Obowiązujące normy dotyczące rur PEX stawiają wymóg min. 50-letniego okresu bezawaryjnej pracy. Niekontrolowane ruchy przewodów i znaczne wydłużenia mogą znacznie skrócić czas życia takiej instalacji. Nasuwa się pytanie – dlaczego?

Niedługo minie 30 lat, odkąd w Polsce używa się rur z PEX lub na bazie PEX do budowania wewnętrznych instalacji grzewczych, wody ciepłej, zimnej, cyrkulacji oraz ogrzewań płaszczyznowych.

Rury te występują w dwóch głównych wersjach – z płaszczem aluminiowym lub bez niego, a do celów grzewczych zabezpiecza się je warstwą EVOH, by zapobiec przenikaniu tlenu do instalacji. W tym artykule poruszam wymagania montażowe dla rur PEX bez płaszcza.

Najczęściej rury te są umiejscawiane w posadzkach w warstwie izolacji styropianowej (rysunek 1).

Rury PEX umiejscawiane w posadzkach w warstwie izolacji styropianowej

Odgałęzienia do przyborów sanitarnych i grzewczych realizowane są poprzez trójniki i inne złączki. System ten stał się powszechnie stosowany w budownictwie. Takie usytuowanie rurarzy pociąga za sobą pewne wymogi instalacyjne.

Kompensacja instalacji – rozszerzalność

Rury typu PEX (bez wkładki aluminiowej) charakteryzują się dosyć znaczną wydłużalnością termiczną (rysunek 2).

Rury typu PEX (bez wkładki aluminiowej) charakteryzują się dosyć znaczną wydłużalnością termiczną

Wskaźnik wydłużalności termicznej dla rur PEX wynosi 0,17-0,20 mm/(m * K), co oznacza, że jeśli rury te będą układane przy temperaturze 15ºC, a woda płynąca w nich będzie miała maksymalną temperaturę 90ºC, to jeden metr takiej rury wydłuży się o około 13-15 mm. Jest to dosyć duży przyrost na długości rury, który rodzi problemy wymagające rozwiązania na etapie montażu. Temperatura maksymalna 90ºC została przyjęta z uwagi na zabezpieczenia termiczne przed przegrzaniem w źródle ciepła lub w węźle cieplnym.

Patrząc na rysunek 1 pokazujący umiejscowienie rur w posadzce, widzimy, że rury te będą się wydłużać i skracać zależnie od zmian temperatury czynnika płynącego w rurach. Istnieje też możliwość ruchów na boki.

Co to wszystko może spowodować w trakcie wieloletniej pracy?

Czas życia instalacji z PEX

Obowiązujące normy dotyczące rur PEX stawiają wymóg min. 50-letniego okresu bezawaryjnej pracy. Niekontrolowane ruchy przewodów i znaczne wydłużenia mogą znacznie skrócić czas życia takiej instalacji. Nasuwa się pytanie – dlaczego?

Otóż złącza, np. trójników, będą poddawane działaniu znacznych sił wyboczeniowych tym większych, im większe jest przyrost długości. Ale nie tylko wydłużenie sprawia kłopot. Weźmy pod uwagę sytuację, gdy instalacja jest wykonywana w okresie letnich upałów, np. przy temp około 30ºC.

Gdy instalacja zostanie napełniona zimną wodą o temperaturze około 8-10ºC, to wystąpi zjawisko skurczu materiału o wielkości około 3,5-4 mm/mb rury. Taki skurcz spowoduje wyrywanie rury ze złącza i często następuje wtedy rozszczelnienie pomieszczenia.

Jak sobie z tym wszystkim poradzić, aby instalacja spełniała swoje zadanie?

Zasady montażu

Rozwiązania są bardzo proste i stare jak instalacje z PEX. Podstawą jest skompensowanie wydłużeń i skurczy rur w posadzce. Osiąga się to przy pomocy dwóch zadziałań jednocześnie (rysunek 3):

Kompensacja wydłużeń i skurczy rur w posadzce.

1. Rury prowadzimy w posadzce tzw. falą, a nie w linii prostej, tak aby uzyskać około 10% naddatek na długości rury w stosunki do linii prostej.

2. Na trójnikach i na podejściach do grzejników/przyborów wykonujemy punkty stałe, aby ograniczyć wielkość wydłużenia/skurczu. Przestrzenie, w których pracuje rura, będą mogły przejąć te wydłużenia nie obciążając nadmiernie złączy.

W węzłach trójnikowych rury należy rozsunąć tak aby nie wykonywać łuków obejściowych bezpośrednio przy złączach (fotografia 1).

Kompensacja instalacji z rur PEX

W odległości około 10 x dzew. rury od złącza musi być odcinek prosty bez jakichkolwiek łuków. Tak wykonana instalacja będzie pracować bezawaryjnie co najmniej 50 lat.

Uwaga na błędy!

Instalacje z PEX dlatego stały się tak popularne, ponieważ materiał ten starzeje się bardzo powoli, czyli parametry wytrzymałościowe zmieniają się wolniej niż w większości materiałów z tworzyw sztucznych stosowanych do produkcji rur.

Na zakończenie pokazany jest przykład niezastosowania powyższych zasad (fotografia 2).

przykład niezastosowania kompensacji

Awaria w tym przypadku wystąpiła po sześciu latach użytkowania.

Poruszyłem ten temat ponieważ zasady te zostały „zapomniane” przez niektórych instalatorów, a w ostatnich latach stosuje się więcej rur wielowarstwowych PEX/Al/PE, których wskaźnik rozszerzalności termicznej jest prawie 7 razy mniejszy niż rur PEX i problem ten występuje wtedy z mniejszą siłą. Jednak ze względu na cenę materiału na obiektach typu „inwestycje developerskie” często stosuje się tańsze rury PEX, tzw. elastyczne, które długowiecznością przewyższają rury wielowarstwowe. Prawidłowo wykonane instalacje pracują w Polsce bezawaryjnie około 25-27 lat, a w krajach zachodnich prawie lat 40.

Andrzej Durda

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij