Uszczelnianie połączeń gwintowanych w instalacjach

Połączenia gwintowane w instalacjach sanitarnych, grzewczych i gazowych powinny być wytrzymałe i absolutnie szczelne. Zależy to w dużej mierze od rodzaju użytych materiałów uszczelniających, jakości i stanu urządzeń nacinających i krzesających gwint, jak również od siły użytej do skręcenia połączenia.

W artykule tym kontynuować będę temat; „Uszczelnianie połączeń gwintowanych w instalacjach wodociągowych i grzewczych”

Uszczelnianie połączeń gwintowanych – pakuły w dłoń!

Najstarszą i najbardziej popularną metodą uszczelniania połączeń gwintowanych było zastosowanie pakuł lnianych lub konopnych posmarowanych minią lub pokostem ewentualnie smarem (towotem). Aby pakuły konopne lepiej uszczelniały gwint i podczas wkręcania rury w złączkę nie uległy wyciśnięciu na zewnątrz złączki, należy kilkakrotnie na obwodzie uszorstnić gwint, np. specjalnym  krzesakiem do gwintów, lub ewentualnie stępić gwint brzeszczotem do metalu.

Krzesak jest specjalnym narzędziem do stępiania naciętych gwintów. Powierzchnie gwintów należy jedynie lekko zadrapać na końcach stożków, aby materiał uszczelniający miał się za co zaczepić i podczas nakręcania złączki nie wysuwał się. Markowi producenci łączników oraz armatury produkują swoje wyroby z fabrycznie okrzesanymi końcówkami gwintów.

Po stępieniu gwintu owijamy pakuły konopne wokół powierzchni gwintu cienką warstwą, jednak możliwie ściśle ułożoną i dobrze dopasowaną. Pasemka pakuł nie powinny być poskręcane. Grubość warstwy pakuł powinna wynosić ok. 1-1,5 mm (jest to kwestia doświadczenia zawodowego). Uwaga! Pierwszy zwój gwintu powinien zostać odsłonięty. W ten sposób mamy pewność, że nie nastąpi przedostanie się materiału uszczelniającego do wnętrza rurociągu. Podobne zalecenie dotyczy również pasty uszczelniającej oraz pokostu, którym powleka się powierzchnię gwintu.

Kręć w dobrą stronę!

Technika uszczelniania połączeń gwintowanych pakułami konopnymi wymaga nawijania włókien konopnych zgodnie z kierunkiem skręcania. Gwinty prawe należy podwijać w prawą stronę, natomiast gwinty lewe podwijamy w lewą stronę. Zewnętrzne gwinty cylindryczne na złączkach bezwzględnie należy stępić przed nałożeniem materiału uszczelniającego. Włókna konopne nie będą się wówczas obracać podczas nakręcania łącznika.

Uszczelnianie połączeń gwintowanych  – stosuj pastę!

Pastę uszczelniającą i impregnującą włókna konopne należy nanieść trzykrotnie: pierwszy raz na czysty gwint, następnie na nawinięte do połowy grubości pakuły. Po nawinięciu pakuł na gwincie do końca wskazane jest przeciągnięcie pastą powierzchni zewnętrznej gwintu z pakułami. Takie nałożenie powoduje równomierne zwilżanie pakuł w całej objętości na gwincie, zapewniając odpowiednią szczelność oraz gwarantując pewne zabezpieczenie pakuł przed gniciem. Nakręcony łącznik można po dokręceniu skorygować (wycofać) w granicach półobrotu bez ryzyka rozszczelnienia połączenia.

Uszczelnianie połączeń gwintowanych w instalacjach - pasta

Podczas skręcania złączki na rurze opór powinien stopniowo narastać, a większość pakuł powinna pozostać pod złączką na gwincie. Nawinięte pakuły nie powinny się kręcić wokół rury. Jeśli nawinięte pakuły obracają się wokół gwintu podczas skręcania połączenia, a złączka nakręca się lekko, to jest to sygnał, że pakuły zsuwają się z gwintu i połączenie będzie ciekło. Wówczas należy złączkę odkręcić, odwinąć uszczelnienie i oczyścić gwint z resztek szczeliwa za pomocą szczotki drucianej. Gwint należy ponownie okrzesać i nawinąć pakuły (wraz z pastą) z większym naciągnięciem i ponownie skręcić.

Kiedy będzie ciekło?

Jeśli pakuły za każdym razem się zsuwają, to może to świadczyć o pękniętym gwincie wewnętrznym we wnętrzu kształtki. Wówczas krawędź pęknięcia zaczepia o pakuły i je spycha. Po odkręceniu kształtki pękniecie będzie widoczne wewnątrz złączki (ciemna włosowata linia). Kolejną przyczyną wypychania szczeliwa spod złączki jest brak sfazowania początku gwintu wewnętrznego w złączce. Początek gwintu powinien być sfazowany pod kątem ok. 45 stopni, długość powinna wynosić ok. 2 do 4 mm. Jeśli pakuły zostaną nawinięte zbyt luźno na rurze, to mogą w trakcie skręcania zostać zepchnięte przez złączkę. Dlatego też należy je naciągać podczas nawijania.

Każde połączenie stałe po rozkręceniu należy dokładnie oczyścić, w celu dokonania powtórnego połączenia. Resztki szczeliwa i pokostu musimy z powierzchni gwintu dokładnie usunąć. Jeśli są to włókna konopne mocno przywierające do powierzchni gwintu, to należy powierzchnię gwintu opalić opalarką lub palnikiem i za pomocą szczotki drucianej oczyścić powierzchnię gwintu do końca, a następnie na nowo uszczelnić. Na gwint łączy się zarówno ocynkowane rury stalowe, jak również miedziane (za pomocą łączników przejściowych z brązu) i armaturę.

Uszczelnianie połączeń gwintowanych – taśma teflonowa

Połączenia gwintowane występują również w instalacjach wykonanych z PCV i CPVC. Jednak tam do uszczelniania połączenia należy używać wyłącznie taśmy teflonowej. Absolutnie zabronione jest stosowanie pakuł. Pakuły pod wpływem wody puchną (nawet zaimpregnowane), przez to połączenie staje się bardziej szczelne i może doprowadzić do pęknięcia złączki z tworzywa sztucznego. Jeśli uszczelniamy połączenie PCV-stal lub złączkę z PP-stal, to zawsze złączka z tworzywa sztucznego musi (!) posiadać gwint zewnętrzny. Jeśli rurę stalową wyposażoną w gwint stożkowy będziemy wkręcać do wnętrza złączki z tworzywa sztucznego, to zawsze istnieje niebezpieczeństwo pęknięcia złączki tworzywowej. Rura z gwintem działa wówczas jak klin rozsadzający.

Uszczelnianie połączeń gwintowanych – dobór włókien

W handlu sprzedawane są głównie włókna w kolorze jasnoszarym do żółtawo-zielonym. Włókna lniane (rzadko spotykane w handlu) są koloru złotego i nie mają zdrewniałych fragmentów łodyg wśród pasemek włókien. Włókna oferowane są w postaci splecionych warkoczy, w motkach lub na szpulkach wraz z dozownikiem. Pakuły pod wpływem kontaktu z wodą bardzo szybko zaczynają gnić, gdyż jest to materiał biodegradowalny. Dlatego też należy je zaimpregnować. Do tego celu należy stosować pasty uszczelniające lub – w przypadku ich braku – pokost lniany.

Uszczelnianie połączeń gwintowanych w instalacjach - pakuły

Uszczelnianie połączeń gwintowanych – pasty

Pasty mają bardzo złożony skład chemiczny. Zawierają specjalne środki impregnujące, oleje oraz stabilizatory. Ich skład pozwala na pracę w wysokiej temperaturze i spowalnia ich proces starzenia się. Pasty sprzedawane są w tubkach lub puszkach. Firmy sprzedające pakuły bardzo często oferują je w zestawie (pakuły + pasta). W kraju jest obecnie kilkunastu producentów lub dystrybutorów past uszczelniających.

Dokonując wyboru odpowiedniego produktu, należy sugerować się  marką danego producenta, gdyż wiele produktów tego typu jest tylko podróbką znanych i cenionych firm. Pasta wysokiej jakości ma konsystencję stabilną, nie rozpuszcza się w wodzie, nie ulega rozwarstwieniu na dwie frakcje: oleistą oraz stałą, ma delikatny zapach i nie brudzi rąk (łatwo zmywa się z powierzchni palców). Pasty do gwintów w zależności od składu chemicznego mają bardzo różne zastosowanie. Są to pasty przeznaczone do:

  • instalacji wody ciepłej i zimnej, c.o. i gazu (do temperatury 135ºC),
  • do instalacji wodnych i parowych (do temperatury 210ºC),
  • do instalacji wodnych, parowych, c.o. i sprężonego powietrza.

Uszczelnianie połączeń gwintowanych w instalacjach – nici uszczelniające

Nici uszczelniające stanowią doskonałą alternatywę dla pakuł oraz taśmy teflonowej. Nici uszczelniające są coraz częściej stosowane przez instalatorów. Nici wykonane są z teflonu (P.T.F.E.), poliamidu (PA) lub nylonu w formie wielowłókninowej nitki w kolorze białym, nawiniętej na szpulkę. Nadają się one do uszczelniania połączeń gwintowanych, na których znajduje się gwint stożkowy i cylindryczny do 6″ w instalacji wody pitnej, c.o. gazu oraz sprężonego powietrza. Nici teflonowe są bardzo odporne na wysoką temperaturę (nawet do +240°C). Można je również stosować do wysokotemperaturowych instalacji parowych. Nici poliamidowe przeznaczone są do uszczelniania połączeń do temp. +130°C. Drugi typ taśmy jest bardziej wytrzymały na zerwanie.

Uszczelnianie połączenia rurowego za pomocą nici

Nakładanie nici uszczelniającej

Nici należy nawijać na gwint krzesany i oczyszczony z zanieczyszczeń. Nawijanie nitki należy rozpocząć od końca gwintu, dokładnie wypełniając jego zagłębienia. Koniec nitki ucinamy nożykiem przymocowanym do opakowania. Położenie złączki na gwincie można skorygować, ale nie więcej niż o kąt 45°. Ilość nawiniętych zwojów na konkretną średnicę podaje tabela znajdująca się na opakowaniu nici.

Zalety:

  • nić gotowa do użycia – nie wymaga użycia pasty,
  • pozwala na szybką i czystą aplikację – łatwo się dozuje dzięki nożykowi umieszczonemu w obudowie,
  • połączenia można wielokrotnie korygować bez ryzyka utraty szczelności,
  • nić wytrzymuje zakres temperatury od -20 do +130ºC,
  • można używać zarówno do połączeń rur metalowych, jak i z tworzyw sztucznych.

Zastosowanie:

  • w instalacjach wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi,
  • w instalacjach wody ciepłej i zimnej,
  • w instalacjach gazu ziemnego,
  • w instalacjach sprężonego powietrza.

Nić uszczelniająca to połączenie zalet dwóch systemów:

  • pakuł i past,
  • taśm teflonowych.

Z jednej strony jest bardzo mocna przędza wielowłókienna, tyle że poliamidowa, a nie lniana (jak pakuły), z drugiej strony – łatwa i czysta w aplikacji jak taśma teflonowa.

Do głównych właściwości produktu należą:

  • nić gotowa do użycia – nie wymaga użycia pasty;
  • szybkość i czystość aplikacji – łatwo się przycina do odpowiedniej długości dzięki nożykowi umieszczonemu na obudowie;
  • połączenie wykonane nicią uszczelniającą można kilkukrotnie korygować bez obawy utraty szczelności;
  • nić uszczelniająca wytrzymuje zakres temperatury od -20°C do +130°C oraz ciśnienie do 16 barów;
  • nić umożliwia uszczelnianie elementów gwintowanych, jak: armatura oraz połączenia rur, które posiadają gwint walcowy, a także stożkowy;
  • nić posiada zatwierdzenia do stosowania w instalacjach wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (atest PZH) oraz instalacjach gazowych zgodnie z normą EN 751-2.

Produkt polecany jest przede wszystkim do  instalacji wykonanych z metalu. Nie należy go stosować do kształtek PPSU (polifenylenosulfon). Po kilkuletnim kontakcie nici uszczelniającej ze złączkami z PPSU istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo pęknięcia złaczki z tworzywa sztucznego. Nić uszczelniająca nie jest również zalecana do użytku w instalacjach wysoce specjalistycznych doprowadzających, np. czysty tlen lub chlor oraz inne czynniki silnie utleniające.

Uszczelnianie połączeń gwintowanych w instalacjach – taśma teflonowa

W sprzedaży znajdują się taśmy przeznaczone do instalacji wodociągowych i gazowych. Różnią się one grubością i szerokością. Taśma jest dobrym materiałem uszczelniającym, jednak wymaga ona pewnego doświadczenia w stosowaniu. Dobrze zastosowana taśma teflonowa gwarantuje pewne uszczelnienie gwintu. Jak ją prawidłowo nawinąć?

Obowiązują trzy zasady:

  • nawijanie musi odbywać się w kierunku zgodnym z kierunkiem wkręcania,
  • kończąc nawijanie – naciągamy taśmę aż do zerwania,
  • nawiniętą taśmę należy docisnąć palcem do gwintu, aby zapobiec zsuwaniu się jej podczas skręcania połączenia.

Proszę pamiętać, że taśma teflonowa nie posiada własności sprężystych i nie puchnie pod wpływem wody. Dlatego też każde cofanie złączki na gwincie (nawet o niewielki kąt) spowoduje powstanie przecieku. Dotyczy to w szczególności połączenia dwóch elementów wyposażonych w gwinty proste (np. mufa – półśrubunek do wodomierza, krzywka do baterii – kolano stabilizowane).

Niebagatelne znaczenie ma również grubość warstwy teflonowej na gwincie. Tu jednak wymagane jest doświadczenie instalatora, a to przychodzi z czasem. Taśma teflonowa stanowi doskonałą przekładkę dieelektryczną. Zaleca się stosowanie taśmy w szczególności w miejscach połączeń instalacji miedzianej z instalacją wykonaną z rur stalowych ocynkowanych, bądź też w miejscach połączeń instalacji miedzianej z grzejnikami aluminiowymi. Zabezpiecza to miejsce styku tych metali przed korozją elektrochemiczną.

Andrzej Świerszcz

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij