Miedź to materiał o doskonałych własnościach fizycznych. Powszechnie stosuje się ją do wykonywania instalacji zimnej i ciepłej wody oraz instalacji grzewczych i gazowych w budynkach mieszkalnych.

Miedź swoją popularność zawdzięcza trwałości, niezawodności, odporności na wysoką temperaturę oraz korozję. Metal ten jest materiałem niepalnym i w odróżnieniu od tworzyw sztucznych nie wydziela szkodliwych gazów podczas pożaru. Miedź ma własności bakteriostatyczne i zapobiega rozwojowi bakterii legionelli w instalacjach wodnych.

Ponadto jest łatwa w montażu i można ją łączyć za pomocą różnych technik – lutowania kapilarnego, zaciskania, zaprasowywania oraz połączenia skręcanego. To, co odróżnia rury miedziane od tych ze stali czy tworzywa, to małe przekroje i grubości ścianek. Jednak aby instalacje wykonane z rur miedzianych były trwałe i bezawaryjne, spełnionych musi być kilka warunków.

Systemy rurowe – instalacje zimnej i ciepłej wody

Zgodnie z obowiązującymi wytycznymi mamy trzy kryteria, które powinna spełniać woda płynąca przez instalacje z rur miedzianych wykonanych zgodnie z normą PN-EN 1057. Są to:

* odczyn pH > 7,

* zawartość jonów azotanowych powinna być mniejsza od 30 mg/l,

* stosunek zasadowości ogólnej do jonów siarczanowych ma być większy od 2.

Stosowanie miedzi w instalacjach wody pitnej łączy się też ze spełnieniem kilku warunków. Po pierwsze: nie zaleca się stosowania kolanek (tylko łuki). Związane jest to z prędkościami przepływu wody, które są ograniczone do 1 m/s w poziomach i 2 m/s w podłączeniach punktów czerpalnych. Większe prędkości wywołują w miedzi korozję erozyjną.

W celu ochrony instalacji przed zdzieraniem tlenkowej warstwy ochronnej obowiązkowo należy instalować filtr mechaniczny o zdolności zatrzymywania cząstek większych niż 80 μm. Po drugie: minimalna grubość ścianki rury miedzianej nie może być mniejsza niż 1 mm. Po trzecie: poszczególne odcinki instalacji łączy się tylko za pomocą lutowania miękkiego, gdy średnica rury jest mniejsza niż 28 mm, a dla średnic większych stosuje się lutowanie miękkie lub twarde.

Instalacja miedziana lutowana

Alternatywną metodą łączenia jest zaprasowywanie. Po czwarte: woda do picia z instalacji miedzianych nie powinna zawierać więcej niż 2 mg/l Cu 2+. Takie stężenie jonów miedzi w instalacji wody pitnej może nastąpić, gdy woda w instalacji jest w długiej stagnacji, która w trakcie codziennego użytkowania instalacji jest niemożliwa. Warto też pamiętać, że przy łączeniu instalacji z miedzi i stali rury stalowe należy stosować tylko przed rurami miedzianymi, patrząc w kierunku przepływu wody. Dla rur, łączników oraz lutów, które stykają się z wodą przeznaczoną do spożycia przez ludzi, wymagany jest Atest Higieniczny wydany przez Państwowy Zakład Higieny.

Systemy rurowe – instalacje grzewcze

Instalacje grzewcze grzejnikowe wykonywane są najczęściej z rury twardej zgodnej z normą PN-EN 1057. Aby system grzewczy był bezawaryjny, warto przy instalowaniu zwrócić uwagę na kilka czynników. Z uwagi na rozszerzalność cieplną miedzi odcinki o długości powyżej 5 m powinny posiadać kompensację termiczną przez odpowiednie prowadzenie przewodów (kompensacja naturalna) lub przez stosowanie elementów kompensujących w instalacji.

Przy zastosowaniu kompensatora osiowego mieszkowego należy przestrzegać zasady niezamykania dostępu do urządzenia. Przy przejściu rury przez ścianę należy instalację umieścić w rurze z PCV. W przypadku ogrzewania podłogowego można stosować rury miedziane w stanie miękkim, wykonane zgodnie z normą PN-EN 1057. Rura w stanie miękkim w kręgach produkowana jest do wymiaru 22 mm, jednak do ogrzewania podłogowego stosuje się rury o średnicy do 18 mm (6, 8, 10, 12, 15, 18 mm).

Rura miedziana

Warto pamiętać, że gołych rur miedzianych nie wolno zalewać betonem. Na rynku dostępne są rury miedziane do ogrzewania podłogowego w osłonie. Poza rurą instalacyjną (PN-EN 1057) stosuje się również rurę systemową, która może być stosowana tylko do wykonywania ogrzewania powierzchniowego i jest produkowana w wymiarach, które najczęściej wykorzystywane są w ogrzewaniu powierzchniowym: 12 x 0,7, 14 x 0,8, 15 x 0,8, 18 x 0,8.

Dzięki specjalnym procesom produkcyjnym rury w postaci zwiniętego kręgu (najczęściej o długości 50 m) odznaczają się wyjątkową plastycznością i można je bez wysiłku odwijać oraz układać. Rura ta występuje zarówno w otulinie, jak i bez. Konieczne jest jednak, aby poszczególne elementy instalacji powierzchniowej łączyć ze sobą za pomocą lutowania twardego. Do ogrzewania powierzchniowego opracowano także innowacyjną rurę dwuwarstwową o cienkościennym rdzeniu miedzianym z trwale zespoloną osłoną z tworzywa sztucznego PERT.

Rura ta jest ok. 50 procent lżejsza i 40 procent tańsza od klasycznej rury stosowanej w ogrzewaniu powierzchniowym. Zachowuje przy tym jednak pozostałe zalety, takie jak odporność na uszkodzenia mechaniczne, 100-procentowa antydyfuzyjność, odporność na korozję i nieograniczoną żywotność. W ogrzewaniu powierzchniowym najczęściej stosuje się rury o wymiarach: 14 x 2 i 18 x 2 (grubość ścianki miedzianej 0,35 mm). Poszczególne elementy instalacji łączy się przez zaprasowywanie. Do łączenia mogą być stosowane złączki producentów rury cienkościennej, jak również złączki innych producentów systemów rurowych.Rurę cienkościenną można stosować także do instalacji wodnych oraz ogrzewania tradycyjnego.

Systemy rurowe – instalacje gazowe

W instalacjach gazowych na paliwa gazowe oprócz rur ze stali węglowej powszechnie stosuje się także miedź z uwagi na jej doskonałe własności fizyczne i mechaniczne oraz mniejsze przekroje rurociągów w porównaniu z instalacjami wykonanymi ze stali węglowej. Rury miedziane stosowane w instalacjach gazowych charakteryzują się bardzo dobrą jakością gwarantującą trwałość i niezawodność instalacji, a także łatwość i prostotę montażu.

Do wykonywania instalacji można stosować rurę miedzianą w stanie twardym (R290) wykonaną zgodnie z normą PN-EN 1057 o grubości ścianki powyżej 1 mm. Elementy instalacji można łączyć lutowaniem twardym lub poprzez zaprasowanie specjalnego łącznika do gazu o żółtym o-ringu). Przy wykonywaniu instalacji gazowej należy pamiętać, że rur miedzianych nie można zakrywać i nie wolno ich montować na ścianach zewnętrznych budynku.

Instalacje gazowe podlegają procedurze sprawdzania. Reguluje ją Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. (Dz. U. nr 74 poz. 836 z 1999 z późniejszymi zmianami). Obok opisu przeprowadzenia próby szczelności instalacji gazowej (rodzaju próby głównej, ciśnień sprawdzających, opisu przyrządów pomiarowych) w cytowanym rozporządzeniu czytamy: „Z przeprowadzenia głównej próby szczelności sporządza się protokół, który powinien być podpisany przez właściciela budynku oraz wykonawcę instalacji gazowej”. W rozporządzeniu nie ma mowy o konieczności udziału strony dostawcy gazu w procedurze kontroli poprawności wykonania i szczelności układu gazowego.

Można zatem stworzyć zarys schematu działania i odpowiedzialności w procesie budowy i uruchomienia instalacji gazowej. Wymienione niżej kolejno pary „proces – osoba odpowiedzialna” mogą przedstawiać się następująco: projekt instalacji gazowej – projektant, wykonanie instalacji gazowej – instalator, sprawdzenie zgodności wykonania z projektem i zmianami w trakcie budowy – kierownik budowy, zgodność wpisów w dzienniku budowy, zgodność z obowiązującymi wymaganiami, kontrola jakości wykonania i użytych materiałów – inspektor nadzoru/ kierownik budowy, próba ciśnieniowa – uprawniony instalator, protokół próby ciśnieniowej – uprawniony instalator, właściciel budynku (administrator), dostawa gazu, opomiarowanie – dostawca paliwa gazowego. W zależności od rodzaju i wielkości budowy przywołane funkcje w procesie budowlanym mogą być wymienne lub nie wymagane.

Na fotografii pokazano przykład oznaczenia rury miedzianej wykonanej zgodnie z PN-EN 1057:

oznakowanie rury miedzianej

– numer normy wg której jest wykonana rura PN-EN 1057,

– gatunek miedzi: Cu-DHP,

– wymiary: średnica zewnętrzna x grubość ścianki,

– stan twardości: stan twardy R 290,

– nazwa producenta,

– znaki jakości RAL i DVGW,

– znak CE i numer aprobaty technicznej,

– kraj pochodzenia,

– data produkcji: miesiąc (1-12) i rok (00-99).

Kazimierz Zakrzewski

Pytanie do…

Jak prawidłowo powinna być oznaczona rura miedziana wykonana zgodnie z normą PN-EN 1057?

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij