem twardym (powyżej Ø28 mm) często prowadzi do przegrzania materiału, co skutkuje wzmożoną emisją jonów miedzi do wody, powodując przekroczenie dopuszczalnego ich stężenia w wodzie pitnej. Stosowanie złączek zaprasowywanych Profipress likwiduje ten problem.

Viega214-1

* Stal odporna na korozję

Alternatywą dla miedzi jest stal odporna na korozję 1.4521. Nie wymaga filtra czy niskich prędkości przepływu (zalecenia PN-EN 806-3), ma niższą rozszerzalność cieplną. Spośród systemów metalowych właśnie ten materiał budzi coraz większe zainteresowanie ze względu na jego trwałość i walory higieniczne. Firma Viega jest przygotowana na spełnienie tych oczekiwań. Oferujemy dwa rodzaje rur (ferrytyczne i austenityczne) oraz dwa systemy kształtek zaprasowywanych – Sanpress (brąz) oraz Sanpress Inox (stal odporna na korozję). Wszystkie oferowane przez nas wyroby są przygotowane do transportu wód łagodnych i agresywnych korozyjnie. Zgodnie z normą PN EN 12502-4 odporność na korozję stali ferrytycznych i austenitycznych zwiększa się wraz z obecnością molibdenu. Obecność tego pierwiastka w materiale rury jest wymagana, gdy zawartość chlorków przekracza 200 mg/l w instalacji wody zimnej i 50 mg/l w instalacji wody ciepłej. Obie nasze stale spełniają ten warunek. Przy czym stal ferrytyczna ma znacznie niższy współczynnik rozszerzalności cieplnej od stali austenitycznej. Właściwość ta zmniejsza niebezpieczeństwo powstania awarii związanych z rozszerzalnością cieplną materiałów.

* Tworzywa sztuczne

Instalacja c.w.u. ze względów eksploatacyjnych jest najtrudniejszą instalacją dla rur z tworzywa, gdyż poddana jest oddziaływaniu temperatury przez cały rok 24 godziny na dobę (dotyczy części podlegającej cyrkulacji), a właśnie temperatura jest czynnikiem degradującym ten materiał. Ponadto instalacja musi być odporna na przegrzew (70ºC w każdym punkcie czerpalnym), co oznacza, że przewody bliższe źródła ciepła będą pracowały w odpowiednio wyższej temperaturze, tym wyższej, im bardziej rozległa jest cała instalacja. Norma PN EN ISO 21003-1 podaje maksymalną temperaturę pracy w instalacji c.w.u. 80ºC, ale czas oddziaływania nie może przekroczyć jednego roku przez całe życie instalacji. Kolejną złą wiadomość dla instalacji c.w.u. niesie ze sobą norma PN EN 806-2, która formułuje wymóg, by w każdym punkcie czerpalnym, 30 sekund po pełnym otwarciu zaworu, temperatura wypływającej wody wynosiła minimum 60ºC. Oznacza to, że przygotowujemy się do podniesienia pracy instalacji o kolejne 5°C. W związku z tym ta sama norma wprowadza dwie klasy rur z tworzywa. Klasa pierwsza ma temp. projektową 60°C, klasa druga ma temperaturę projektową 70°C. Firma Viega już teraz produkuje tylko rury klasy drugiej – Pexfit Pro Fosta – w wersji 10 barów (norma PN EN ISO 21003-1 dopuszcza 4, 6, 8, 10 barów).
Najmniej formalnych ograniczeń do stosowania rur z tworzyw dotyczy instalacji wody zimnej. Jeżeli nie przekraczamy ciśnienia roboczego powyżej 10 barów, to właściwie każde rozwiązanie z technicznego punktu widzenia jest właściwe. Jedynie norma PN EN 806-2 mówi nam, że 30 sekund po pełnym otwarciu zaworu czerpalnego temperatura wypływającej wody nie może być wyższa niż 25ºC. Chodzi w tym przypadku o bakterie Pseudomonas, które jeszcze nie doczekały się tylu uregulowań co Legionella.

Instalacja centralnego ogrzewania

* Stal czarna

Zgodnie z PN-93 C-04607 woda do napełniania instalacji c.o. wykonanych ze stali czarnej nie może zawierać więcej niż 150 mg/l chlorków i siarczanów, w tym chlorków nie więcej niż 100 mg/l. Zwracamy na ten fakt uwagę, gdyż norma powyższa jest przywołana w Rozporządzeniu, a praktyka jest taka, że instalacje są napełniane wodą wodociągową bez sprawdzenia jej składu.
Ze względu na coraz mniejszą liczbę spawaczy firma Viega wprowadziła na rynek system kształtek zaprasowywanych Megapress przeznaczonych dla grubościennych rur czarnych. Kształtki są wyposażone w ceniony przez wykonawców system SC Contur, który pozwala wykryć niezaprasowane połączenia. Ceniona jest także szybkość montażu w porównaniu z połączeniami spawanymi oraz – w przypadku remontów – brak niebezpieczeństwa zaprószenia ognia.
Wszystkie powyższe cechy posiada także nasz system Prestabo przeznaczony dla rur cienkościennych.

Viega214-3

* Miedź

Zgodnie z PN-93 C-04607 w instalacjach mieszanych stal/miedź (np. przewody miedziane, grzejniki stalowe) zawartość jonów agresywnych chlorków i siarczanów nie może przekraczać 50 mg/l, z czego chlorków nie może być więcej niż 30 mg/l. Woda o takim składzie rzadko jest dostępna w sieci wodociągowej. Montując taką instalację, należy stosować inhibitory korozji. Nie można jej napełniać wodą z sieci cieplnej. Do montażu zalecamy nasz system Profipress.

Viega214-2

* Tworzywa sztuczne

Wpływ temperatury w tej instalacji jest mniej szkodliwy niż w instalacji c.w.u. ze względu na krótszy czas oddziaływania (tylko sezon grzewczy). W związku z tym norma PN EN ISO 21003 (i pokrewne) dopuszcza wyższą maksymalną temperaturę pracy, a mianowicie 90ºC. Jednak czas pracy w tej temperaturze jest ograniczony do jednego roku. W temperaturze 80°C – 10 lat, 60°C – 25 lat, 20°C – 14 lat. Stosowanie temperatury zasilania 80°C uważamy za ryzykowne, gdyż nawet niewielkie jej przekroczenie, na przykład na skutek błędów w eksploatacji, spowoduje gwałtowny spadek trwałości przewodów z tworzywa. Także w tym przypadku warto stosować przewody wyższej klasy, by zachować szansę na przetrwanie instalacji w przypadku awarii. Polecamy Pexfit Pro Fosta – zgodnie z PN EN ISO 21003-1 – klasa 5 – 10 barów.
Jaromir Pawłowski

Pytanie do…
Czy zamierzacie Państwo wprowadzić system kształtek zaprasowywanych do rur grubościennych?

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij