Sytuacje, w których klient nie płaci za usługę instalacyjną, należą do spraw codziennych branży. Prawo dopuszcza w tym względzie rozwiązanie sądowe w postępowaniu egzekucyjnym.

Co zrobić, kiedy klient nie płaci za wykonanie instalacji? W praktyce windykacyjnej istnieje wiele możliwości dochodzenia zapłaty od klienta. Może warto na wstępie powiedzieć, czym tak w ogóle jest windykacja.

Definicja windykacji

Windykacja dosłownie oznacza dochodzenie roszczeń, obronę konieczną, a nawet zemstę. Współcześnie windykacja to dochodzenie własności za pomocą środków określonych w obowiązujących przepisach prawnych. Istnieją dwa podstawowe podziały charakteryzujące czynności windykacyjnej. Pierwszy z nich dzieli się na:

  • Windykację polubowną polegającą na monitowaniu dłużnika, co ma doprowadzić do spłaty należności. Windykacja sądowa dzieli się na tzw. windykację zdalną (telefoniczną, listową) oraz osobistą (spotkania z dłużnikiem, mediacja pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem).
  • Windykację sądową dotyczącą przypadków, gdzie brak chęci współpracy ze strony dłużnika – sprowadza się ona do uzyskania sądowego wyroku lub nakazu zapłaty, który uzupełniony w klauzulę wykonalności jest podstawą do egzekucji komorniczej. Windykacja sądowa obejmuje uzyskanie przeciwko dłużnikowi tytułu egzekucyjnego (wyroku sądowego, nakazu zapłaty), a następnie opatrzenie go tytułem wykonawczym, tzw. klauzulą wykonalności.
  • Windykację komorniczną i pokomorniczną, obejmującą pełną obsługę kontaktów z komornikiem (przekazanie egzekucji, nadzór egzekucji, wnioskowanie o egzekucję z konkretnego majątku oraz o licytację mienia ruchomego lub nieruchomości, wznowienie egzekucji), a także poszukiwanie w drodze wywiadu gospodarczego ukrytego majątku dłużnika odpowiedniego do zaspokojenia roszczenia.
  • Windykację karną, obejmującą prowadzenie postępowania karnego przeciwko nieuczciwemu dłużnikowi w przedmiocie kryminalnego uszczuplenia majątku podlegającego egzekucji, powołania na bazie tegoż majątku nowego podmiotu gospodarczego, udaremnienia wyroku sądu lub równie często na wcześniejszym etapie powstawania wierzytelności oszustwa na szkodę wierzyciela.

Powyższy podział najczęściej spotykany jest w praktyce kancelarii prawno-detektywistycznych. To do nich w pierwszej kolejności powinni zgłaszać się właściciele firm sprzedających wkłady kominowe czy paleniska kominowe. Większość dużych przedsiębiorstw posiada własne działy zajmujące się odzyskiwaniem należności. Są one często wspomagane lub zastępowane przez szereg wyspecjalizowanych, zewnętrznych firm windykacyjnych.

Przykład praktyczny

Ostatnio zwróciła się do mnie osoba z prośbą, abym wykonał dla niej prace instalacyjne. Pracę wykonał mój pracownik. Niestety usługa nie została opłacona! Jak mogę wyegzekwować należność za pracę?

Odpowiedź:

Podstawową kwestią w tej sprawie będzie umowa zawarta pomiędzy instalatorem a zamawiającym. Jeżeli sporządzona została pomiędzy nimi umowa cywilno-prawna, wówczas istnieje realna szansa na zwrot nakładów poczynionych przez przedsiębiorcę, jak również stosowne wynagrodzenie będące przedmiotem takiej umowy. Jeżeli jednak nie było umowy pomiędzy zamawiającym a wykonawcą, można dochodzić swoich roszczeń w oparciu o zeznania świadków, e-maile bądź sms-y w tej sprawie jednoznacznie wskazujące na dokonanie zamówienia i przyjęcie oferty, jak również pokazujące realne koszty takiej pracy. Kwestia braku umowy nie jest z góry skazana na przegraną przed sądem, jednakże w praktyce należy udowodnić poza wszelką wątpliwość, że tego rodzaju zlecenie zostało złożone przez jedną stronę i zaakceptowane przez drugą.

Zgodnie z zapisem kodeksu cywilnego dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje – także w sposób odpowiadający tym zwyczajom.

Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, nieuzgodnione indywidualnie, nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.

Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Postępowanie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone ma na celu dokonanie abstrakcyjnej, to jest oderwanej od konkretnej umowy i wynikającego z niej rozkładu prawa i obowiązków stron, oceny abuzywnego charakteru postanowień wzorca umownego używanego w obrocie konsumenckim przez przedsiębiorcę. Kontrola abstrakcyjna polega na kontroli wzorca jako takiego, w oderwaniu od konkretnej umowy, której wzorzec dotyczy. W przypadku kontroli abstrakcyjnej ocenie podlega treść danego postanowienia wzorca, a nie sposób jego wykorzystania, wobec powyższego nie stosuje się art. 3852 k.c., ponieważ w przypadku kontroli abstrakcyjnej nie bada się umowy, a jedynie wzorzec. Okoliczności zawarcia umowy, data zawarcia itp. są bezprzedmiotowe.

Ważna treść umowy

W praktyce w Polsce odzyskiwanie wierzytelności drobnych kończy się na windykacji polubownej, która polega na wysyłaniu do dłużników różnego rodzaju, rozmaicie formułowanych pism, w których nakłania się ich do spłacenia powstałego zadłużenia. Poza pismami wyspecjalizowane firmy korzystają również z call center, którego odpowiednio wyszkoleni pracownicy kontaktują się z dłużnikiem celem nakłonienia go do polubownej spłaty zadłużenia, np. w formie ugody. Takie postępowanie jest tańsze i w pewnej ilości wypadków szybsze od masowego wytaczania spraw sądowych (za każdą sprawę trzeba zapłacić bez względu na to, czy wierzytelność jest ściągalna).

W mojej ocenie należy przede wszystkim zbadać treść umowy pomiędzy instalatorem a klientem. Zapisy umowne mogą w sposób rażący naruszać normy prawne przewidziane przez kodeks cywilny i być niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Umowę taką należy zawsze zbadać. Jeżeli będzie istnieć taka konieczność – również przed sądem. Warto na przyszłość powierzyć sporządzenie takowej umowy wyspecjalizowanemu w tych sprawach notariuszowi. Warto również podkreślić, że zgodnie z kodeksem cywilnym strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Windykacja miękka

Miękka windykacja jest standardowym procesem windykacyjnym, z tym że windykatorzy są bardziej wyrozumiali i ulegli wobec dłużników. Miękka windykacja to także metoda stosowana przez biura informacji gospodarczej, która rozpoczyna się od wysłania wezwania do zapłaty z ostrzeżeniem o zamiarze przekazania informacji o zobowiązaniu dłużnika do jednego z biur informacji gospodarczej (w Polsce działają obecnie następujące biura: BIG InfoMonitor, Krajowy Rejestr Długów, Biuro Informacji Gospodarczej, Rejestr Dłużników ERIF). Jeśli dłużnik nie spłaci należności, kolejnym krokiem jest wpis do rejestru prowadzonego przez biuro informacji gospodarczej.

Z miękką windykacją spotykają się najczęściej dłużnicy, których zadłużenie powstało stosunkowo niedawno. Nie ma więc potrzeby wykorzystywania większej presji na dłużniku niż zwykłe upomnienie i prośba o przyspieszenie terminów płatności. W przypadku twardej windykacji windykatorzy stosują ostrzejsze sankcje windykacyjne, jak np. skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego, wpis do rejestru prowadzonego przez biuro informacji gospodarczej, wywiad detektywistyczny i gospodarczy, wizyty windykatorów terenowych.

Windykacja twarda

W przypadku twardej windykacji windykatorzy posługują się o wiele bardziej poważnymi sankcjami prawnymi i moralnymi niż w przypadku miękkiej windykacji, np. postępowanie sądowe, egzekucyjne, a nawet karne. Twarda windykacja dotyczy jedynie tzw. dłużników trudnych, którzy od dłuższego czasu opóźniają się z zapłatą. Niektórzy windykatorzy nie podzielają rozdziału na miękką i twardą windykację.

Warto wiedzieć, jakie są zatem narzędzia windykacyjne:

  • wpis do Biur Informacji Gospodarczej,
  • wywiad gospodarczy,
  • giełdy wierzytelności.

Prawa firmy windykacyjnej

Firma windykacyjna jest podmiotem gospodarczym, takim samym jak każda inna firma. Prowadzi działalność gospodarczą polegającą na windykacji wierzytelności pieniężnych w zależności od umowy z kontrahentem – wierzycielem, na rzecz wierzyciela (na podstawie pełnomocnictwa – art. 95 i n. k.c.) albo we własnym imieniu jako wierzyciel (w związku z zawarciem umowy cesji wierzytelności pomiędzy wierzycielem a firmą windykacyjną – art. 509 i n. k.c.). Podlega wpisowi do rejestru przedsiębiorców.

Każda firma musi działać w granicach prawa, ogólnych zasad współżycia społecznego, dobrych obyczajów. Nie może czynić ze swojego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa (art. 5 k.c.). Działając na zlecenie wierzyciela, czyli na zasadzie pełnomocnictwa do tego, by wyegzekwować od konsumenta dłużnika należność, firma windykacyjna może: wzywać do zapłaty, negocjować warunki spłaty, zawierać ugody.

Pod względem prawnym konsument dłużnik płaci wtedy wierzycielowi, ale niejako za pośrednictwem firmy windykacyjnej. Jeżeli firma windykacyjna zakupiła na zasadzie cesji zobowiązanie konsumenta dłużnika od wierzyciela, staje się niejako właścicielem tej wierzytelności. Ale w tej sytuacji wraz z tą wierzytelnością przechodzą na firmę windykacyjną wszystkie związane z nią prawa (np.: roszczenie o zaległe odsetki albo prawo konsumenta dłużnika do stwierdzenia, że taka wierzytelność już nie istnieje lub jest przedawniona).

Zgodnie z prawem wierzyciel ma prawo przekazać dane osobowe konsumenta dłużnika firmie windykacyjnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2005 r., sygn. akt I OPS 2/2005).

Prekroczenie praw

Firma windykacyjna musi działać w zakresie obowiązującego prawa. Nie może więc ani grozić, ani obrażać konsumenta. Bez naszej zgody nie może również wejść do naszego mieszkania ani zajmować jakiegokolwiek mienia. Do domu konsumenta dłużnika może wejść tylko prawnie upoważniony do tego organ – komornik – i tylko na podstawie prawomocnego wyroku sądowego. Bez zgody sądu firma windykacyjna nie może również nachodzić naszych sąsiadów, odwiedzać naszego miejsca pracy oznajmiać, że jesteśmy dłużnikami. W jakikolwiek inny sposób nie może szykanować naszej osoby. Nie może żądać wyjawienia majątku czy ujawnienia numeru rachunku bankowego z naszymi oszczędnościami. Na takie działania również musi być wyrok sądu.

Postępowanie sądowe

Sąd wydaje nakaz zapłaty, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego albo świadczenia innych rzeczy zamiennych, a okoliczności uzasadniające dochodzone żądanie są udowodnione dołączonym do pozwu:

  1. dokumentem urzędowym;
  2. zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem;
  3. wezwaniem dłużnika do zapłaty i pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu długu;
  4. zaakceptowanym przez dłużnika żądaniem zapłaty, zwróconym przez bank i niezapłaconym z powodu braku środków na rachunku bankowym.

Sąd wydaje nakaz zapłaty na podstawie dołączonej do pozwu umowy, dowodu spełnienia wzajemnego świadczenia niepieniężnego, dowodu doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, jeżeli powód dochodzi należności zapłaty świadczenia pieniężnego, odsetek w transakcjach handlowych określonych w ustawie z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. poz. 403) oraz na podstawie dokumentów potwierdzających poniesienie kosztów odzyskiwania należności, jeżeli powód dochodzi również zwrotu kosztów.

Wydając nakaz zapłaty, sąd orzeka, że pozwany ma w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zaspokoić roszczenie w całości wraz z kosztami albo wnieść w tym terminie zarzuty.

Nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla, warrantu, rewersu lub czeku może być w formie skróconej umieszczony na ich odpisie.

Nakaz zapłaty doręcza się stronom; pozwanemu wraz z pozwem, załącznikami i pouczeniem o treści art. 493 § 1 zdanie trzecie.

Egzekucja długu

Podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Tytułami egzekucyjnymi są:

  1. orzeczenie sądu prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, jak również ugoda zawarta przed sądem;
  2. orzeczenie referendarza sądowego prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu;
  3. wyrok sądu polubownego lub ugoda zawarta przed takim sądem;
  4. ugoda przed mediatorem,
  5. inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej;
  6. akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej lub uiszczenia rzeczy oznaczonych co do gatunku, oznaczonych w akcie ilościowo, albo też obowiązek wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej, lokalu, nieruchomości lub statku wpisanego do rejestru, gdy termin zapłaty, uiszczenia lub wydania jest w akcie wskazany;
  7. akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, gdy akt określa warunki, które upoważniają wierzyciela do prowadzenia przeciwko dłużnikowi egzekucji na podstawie tego aktu o całość lub część roszczenia, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności;
  8. akt notarialny, w którym właściciel nieruchomości albo wierzyciel wierzytelności obciążonych hipoteką, niebędący dłużnikiem osobistym, poddał się egzekucji z obciążonej nieruchomości albo wierzytelności, w celu zaspokojenia wierzyciela hipotecznego, jeżeli wysokość wierzytelności podlegającej zaspokojeniu jest w akcie określona wprost albo oznaczona za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, i gdy akt określa warunki, które upoważniają wierzyciela do prowadzenia egzekucji o część lub całość roszczenia, jak również wskazany jest termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności.

Oświadczenie dłużnika może być złożone także w odrębnym akcie notarialnym. Tytułem egzekucyjnym jest również akt notarialny, w którym niebędący dłużnikiem osobistym właściciel ruchomości lub prawa, obciążonych zastawem rejestrowym albo zastawem, poddaje się egzekucji z obciążonych składników w celu zaspokojenia zastawnika.

Przemysław Gogojewicz

Bibliografia:

* Wikipedia

* Federacja konsumentów

Podstawa prawna:

* Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.).

* Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U z 2014 r. poz. 101 ze zm.).

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij