Zagospodarowanie wód opadowych w mieście

Zagospodarowanie wód opadowych to temat, który często gości w mediach. W kontekście polepszania gospodarowania wodami opadowymi na terenach zurbanizowanych warto również zainteresować czytelnika koncepcją błękitno-zielonej infrastruktury (BZI).

BZI to zespół działań mających na celu utrzymanie lub zwiększanie udziału powierzchni terenów biologicznie czynnych w całkowitej powierzchni miasta.

W grudniowym numerze „Magazynu Instalatora” („MI” 12/2016) przedstawiłem problemy związane z gospodarowaniem wodami opadowymi i roztopowymi na terenach zurbanizowanych, na których systematycznie maleje udział obszarów nieutwardzonych, a jednocześnie ulega zniszczeniu naturalna sieć hydrograficzna. Pociąga to za sobą konieczność zagospodarowania wzrastających ilości ścieków opadowych z obszarów uszczelnionych, a dodatkowo zmniejszanie powierzchni terenów, na których rozwiązaniem problemu wód opadowych jest tzw. mała retencja.

Aglomeracje miejskie w różny sposób starają się przeciwdziałać tym niekorzystnym skutkom urbanizacji. Oto przykłady rozwiązań mających na celu zwiększenie tzw. małej retencji lub – ogólniej – zwiększenie udziału powierzchni terenów biologicznie czynnych na terenach zurbanizowanych.

Zagospodarowanie wód opadowych – kierunki działań

Działania tego typu idą w różnych kierunkach. Najbardziej oczywistym sposobem jest zachowanie, a także dalsze rozwijanie stref zieleni związanych z występowaniem wód powierzchniowych, takich jak oczka wodne czy stawy na obszarach parkowych. Tego typu zbiorniki z jednej strony poprawiają krajobraz, a jednocześnie stanowią ostoję dla cennych gatunków flory i fauny, szczególnie wtedy, kiedy dopuści się do porastania brzegów i części czaszy zbiorników roślinnością wodną [1].

Jest to możliwe nawet w przypadku użytkowania takiego zbiornika do celów gospodarczych czy rekreacyjnych. Jak wykazały obserwacje, retencjonowanie wody w zbiornikach pozwalających na gromadzenie pewnych zasobów wód dyspozycyjnych umożliwia ich bezproblemową eksploatację w okresach krytycznych. Jako przykład można tu przytoczyć opisane przez Kowalczaka [1] stawy w Parku Sołackim w Poznaniu, które z jednej strony doskonale stabilizują przepływy na dopływach i odpływach zasilającego je cieku (rzeka Bogdanka), a z drugiej strony w okresie szczytowym suszy w 2015 roku nie wykazały śladów jakiegokolwiek deficytu wody.

Jednocześnie trzeba pamiętać o pozytywnej roli stref zieleni związanych z siecią parków, ogródków działkowych, zieleńców, a także ogródków przydomowych. Umożliwiają one retencjonowanie wód opadowych lub roztopowych oraz stanowią ostoję dla flory i fauny, które łatwo adaptują się w warunkach bliskiej obecności człowieka. Na gruntach chłonnych można z powodzeniem zagospodarowywać wodę deszczową, zabierając ją spod rur spustowych, i rozprowadzać ją na nieutwardzonej powierzchni działki.

Na gruntach wykazujących tendencje do tworzenia podeszczowych zastoisk wody można ją odprowadzać bezpośrednio do głębszych warstw gruntu za pomocą drenażu położonego na większych głębokościach (70 cm), na końcu którego znajduje się studzienka chłonna [1]. Powinna być ona usytuowana w miejscu, gdzie warstwa trudno przepuszczalnego gruntu jest najcieńsza, a warstwy przepuszczalne są łatwiej dostępne.

BZI – co to jest?

W kontekście ulepszania gospodarowania wodami opadowymi na terenach zurbanizowanych warto również zainteresować czytelnika koncepcją błękitno-zielonej infrastruktury (BZI), którą w skrócie można opisać jako zespół działań mających na celu utrzymanie lub zwiększanie udziału powierzchni terenów biologicznie czynnych w całkowitej powierzchni miasta [2]. Jednymi z jej elementów są rozwiązania polegające na instalowaniu zieleni na budynkach, czyli tzw. zielone dachy i ogrody wertykalne.

Ocenia się, że mają one duże znaczenie dla zmniejszenia ilości wód deszczowych obciążających sieci kanalizacji deszczowej lub ogólnospławnej [2]. Warto dodać, że aktualnie obowiązujące przepisy [3, 4, 5] zachęcają inwestorów do tego typu rozwiązań, definiując jednocześnie m.in. pojęcie terenu biologicznie czynnego jako terenu z nawierzchnią ziemną zapewniającą naturalną wegetację, przy czym definicja ta obejmuje również 50% tarasów i stropodachów o powierzchni nie mniejszej niż 10 m2, a także wodę powierzchniową na tym terenie.

Wynikają stąd dodatkowe korzyści będące rezultatem zwiększenia udziału powierzchni biologicznie czynnej zagospodarowywanej działki, co z kolei umożliwia powiększenie powierzchni zabudowy posesji [2]. Z uwagi na dodatkowe obciążenie roślinnością konieczne jest uwzględnienie tego w obliczeniach konstrukcyjnych budynków i dlatego adaptacja istniejących już budynków raczej nie wchodzi w rachubę.

Zielony dach a zagospodarowanie wód opadowych

Zielony dach może być położony jedynie na powierzchni o płaskiej konstrukcji, która posiada spadek od 2 do 30%. Budowa zielonych dachów podwyższa oczywiście ogólny koszt budynku i dlatego np. władze miejskie Wrocławia, aby promować tego rodzaju rozwiązania, zdecydowały się na zwolnienia lub obniżenia podatku od nieruchomości dla tego typu budynków [2].

Budowa zielonego dachu w dużym uproszczeniu polega na ułożeniu wielu warstw struktury i podłoża gruntowego służącego do sadzenia roślin. Na tę strukturę składają się kolejno (licząc od góry): warstwa roślinna umożliwiająca rozwój określonych typów roślin, dalej warstwa filtrująca zabezpieczająca usytuowany pod nią drenaż odprowadzający nadmiar wody, warstwa zabezpieczająca, warstwa termoizolacyjna, a na koniec warstwa hydroizolacyjna.

Ciekawy przykład

Jednymi z najbardziej spektakularnych realizacji w tej dziedzinie są budowane od 2006 roku zielone dachy na lotnisku O’Hare w Chicago utworzone ma powierzchni sumarycznej ponad 3 ha, m.in. na parkingach, pomieszczeniach wypożyczalni samochodów, centrach oświetlenia, a nawet na wieży kontroli lotów [2]. Podobną inwestycją będzie mogło pochwalić się krakowskie lotnisko w Balicach, gdzie zielone dachy zaprojektowano na ogólnej powierzchni około 22 000 m2 [2].

Najbardziej znanym przykładem wykorzystania zielonego dachu w Polsce jest wybudowany w latach 1996-2001 dach Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. Teren dachu zagospodarowano, tworząc na nim trzy zróżnicowane strefy roślinne poprzecinane alejkami spacerowymi z ławkami, a nawet strumykiem. Całkowita powierzchnia, na której została ona pokryta zielonym dachem, to 1 ha.

Zagospodarowanie wód opadowych – podsumowanie

Podsumowując, należy zwrócić uwagę na to, że zielone dachy nie tylko pomagają rozwiązywać problemy zagospodarowania wód deszczowych na terenach zurbanizowanych. Odpowiednio zaprojektowane i zrealizowane konstrukcje dobrze tłumią wszelkie hałasy, zapobiegają w dużym stopniu stratom ciepła zimą, a latem chronią przed nadmiernym nagrzewaniem się budynku, pochłaniają kurz, są dodatkowym źródłem tlenu, pomagają ograniczyć występowanie zjawiska tzw. „miejskiej wyspy ciepła”, a ponadto mogą stanowić atrakcyjne miejsce wypoczynku.

dr Sławomir Biłozor

Literatura:

  1. Kowalczyk P., Zintegrowana gospodarka wodna na obszarach zurbanizowanych, Wyd. Prodruk, Poznań 2017.
  2. Bąk J., Królikowska J., Zielone dachy w Polsce jako element błękitno-zielonej infrastruktury. Materiały konferencji „Zaopatrzenie w wodę, jakość i ochrona wód”, Poznań 2016, s. 19-29.
  3. Obwieszczenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, Dz. U. 2015 poz. 1422.
  4. Rozporządzenie Ministra infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie Dz. U. nr 75, poz. 690.
  5. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2009 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, Dz. U. 2009 nr 56 poz. 461.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij