Instalacje sanitarne są narażone na rozwój różnych bakterii. Tworzenie się biofilmu i zanieczyszczenia stały się normą zarówno w instalacji, jak i w urządzeniach czerpalnych.

Niektóre bakterie, tj. legionella i Pseudomonas Aeruginosa (pałeczka ropy błękitnej), rozwijające się w wodzie, mogą być poważnym zagrożeniem dla życia i zdrowia użytkowników. Te pierwsze rozmnażają się w wodzie o temperaturze między 25 a 45°C i można je zwalczyć dezynfekcją chemiczną lub termiczną. Natomiast bakterie Pseudomonas Aeruginosa są trudniejsze do usunięcia, gdyż jeśli pojawią się w instalacji, są niemożliwe do wyeliminowania i powodują nieodwracalne skutki. W tym artykule przybliżę problem bakterii Pseudomonas Aeruginosa.

Pałeczki ropy błękitnej

Pseudomonas Aeruginosa są to pałeczki gram-ujemne, urzęsione, oksydazo dodatnie, nieprzetrwalnikujące, które wytwarzają żółto- lub niebieskozielony barwnik, czyli fluoresceinę, oraz niebieski niefluoryzujący barwnik fen azynowy – piocyjaninę. Z uwagi na zabarwienie materiału ropnego, zasiedlonego przez te bakterie, nadano im nazwę „pałeczki ropy błękitnej”. Bakterie te są chorobotwórcze dla roślin, owadów, ludzi i zwierząt. Są bardzo często przyczyną tzw. zakażeń szpitalnych, szczególnie na oddziałach intensywnej terapii i chirurgii.

Są czynnikiem etiologicznym schorzeń oczu, uszu i zakażeń przyrannych u ludzi kąpiących się w wodach śródlądowych. Za chorobotwórczość odpowiedzialne są wytwarzane przez nie egzotoksyny i toksyczne enzymy, takie jak enterotoksyna, leukocydyna oraz enzymy proteolityczne. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ilość zakażeń szpitalnych w krajach europejskich wynosi między 5 a 10% wszystkich osób hospitalizowanych.

Jeśli w jakimś kraju dane statystyczne są niższe, nie oznacza to wcale, że jego standardy leczenia są wyższe, lecz że nie przykłada się dużej wagi do wykrywania zakażeń szpitalnych (przypomnijmy, że w Polsce tych statystyk w ogóle nie ma – o czym to świadczy?). W Polsce obowiązują średnie standardy leczenia i do zakażeń szpitalnych dochodzi w 7,5% przypadków wszystkich hospitalizacji. Ciężko uwierzyć, że w naszym kraju mamy najwyższe standardy czystości na oddziałach, więc 5% zakażeń wydaje się mało prawdopodobne. Nie możemy również wykluczyć, że zakażeń jest więcej niż 10%. Najbezpieczniej będzie szacować, że rocznie dochodzi w Polsce do pół miliona zakażeń szpitalnych, a to i tak ogromna liczba.

Bakterie ropy błękitnej w instalacjach

Pałeczka ropy błękitnej to jedna z najbardziej niebezpiecznych bakterii. Jest odporna na powszechnie stosowane środki dezynfekujące, łatwo rozmnaża się w wodzie i niewiele jej trzeba, aby przetrwała. Najgorsze jest jednak to, że wykazuje odporność na większość antybiotyków, co bardzo utrudnia leczenie chorób przez nią spowodowanych. Pałeczka ropy błękitnej to bakteria, która żyje głównie w wodzie i glebie, jednak może występować także na powierzchni skóry człowieka i zwierząt.

Akademicy z Cambridge odkryli, że superbakterie szpitalne, pałeczki ropy błękitnej, wytwarzają toksyny przypominające składnik jadu grzechotnika i w ten sposób przełamują linię obrony organizmu. Według danych z 2006 roku spośród tych szacunkowych 500 tysięcy zakażeń, większość stanowiły zakażenia miejsca operowanego (34,1%), szpitalne zapalenia płuc (27,5%) oraz zakażenia układu moczowego (18,8%). By lepiej zobrazować skalę, podkreślmy, że oznacza to, że do zakażeń dochodzi podczas niemal 200 tysięcy operacji rocznie!

Być może, właśnie dlatego osoby odpowiedzialne w rządzie udają, że nie ma potrzeby publikowania ogólnopolskich statystyk zakażeń szpitalnych. Gdyby ludzie dowiedzieli się, że ponad pół miliona pacjentów rocznie ulega zakażeniom w szpitalach zaczęliby domagać się zmian, a to wymagałoby poprawy jakości leczenia i znacznych nakładów finansowych.

Łatwo się zarazić

Pałeczka ropy błękitnej należy do grupy bakterii oportunistycznych, tzn. takich, które wywołują zakażenie tylko u osób z obniżoną odpornością. Na zakażenie najbardziej narażone są osoby, które zmagają się z chorobami krwi, AIDS lub chorują na mukowiscydozę, cukrzycę i nowotwory (a dodatkowo są w trakcie chemioterapii). Ryzyko zakażenia się tą chorobą wzrasta bardzo także u osób zażywających narkotyki, u osób, które doznały oparzeń sporej powierzchni ciała lub rozległych urazów na powierzchni skóry. Bakteria ta może dostać się do organizmu drogą zakażenia wewnątrzszpitalnego, np. podczas korzystania z armatury wodociągowej. Najczęściej zakażenia szpitalne wywołują różne szczepy gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus, 35,3%), a ponadto: Pseudomonas aeruginosa (11,5%), Acinetobacter baumannii (8,6%), Klebsiella pneumoniae ESBL+ (5,8%) oraz szczepy Escherichia coli (5%). Szczególnie niebezpieczne są zakażenia metycylinoopornymi szczepami (MRSA), które stanowiły ponad 30% wszystkich wyhodowanych bakterii.

Jakie choroby wywołuje?

Pseudomonas Aeruginosa odpowiedzialna jest m.in. za:

* infekcje skóry i tkanek miękkich – zwykle są ciężkimi konsekwencjami oparzeń, powikłaniami pooperacyjnymi i zakażenia ran;

* zakażenie układu oddechowego – szczególne zagrożenie stanowi dla pacjentów z mukowiscydozą i przewlekle mechanicznie wentylowanych;

* zakażenie układu pokarmowego;

* zakażenie dróg moczowych (osoby cewnikowane);

* zapalenie ucha środkowego i zewnętrznego (tzw. ucho pływaka);

* zapalenie zatok;

* zakażenie oczu u pacjentów z soczewkami kontaktowymi (pałeczka ropy błękitnej jest jednym z najczęstszych patogenów wywołujących bakteryjne zapalenie rogówki);

* zakażenie ośrodkowego układu nerwowego;

* zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych;

* zapalenie wsierdzia i osierdzia;

* zapalenie kości/szpiku kostnego/stawów;

* infekcje paznokci.

Pałeczka ropy błękitnej – sepsa jest najpoważniejszym skutkiem zakażenia bakterią. Pałeczki ropy błękitnej są tlenowymi, Gram-ujemnymi bakteriami, które nie tworzą otoczek i przetrwalników, wytwarzają niebieskozieloną piocyjaninę, wykazującą właściwości antybiotyczne, oraz rozpuszczalną w wodzie fluoresceinę, która fluoryzuje w świetle nadfioletowym i działa jak siderofor, czyli jest wydzielana do podłoża, gdy brakuje w nim żelaza. Bierze ona udział w wiązaniu i transporcie żelaza do komórek.

Możliwe źródło zakażeń

Żeby doszło do rozwoju infekcji, np. paznokci, niewątpliwie muszą zaistnieć sprzyjające warunki, do których z pewnością można zaliczyć zabiegi manicure i pedicure. Zakażenia te mogą także skomplikować już istniejące zmiany paznokciowe, np. destrukcje płytek wywołane chorobami skóry zajmującymi narząd paznokciowy. Dotyczy to szczególnie dermatoz o przewlekłym i nawrotowym przebiegu, takich jak np. łuszczyca czy liszaj płaski.

Występująca często w tych chorobach onychodystrofia, a szczególnie onycholiza, stwarzają specyficzne środowisko ułatwiające przetrwanie i szerzenie się infekcji. Jednocześnie stan zapalny wywołany obecnością patogenów i przebudowa paznokcia są czynnikiem drażniącym, wyzwalającym i zaostrzającym przebieg wymienionych dermatoz.

Najbardziej charakterystyczną cechą kliniczną zakażenia narządu paznokciowego pałeczką ropy błękitnej jest zielonożółte zabarwienie paznokci oraz wywołana odczynem łożyska dystalnoboczna onycholiza płytki. Czasami występują też objawy infekcji tkanek miękkich w otoczeniu paznokcia, czyli paronychia. W przypadkach mieszanych infekcji Pseudomonas aeruginosa i Candida albicans dominującym objawem jest onycholiza z częściowym zniszczeniem dystalnych części płytek paznokciowych, charakterystycznym ciemnozielonym ich zabarwieniem i zapaleniem proksymalnego wału paznokciowego.

Zakażenia bakteryjne w szpitalu

Pseudomonas jest drugą bakterią będącą powodem zakażeń szpitalnych przyczyniających się do śmierci pacjentów. Dokładne badania zostały przeprowadzone w 2014 roku w 10 francuskich szpitalach. Badania dotyczyły 1314 pacjentów, którzy nie byli nosicielami Pseudomonas Aeruginosa podczas pobytu w szpitalu ponad 24 h. Wyniki pokazały, że 15% pacjentów zaraziło się bakterią Pseudomonas A. w czasie pobytu w szpitalu. Bakteria ta potrzebuje dwóch elementów do rozwoju: wody o temperaturze między 4 a 46°C (optymalne rozmnażanie między 30 a 37°C) i tlenu z powietrza.

Dlatego Pseudomonas kolonizuje również urządzenia czerpalne, a w szczególności końcówki armatury czerpalnej. Skażeniu ulegają głównie wylewki, perlatory, rączki natryskowe, deszczownie, dysze natryskowe, oczomyjki i sama armatura, gdyż bakteria ta potrzebuje do rozwoju środowiska, w którym znajduje się woda i powietrze. Wgłębienia i nierówności ścianek wewnętrznych wylewki chronią bakterie przed dezynfekcją i znacznie faworyzują proliferację.

Bakterie zebrane w biofilmie są tysiące razy bardziej oporne na działanie antybiotyku niż wtedy, gdy egzystują w postaci pojedynczych komórek. Brytyjczycy dowodzą, że szybko postępujące choroby o ostrym przebiegu są efektem działania swobodnie przemieszczających się bakterii, a choroby chroniczne to sprawka patogenów zgromadzonych w koloniach. Bakteria Pseudomonas Aeruginosa znajduje w tych miejscach wszystkie konieczne warunki do rozwoju, może także w łatwy sposób rozprzestrzenić się i trwale skazić armaturę czerpalną. Nawet regularne czyszczenie sitka i wylewki nie jest skuteczne.

Bakterie Legionella w  instalacjach

Polskie przepisy prawa koncentrują się głównie na bakteriach Legionella spp., nie narzucają określonego protokołu kontroli jakości wody w kontekście zapobiegania Pseudomonas A. (częstotliwość, miejsce próbek w sieci itd.). Angielski Departament Zdrowia (NHS – National Health Service) przeprowadził badania dotyczące skażenia armatury i instalacji przez bakterie Pseudomonas A. Badanie to zaowocowało publikacją raportu w dniu 31 marca 2012 roku.

Na podstawie tego raportu powstały przewodniki, zalecające różne działania, które należy podjąć w przypadku skażenia instalacji przez Pseudomonas A. W celu jak najlepszej oceny poziomu skażenia wody przez Pseudomonas Aeruginosa, NHS zaleca pobór próbek z pierwszego strumienia na wyjściu armatury.

Dla pałeczek Legionella spp. poziom skażenia znajduje się powyżej 100 jednostek tworzących kolonię/100 ml (jtk/ml), a działania interwencyjne rozpoczynają się od 1000 jtk/100 ml. Według raportu NHS poziom skażenia dla Pseudomonas Aeruginosa wynosi 1 jtk/l. Między 1 a 10 jtk/l NHS zaleca zwrócenie się do osób odpowiedzialnych celem określenia działań do wdrożenia. Powyżej 10 jtk/l zakłady opieki zdrowotnej powinny bezwzględnie przeanalizować przyczynę tych niezadowalających wyników i natychmiast wdrożyć działania korygujące.

Dodatkowo wyniki kolejnych poborów próbek określają poziom skażenia instalacji wodnej. Pobór próbek z pierwszego strumienia wskazujący liczbę > 10 jtk/l oraz pobór próbek z drugiego strumienia wskazujący liczbę < 10jtk/l określają źródło skażenia przez Pseudomonas na wyjściu armatury. Z drugiej strony pobór próbek z pierwszego i drugiego strumienia wskazujący liczbę > 10 jtk/l określa problem bardziej złożony. Jeśli wyniki poboru próbek wody są zadowalające, tzn. 0 jtk/l, NHS zaleca powtarzanie testów co 6 miesięcy.

W swoim raporcie NHS jasno wskazuje, że zwykła dezynfekcja systemów dystrybucji wody (ciepłej i zimnej) nie jest skuteczna wobec powstałego biofilmu. W takim przypadku pojawia się pytanie, w jaki sposób możemy chronić zdrowie użytkownika? NHS zaleca wybór armatury, która może być łatwo zdemontowana w celu ułatwienia czyszczenia wnętrza korpusu i wyeliminowania biofilmu oraz bakterii w nim zamkniętych.

W walce z bakteriami

Problem rozwoju bakterii wewnątrz korpusów i na końcówkach baterii specjalistycznych przeznaczonych do obiektów służby zdrowia wiele lat temu dostrzegła jedna z firm, wprowadzając do swoich wyrobów nowe materiały i rozwiązania technologiczne, które umożliwiają walkę z tymi zagrożeniami.

Andrzej Świerszcz

Źródło: “Risk factors for Pseudomonas Aeruginosa acquisition in intensive care units: a prospective multicentre study”, The Healthcare Infection Society, Published by Elsevier Ltd.

Prenumerata Magazynu Instalatora

2 myśli na temat “Bakterie w instalacjach

  • 5 lutego 2017 o 19:37
    Permalink

    Jak zlikwidować (chronić) przed pałęczką ropy błękitnej w wodzie domowej wodociągowej.

    Odpowiedz
    • 7 lutego 2017 o 10:53
      Permalink

      W jednym z najbliższych wydań „Magazynu Instalatora” pojawi się artykuł na ten temat. Artykuł jest w przygotowaniu.

      Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij