Parametry termodynamiczne, o których pisałem w poprzednim artykule, są łatwo odczuwalne przez człowieka, dzięki czemu można szybko zareagować dostosowując do nich tempo pracy oraz ubiór. W przypadku zanieczyszczeń cząstkami stałymi lub gazowymi już tak łatwo nie jest, dlatego przy projektowaniu instalacji w zakładach pracy należy dokładnie przeanalizować możliwość powstania zapylenia.

Rodzaje zanieczyszczeń

Ilość i skład zanieczyszczeń powietrza zależą od źródeł emisji zanieczyszczeń oraz sposobu ich propagacji. Wśród wszystkich zanieczyszczeń wyróżnić można następujące grupy:

* pyłowe – nieorganiczne (cząstki stałe spalin, lotne popioły, pyły przemysłowe i mineralne) i nieorganiczne (martwe cząstki organiczne roślin i zwierząt);

* żywe zanieczyszczenia biologiczne i mikrobiologiczne (grzyby, bakterie, wirusy, roztocza);

* zanieczyszczenia gazowe – związki organiczne i nieorganiczne szkodliwe dla zdrowia lub identyfikowane przez człowieka jako nieprzyjemne zapachy;

* zanieczyszczenia promieniotwórcze i zjonizowane.

Najwyższe dopuszczalne stężenia

Spośród wielu substancji stanowiących zagrożenie w miejscu pracy, jakie określa Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, wybrałem wg mnie najważniejsze i zestawiłem w tabeli nr 1,

Mencel213tab1

gdzie:

* NDS (najwyższe dopuszczalne stężenie) to wartość średnia ważona stężenia, którego oddziaływanie na pracownika w ciągu 8-godzinnego dobowego i przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, określonego w Kodeksie Pracy, przez okres jego aktywności zawodowej, nie powinno spowodować ujemnych zmian w jego stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia jego przyszłych pokoleń;

* NDSCh (najwyższe dopuszczalne chwilowe) to wartość średnia stężenia, które nie powinno powodować ujemnych zmian w stanie zdrowia pracownika, jeżeli występuje w środowisku pracy nie dłużej niż 15 minut i nie częściej niż 2 razy w czasie zmiany roboczej, w odstępie czasu nie krótszym niż 1 godzina;

* NDSP (najwyższe dopuszczalne stężenie pułapowe) to wartość stężenia, która ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia pracownika nie może być w środowisku pracy przekroczona w żadnym momencie.

Groźny pył

Obecnie jednak do największych zagrożeń, których poziom stężenia rośnie corocznie, należą zanieczyszczenia pyłowo-gazowe powstające w trakcie różnych procesów w zakładach pracy. Konsekwencją narażenia na nie w przypadku braku stosowania środków ochrony są choroby układu oddechowego.

Pył wg normy PN-ISO 4225:1999 jest układem dwufazowym, zwanym powszechnie aerozolem, który stanowi zawiesinę cząstek stałych, ciekłych lub stałych i ciekłych w fazie gazowej. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej (Dz. U. 2002 nr 217 poz. 1833) w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy przedstawia klasyfikację pyłów i włókien zależną od wymiarów pyłu:

* pył całkowity – zbiór wszystkich cząstek otoczonych powietrzem w określonej objętości powietrza;

* włókna respirabilne – włókna o długości powyżej 5 μm o maksymalnej średnicy poniżej 3 μm i o stosunku długości do średnicy > 3;

* pył respirabilny – zbiór cząstek przechodzących przez selektor wstępny o charakterystyce przepuszczalności według wymiarów cząstek opisanej logarytmiczno-normalną funkcją prawdopodobieństwa ze średnią wartością średnicy aerodynamicznej 3,5 ± 0,3 μm i z geometrycznym odchyleniem standardowym 1,5 ± 0,1.

To właśnie pył respirabilny ma największe znaczenie w patogenezie pylic i stanowi najbardziej szkodliwą frakcję pyłu. Jest on na tyle miałki, że dociera bezpośrednio do najdalszych partii płuc – pęcherzyków płucnych.

Pylica jest jedną z najpowszechniej występujących chorób zawodowych. Dotyka ona najczęściej osoby pracujące w przemyśle górniczym, następnie w przemyśle i budownictwie.

Ocena ryzyka zawodowego

Aby skutecznie zapobiegać chorobom spowodowanym zanieczyszczeniem powietrza w miejscach pracy, należy w pierwszej kolejności przeprowadzić rzetelną ocenę ryzyka zawodowego, która pozwoli zidentyfikować zagrożenie już u samego źródła, dzięki czemu będzie można zastosować rozwiązanie pozwalające na ochronę pracownika. Należy tu przypomnieć, że wykonanie takiej oceny oraz pomiar stężenia pyłu szkodliwego w miejscu pracy to obowiązki każdego pracodawcy.

Źródła

Wśród najbardziej pyłotwórczych źródeł możemy wyróżnić:

* wytwarzanie produktów i przemieszczanie materiałów wykorzystywanych w procesie technologicznym, gdzie pył jest produktem, materiałem lub składnikiem produktu czy materiału, np. rozdrabnianie, mieszanie, dozowanie, transport za pomocą przenośników;

* stosowanie materiałów pylistych w procesach technologicznych, gdzie pył jest czynnikiem roboczym, np. malowanie natryskowe, metalizacja, ochrona roślin, talkowanie, grafitowanie;

* procesy technologiczne jako skutek uboczny, np. skrawanie materiałów kruchych, szlifowanie, polerowanie, czyszczenie powierzchni pod powłoki ochronne, spawanie i cięcie, spalanie, obróbka materiałów pylących, jak np. tkaniny;

* procesy technologiczne – niebezpośrednio z nimi związane, np. zanieczyszczenie atmosfery, utlenianie;

* pylenie wtórne, np. pyły zalegające na powierzchniach maszyn i urządzeń, konstrukcji nośnych itp.;

* źródła zewnętrzne zapylenia w tzw. pomieszczeniach czystych (np. zatrudniony personel);

* zjawisko infiltracji zdefiniowane jako niekontrolowany lub nieplanowany dopływ powietrza do pomieszczenia przez nieszczelności w obudowie tego pomieszczenia.

Ocena ryzyka

Wykonanie oceny ryzyka – z uwzględnieniem zagrożeń spowodowanych przez zanieczyszczenia pyłowe – powinno być podzielne na etapy:

* I etap – pomiar stężenia czynnika zagrożenia.

Zasady pobierania próbek powietrza celem określenia stężenia pyłów w miejscu pracy są regulowane przez odpowiednie normy PN-Z-04008-7:Az1:2004 i PN-EN 481:1998.

Obecnie, z uwagi na miniaturyzację urządzeń pomiarowych, istnieje możliwość przeprowadzenia pomiarów stężenia pyłu całkowitego i pyłu respirabilnego za pomocą urządzeń przenośnych bezpośrednio na stanowisku pracy.

* II etap – obliczenie wskaźnika ekspozycji na pył.

W zależności od zastosowanej metody pomiarowej stosowane są różne algorytmy do obliczania wskaźnika ekspozycji na pyły, które przedstawiono w normie PN-Z-04008-7:Az1:2004.

* III etap – wyznaczenie częstości pomiaru stężenia pyłów szkodliwych dla zdrowia pracowników.

Otrzymane wartości wskaźników ekspozycji na pyły w zestawieniu z odpowiednimi wartościami najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDS) pozwalają na wyznaczenie częstości pomiaru stężenia pyłów szkodliwych dla zdrowia pracowników w miejscu pracy (tabela 2).

Mencel213tab2

Sławomir Mencel

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij