Zagadnieniem bardzo często pomijanym i bagatelizowanym przez instalatorów w instalacjach wodociągowych jest poprawne zamocowanie przewodów oraz ich prawidłowa kompensacja.

Prawidłowe zaprojektowanie kompensacji rurociągów i umiejętność odpowiedniego zabezpieczenia rur przed wydłużeniem lub skurczem nie jest tematem bardzo trudnym, ale wymaga elementarnej wiedzy technicznej i doświadczenia zawodowego. Problem wydłużania się rurociągów dotyczy przede wszystkim systemów instalacyjnych wykonanych z tworzyw sztucznych.

W dużo mniejszym zakresie dotyczy on instalacji metalowych (stal ocynkowana, miedź, stal odporna na korozję). Instalacje z tworzyw sztucznych pod wpływem wzrostu temperatury wydłużają się bardziej niż instalacje z rur stalowych lub miedzianych. Aby zapobiec ujemnym skutkom tego zjawiska i uniknąć nieprawidłowego zamocowania instalacji, należy poznać podstawowe zależności i skuteczne metody ograniczenia wydłużalności lub kurczliwości materiału, z którego wykonana jest instalacja.

Obejma na rurociągu

Temat stosowania kompensacji oraz prawidłowego zamocowania przewodów dotyczy nie tylko wykonawców, ale również projektantów. Podczas wykonywania projektów muszą oni uwzględnić kompensatory oraz odpowiednio dobrać lokalizację punktów stałych, aby zminimalizować zjawisko wydłużalności lub kurczliwości. W sytuacji, gdy nie jest to objęte zakresem projektu, instalator bazując na swoim doświadczeniu musi zmierzyć się z zagadnieniem kompensacji.

Różnica temperatur

Należy pamiętać, że oprócz rodzaju materiału, z którego wykonany jest rurociąg, za wydłużenie odpowiada również różnica temperatur określana jako różnica pomiędzy temperaturą montażu a maksymalną temperaturą pracy instalacji. W przypadku określenia różnicy temperatur należy uwzględnić skrajne temperatury montażu i pracy instalacji. Przy wyznaczaniu skrajnej temperatury pracy należy brać pod uwagę temperaturę występującą podczas dezynfekcji termicznej przewodów instalacji ciepłej wody użytkowej.

Można również założyć temperaturę maksymalną, która występuje podczas pracy instalacji, z wyłączeniem okresów dezynfekcji termicznej w celu zabicia bakterii. Skrajna temperatura montażu powinna zostać przyjęta z uwzględnieniem okresu montażu instalacji (pory roku), jak również miejsca zamocowania przewodów w budynku (np. pod stropem obiektu, gdzie może panować inna temperatura niż w całym budynku).

Do mocowania instalacji do przegród budowlanych służą różnego rodzaju obejmy i uchwyty. Ich konstrukcja zależy od średnicy i materiału, z jakiego jest wykonany przewód rurowy, parametrów pracy instalacji oraz sposobu jej układania. Obejmy do rur mogą być wykonane z tworzywa sztucznego lub z metalu. Uchwyty z tworzywa sztucznego należy stosować wyłącznie jako punkty przesuwne. Do mocowania rurociągów prowadzonych w posadzkach lub bruzdach ściennych można stosować specjalne haki i obejmy z tworzywa sztucznego z kołkiem rozporowym.

Materiał na uchwyty

Metalowe uchwyty do rur wykonane najczęściej ze stali ocynkowanej wyposażone są w specjalną wkładkę elastyczną która ma za zadanie tłumienie rozprzestrzeniania się dźwięków i drgań przewodu. Zabezpiecza ona również powierzchnię zewnętrzną rury przed uszkodzeniem w miejscu jej zamocowania. Obejmy niewyposażone we wkładki elastyczne mogą uszkodzić rury z tworzywa sztucznego oraz zewnętrzną powierzchnię rur powleczonych warstwą cynku. W przypadku instalacji wykonanej ze stali nierdzewnej należy uważać, aby wkładki elastyczne, w które wyposażone są obejmy, nie wydzielały chlorków.

Zestaw obejm na rurociągach

W przypadku rurociągów wykonanych z PCV i CPVC należy zwrócić uwagę, aby gumowa wyściółka, w którą wyposażone są uchwyty, nie posiadała w swym składzie zbyt dużo zmiękczaczy, gdyż może to doprowadzić do rozmiękczenia rury (po około pięcioletnim okresie użytkowania), spowoduje jej pęknięcie w miejscu zamocowania. Obejmy punktów stałych nie mogą być montowane na złączkach. Rozwiązanie i rozmieszczenie podpór stałych i podpór przesuwnych (wsporników i wieszaków) powinno być zgodne z projektem technicznym. Nie należy zmieniać rozmieszczenia i rodzaju podpór bez akceptacji projektanta instalacji, nawet jeśli nie zmienia to zaprojektowanego układu kompensacji wydłużeń cieplnych przewodów i nie wywołuje powstawania dodatkowych naprężeń i odkształceń przewodów.

Punkty przesuwne

Punkty przesuwne (ślizgowe) powinny umożliwiać swobodny ruch osiowy rurociągów wywołany wydłużeniem termicznym, dlatego nie należy ich montować w bliskim sąsiedztwie złączek. Minimalna odległość obejmy od krawędzi złączki musi być większa od maksymalnego wydłużenia odcinka rurociągu L. Przy zmianie kierunku rurociągu pierwszy punkt przesuwny może być zamontowany w odległości od kolana nie mniejszej niż długość ramienia sprężystego Ls.

Punkty stałe (PS)

Punkty stałe stosowane w instalacji umożliwiają skierowanie w odpowiednim kierunku wydłużeń termicznych rurociągu oraz jego podział na mniejsze odcinki. Do wykonywania punktów stałych należy stosować obejmy metalowe ze stali ocynkowanej z wkładkami elastycznymi, które umożliwiają dokładne i pewne ustabilizowanie przewodu rurowego na całym obwodzie. Miejsce usytuowania punktów przesuwnych oraz punktów stałych powinien określić projektant w projekcie instalacji.

Obejma powinna być maksymalnie zaciśnięta na rurze. Obejmy muszą mieć taką konstrukcję, aby mogły przejmować siły wynikające z wydłużeń przewodów oraz obciążeń spowodowanych ciężarem rur wraz z ich zawartością. Ponadto konstrukcje mocujące obejmy musza być bardzo wytrzymałe aby mogły przejąć wszelkie naprężenia. Zastosowanie tutaj znajdują gwintowane szpilki wraz z kołkami rozporowymi, odpowiednie wsporniki i profile montażowe. Do wykonania punktu stałego na rurociągu należy użyć dwóch obejm przylegających ściśle do krawędzi bocznych kształtki (np. mufy, trójnika). Tak zwany punkt stały najczęściej wykonuje się w pobliżu odgałęzień rurociągów lub armatury.

Rurociąg poprawnie zamontowany

Lokalizacja punktu

Punkt ten powinien być zlokalizowany również na odgałęzieniach od pionu instalacyjnego na każdej kondygnacji. Dodatkowo, w zależności od potrzeby punkty stałe montuje się przy odgałęzieniach na odcinkach poziomych przy rurociągach rozprowadzających. Należy jednak wówczas uwzględnić odległości pomiędzy poszczególnymi odgałęzieniami.

Zainstalowanie punktu stałego na odgałęzieniu z trójnika redukcyjnego jest możliwe pod warunkiem że średnica odgałęzienia nie jest mniejsza niż jedna dymensja od średnicy głównego przewodu rurowego. Najczęściej stosowanym rozwiązaniem jest usytuowanie punktu stałego ściśle między dwiema mufami złączek. Usytuowanie wszystkich punktów stałych w instalacji wynika z przyjętego przez projektanta rozwiązania kompensacji wydłużeń termicznych całej instalacji i powinno być naniesione w projekcie technicznym instalacji.

Proste rozwiązania dla trudnych przypadków

Skutkiem różnicy temperatury, w jakiej pracuje rurociąg, a tej, w jakiej był on montowany, jest zjawisko wydłużenia rurociągów. Niweluje się je poprzez stosowanie kompensacji kształtowych lub mieszkowych na odcinkach pomiędzy poszczególnymi punktami stałymi na instalacji. Swobodny osiowy przesuw rurociągu na tych odcinkach uzyskuje się dzięki zamontowaniu podpór przesuwnych. Należy stosować je pomiędzy punktami stałymi i bezwzględnie przed oraz za każdym kompensatorem mieszkowym.

Inne rozwiązania

Oprócz tego dostępne są na rynku inne rozwiązania ułatwiające poprawny montaż rurociągów:

* podpory przesuwne ślizgowe z dwoma przyłączami,

* podpory przesuwne ślizgowe uniwersalne,

* wkładki ślizgowe przesuwne.

Podpora przesuwna ślizgowa z dwoma przyłączami (PPS2) pozwala na montaż rurociągu przy użyciu dwóch obejm. Ten typ mocowania stabilnie trzyma rurę, zapewniając jej możliwość tylko osiowego przesunięcia. Jednocześnie nie pozwala on na przypadkowe wysunięcie się ślizgu z prowadnicy saneczkowej. Montaż podpory w niewielkiej przestrzeni umożliwia małą wysokość elementu ślizgowego. Dostępne są przyłącza M8, M10 i M12/16, a zakres przesuwu obejmuje od 60 do 125 mm. Możliwy jest montaż rurociągu jako podwieszenie lub podparcie – nośność dla obu sposobów montażu wynosi do 7,8 kN.

Z kolei podpora przesuwna ślizgowa uniwersalna PPS3-U z trzema otworami pozwala zamocować rurociąg zarówno jedną (środkowy otwór), jak i dwoma obejmami (skrajne otwory). Specjalna budowa płytki podstawy z elementami do zagięcia zapobiega wysunięciu się rury z elementu ślizgowego. Istnieje w tym przypadku możliwość przesuwu do 100 mm. Można montować rurociąg jako podwieszenie lub podparcie – nośność dla obu sposobów montażu wynosi do 1,3 kN. Podporę wyposażono we wkładkę ślizgową przesuwną z gwintem M8 WPS1-M8 do współpracy z profilami A, C, W i X.

W zależności od wymagań elementy systemów zamocowań wykonywane są ze stali konstrukcyjnych bądź nierdzewnych, co umożliwia stosowanie ich w środowiskach agresywnych. Każdy element ma określoną w przeprowadzonych badaniach wytrzymałość mechaniczną.

Andrzej Świerszcz

Fot. z arch. Niczuk Metall-PL.

Jedna myśl na temat “Zamocowanie rurociągów

  • 22 maja 2017 o 12:04
    Permalink

    Proponowane rozwiązanie sprawdzi się w przypadku lekkich rurociągów wykonanych z PEX-a i innych materiałów stosowanych w warunkach budownictwa lekkiego. W przypadku rurociągów energetycznych warto sięgnąć po sprawdzone rozwiązania, które na potrzeby polskiego przemysłu stworzyli projektanci opracowujący katalog elementów rurociągowych.

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij