Rury PEX w instalacjach wewnętrznych

Rury PEX odznaczają się znakomitymi parametrami fizycznymi, chemicznymi i mechanicznymi. Z tego względu rury te znalazły szerokie zastosowanie w budownictwie.

Tak jak zapowiedziałem w poprzednim artykule („Złączka jak obrączka”, „Magazyn Instalatora” 12/2016 – przyp. red.), dziś przedstawię Państwu materiał, który ma wielu zwolenników i jest bardzo popularny w branży instalacyjnej – polietylen sieciowy PEX.

Rury PEX dzięki swojej strukturze materiałowej odznaczają się znakomitymi parametrami fizycznymi, chemicznymi i mechanicznymi. Z tego względu rury te znalazły szerokie zastosowanie w budownictwie. Dodatkowe zalety rur PEX to:

  • pamięć kształtu;
  • bardzo wysoka odporność na uderzenia, gięcia oraz siły rozciągające;
  • zdolność samokompensacji wydłużeń cieplnych.

Jak to łączyć?

Struktura PEX (polietylenu usieciowanego) wymusza sposób łączenia rur w instalacji. Rura z tego tworzywa nie może być ani klejona, ani zgrzewana. Konieczne jest stosowanie zaciskowych złączek gwintowanych lub złączek wsuwanych zaciskanych. Zaciskowe złączki gwintowane dają połączenie rozłączne, które można łatwo rozebrać i ponownie połączyć. Konstrukcja tego połączenia opiera się na zaciśnięciu pierścienia wokół bosego końca rury przez skręcanie ze sobą nagwintowanych części korpusu złączki.

Do wnętrza bosego końca rury wkłada się metalową wkładkę usztywniającą lub specjalną końcówkę. Końcówka ta posiada karbowane zakończenie wprowadzane do rury oraz odsadzenie z uszczelką. Pierścień zaciskowy może być pełny lub niepełny. Wykonanie tego typu połączenia nie wymaga rozkielichowania rury. Złączki wsuwane zaciskowe z obrączkami zaciskowymi są połączeniami nierozłącznymi. Idea połączenia opiera się na wsunięciu do rozkielichowanego końca rury złączki o karbowanej końcówce, a następnie wciśnięcie pierścienia na końcówkę złączki przy pomocy specjalnego urządzenia – ręcznego lub mechanicznego.

Połączenie proponowane przez jednego z producentów polega na zastosowaniu kształtki z rowkiem, w którym znajduje się uszczelka oraz karbowana wkładka umieszczana w rurze. Kształtka obciskana jest przez urządzenie zaciskowe, które powoduje uszczelnienie połączenia.

Inni producenci stosują tzw. połączenie zimno-rozszerzalne. Zasada działania polega na ucięciu rury prostopadle nożycami, a następnie na założeniu pierścienia PEX. Za pomocą odpowiedniego narzędzia rozszerzamy rurę wraz z pierścieniem. Nakładamy rozwartą rurę na łącznik. W przeciągu kilku sekund rura i pierścień (który jest wykonany z tego samego materiału) obkurczą się, tworząc pewne i szczelne połączenie. Złącze jest gotowe do próby ciśnieniowej już po 30 minutach.

Ponieważ rura z tworzywa sztucznego podlega płynięciu pod wpływem ciśnienia, zalecane jest więc ponowne dokręcenie połączenia po upływie około 15 minut. Nakrętkę złączną można dokręcić maksymalnie tak daleko, aż zetkną się ukośne końce rozciętego pierścienia zaciskowego; dalsze dokręcanie nie jest możliwe.

Złączki wsuwane zaciskowe

Innym rodzajem połączeń rur jest zastosowanie złączek wsuwanych zaciskowych. Jaka jest procedura montażu? Otóż:

  • Obrączkę zaciskową wsuwamy na rurę. Strona gładka obrączki musi być skierowana w kierunku złączki.
  • Rozkielichowujemy koniec rury za pomocą specjalnej głowicy odpowiednio dobranej do średnicy rury. Przy temperaturze poniżej 5oC należy uprzednio podgrzać końcówki rury do temperatury około 15-20oC.
  • Rurę wsuwamy na złączkę kształtową. Uwaga: należy zachować minimalną głębokość aż do ostatniego rowka na złączce.
  • Złączkę wkładamy w szczęki ściskające i ściskamy obrączkę dociskową aż do złączki kształtowej. Pozostała szczelina 0,5 mm, między złączką a obrączką, nie ma wpływu na skuteczność połączenia. Nigdy nie należy ściskać na siłę obrączki do metalowej złączki kształtowej. Głowicę ściskającą dobiera się zależnie od średnicy.

Firmy proponują zintegrowane zmechanizowane systemy narzędzi do rozkielichowania i zaciskania. W tego typu połączeniu istnieje możliwość ponownego wykorzystania złączki. W tym celu należy wyciąć złączkę, podgrzać do temperatury 150oC, zdjąć obrączkę wraz z fragmentem rury, ostudzić złączkę. Warunkiem ponownego użycia złączki jest brak uszkodzeń.

Wytrzymałość połączenia końcówki z rurą jest wyższa od wytrzymałości samej rury na rozciąganie, zaś wahania temperatury nie mają wpływu na jego szczelność. Do uszczelnienia współpracujących części końcówek i złączek stosuje się pierścienie okrągłe o-ring.

Konstrukcja złączek tego typu jest mocna i prosta, co umożliwia wykonanie połączeń w miejscach trudno dostępnych. Do zaciskania połączeń stosuje się klucze trzpieniowe i oczkowe. Wizualna ocena połączenia opiera się na oględzinach złączek, stwierdzeniu czy nie nastąpiły zarysowania złączki i pierścienia zaciskowego oraz inne poważne uszkodzenia. Szczelność określamy poprzez próbę ciśnienia.

Do przejścia na inne tworzywo dzięki swej konstrukcji dobrze nadają się złączki zaciskowe gwintowane. Nie wymagają one dodatkowych zabiegów gdyż można je bezpośrednio łączyć na przykład ze stalowymi kształtkami lub z gwintowaną rurą. Złączki z obrączką zaciskową jako kształtki przejściowe występują jako:

  • mufy przejściowe,
  • nypel przejściowy,
  • adapter przyłączeniowy.

Należy pamiętać też, że obrączki zaciskowe są dostarczane oddzielnie.

Rury wielowarstwowe PE/Al/PEX

Rury wielowarstwowe składają się najczęściej z wewnętrznej warstwy (PEX lub PE-HD), środkowej warstwy z taśmy aluminiowej i zewnętrznej warstwy (również z PEX lub PE-HD).Rury wielowarstwowe w instalacjach stosowane są do wody zimnej i ciepłej wody użytkowej. Rury te dzięki wkładce aluminiowej cechują się mniejszą wydłużalnością termiczną oraz pamięcią kształtu. Własności te pozwalają na zmniejszenie ilości uchwytów rurowych w stosunku do pozostałych typów instalacji z tworzyw. Poza tym pamięć kształtu sprawia, iż instalacja dla szybkości i oszczędności montażu może być prefabrykowana w sekcjach jako kompletne podzespoły.

Na rurach wielowarstwowych w zakresie wszystkich średnic mogą być wykonywane łuki. Łuki można wykonywać ręcznie lub za pomocą giętarki, przy czym użycie giętarki umożliwia uzyskanie minimalnego promienia gięcia równego 5 średnicom zewnętrznym.

Rury wielowarstwowe łączone są za pomocą złączek wciskowo-zaciskowych rozbieralnych i nierozbieralnych.

Połączenie nierozbieralne otrzymuje się przez zaciśnięcie rury umieszczonej na złączce zaciskarką mechaniczną lub ręczną. Złączki mogą być wykonane jako mosiężne lub z brązu, w obu przypadkach zawierają uszczelkę typu „o-ring”.

Połączenie rozbieralne powstaje przez dokręcenie do oporu nakrętki na elemencie wkrętnym, uzyskując zaciśnięcie pierścienia złączki na zewnętrznej warstwie rury.

Połączenia wciskowo-zaciskowe należy chronić przed działaniem sił mechanicznych, np. przed dodatkowym gięciem.

Połączenie nierozbieralne samozaciskowe otrzymuje się przez zaprasowanie samej rury umieszczonej na złączce zaciskarką mechaniczną lub ręczną. Złączki wykonane mogą być z mosiądzu, brązu lub z tworzyw sztucznych. W każdym przypadku posiadają uszczelkę typu o-ring. Połączenia zaprasowywane mają kształtki z dodatkową cienką rurą ze stali nierdzewnej, która jest jednocześnie zaprasowywana z rurą i złączką.

Do cięcia rur wielowarstwowych stosuje się przecinak rolkowy, a w przypadku połączenia rozbieralnego końcówkę wewnątrz kalibruje się i oczyszcza przy użyciu trzpienia kalibrującego.

Końcówkę rury należy nasunąć na złączkę aż do oporu. Szczęki zaciskowe ustawić na końcówce rury ze złączką w położeniu zgodnym z pierścieniem pozycjonującym. Zacisnąć, stosując zaciskarkę mechaniczno-elektryczną.

Połączenie rozbieralne powstaje przez dokręcenie do oporu nakrętki na elemencie wkrętnym, dzięki czemu uzyskuje się zaciśnięcie pierścienia złączki na zewnętrznej warstwie rury. Połączenia zaciskowo-skręcane należy chronić przed działaniem sił mechanicznych, np. przed dodatkowym gięciem.

Warunkiem poprawnego wykonania połączenia wciskowo-zaciskowego jest zastosowanie właściwych, przewidzianych instalacją złączek i narzędzi. Instalację z rur wielowarstwowych można łączyć z instalacjami tradycyjnymi za pomocą złączek z gwintem zewnętrznym lub wewnętrznym.

Zestawienie wysokiej jakości tworzywa sztucznego – sieciowanego polietylenu i aluminium – łączy zalety systemów rurowych z tworzyw sztucznych i metalowych.

Elastyczne rury oraz szybka i niezawodna technologia łączenia sprawia, iż system instalacyjny z rur PEX/Al/PEX jest wyjątkowo atrakcyjny ekonomicznie. W porównaniu do innych technologii oferuje oszczędność do 20% dzięki mniejszym nakładom pracy oraz możliwości zastosowania mniejszej ilości połączeń. Przykład rury wielowarstwowej pokazano na ilustracji. Czym się ona charakteryzuje? Otóż posiada bezszwową warstwę aluminium, co zapewnia mniejszy promień gięcia (ok. 40%). Dzięki temu możemy oszczędzić na materiale (złączki tylu kolanka – do 15%), oszczędzamy czas, łatwiejszy jest montaż, instalacja ma mniej połączeń i jest bezpieczniejsza.

Zalety złączek

* Zaprasowywane metalowe:

– bez fazowania i kalibrowania rury,

– o-ringi osadzone, aby zapobiec ich uszkodzeniu lub przemieszczeniu,

– wskaźnik zaprasowania,

– kolorowe pierścienie oporowe dla każdej średnicy.

* Zaprasowywane PPSU:

– lekkie,

– bezołowiowe.

* RTM:

– stałe ciśnienie na obwodzie rury,

– system „narzędzia wewnątrz” dla szybkiego i łatwego montażu,

– identyfikacja średnicy za pomocą koloru.

dr inż. Florian Grzegorz Piechurski

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij