Instalator BHP i prawo pracy

Pracodawca zakupił dla mnie i polecił używać – przy pracach montażowych rur – zwykłe wsuwane drewniaki, w których poślizgnąłem się na mokrej posadzce i doznałem wypadku powodującego uraz kończyny dolnej i stłuczenia innych części ciała. Pracodawca uznał zdarzenie za wypadek przy pracy, jednak w protokole powypadkowym wpisał nieprawdziwe dane, że miałem na sobie obuwie robocze zakrywające całe stopy zawiązywane na sznurówki. Czy pracodawca naruszył moje prawa pracownicze oraz jak powinno prawidłowo zostać przeprowadzone postępowanie powypadkowe? Czy mogę żądać sprostowania protokołu powypadkowego?

Szanowny Panie!

Tak. Pracodawca naruszył Pana prawa pracownicze do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, nie zapewniając bezpiecznego obuwia roboczego na terenie zakładu pracy. W ww. przypadku pracodawca powinien zastosować się do art. 234 par. 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dalej kp) i ustalić w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyny wypadku przy pracy oraz powołać zespół powypadkowy, którego zadaniem jest dokonanie kwalifikacji zdarzenia i ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy. Odnośnie do sprostowania protokołu powypadkowego – tak, jako pracownik może, a wręcz powinien Pan żądać jego sprostowania. Przy czym jeśli pracodawca nie będzie chciał sprostować protokołu, może Pan wystąpić do sądu pracy z powództwem o jego sprostowanie na podstawie art. 189 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (dalej w skrócie kpc).

Uzasadnienie

Jednym z obowiązków pracodawcy jest obowiązek zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Obowiązek ten sformułowany został w art. 94 kp wraz z obowiązkiem prowadzenia systematycznych szkoleń w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Należy wskazać, że ww. obowiązek stanowi jedną z zasad prawa pracy sformułowaną w art. 15 kp. oraz zasadę konstytucyjną sformułowaną w art. 66 ust 1 Konstytucji RP.

  • Art.  15. Kodeksu pracy

Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy.

  • Art. 66 ust. 1 Konstytucji RP

Każdy ma prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Sposób realizacji tego prawa oraz obowiązki pracodawcy określa ustawa.

Obowiązki pracodawcy w zakresie bhp

Obowiązkiem pracodawcy określonym w art. 237 § 1 kp. jest dostarczenie pracownikowi nieodpłatnie środków ochrony indywidualnej zabezpieczających go przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia czynników występujących w środowisku pracy oraz informowanie go o sposobach posługiwania się tymi środkami. Dostarczone przez pracodawcę środki ochrony indywidualnej powinny spełniać wymagania dotyczące oceny zgodności określone w odrębnych przepisach, czyli posiadać certyfikat na znak bezpieczeństwa i deklaracji zgodności. Środki ochrony indywidualnej, które spełniają wymagania dotyczące oceny zgodności, są oznakowane znakiem CE zgodnie ze wzorem określonym w załączniku do rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 21 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej.

Zasady stosowania środków ochrony indywidualnej

Zasady stosowania środków ochrony indywidualnej zostały określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp. Pracodawca, określając w regulaminie wynagradzania lub układzie zbiorowym pracy, jeśli w zakładzie pracy taki obowiązuje, stanowiska pracy, na których stosowane mają być środki ochrony indywidualnej oraz ich rodzaj, powinien wziąć pod uwagę, aby:

  1. były one odpowiednie do istniejącego zagrożenia i nie powodowały same z siebie zwiększonego zagrożenia,
  2. uwzględniały warunki istniejące w danym miejscu pracy, uwzględniały wymagania ergonomii oraz stan zdrowia pracownika,
  3. były odpowiednio dopasowane do użytkownika – po wykonaniu niezbędnych regulacji.

Jeśli na danym stanowisku pracy występuje więcej niż jedno zagrożenie i konieczność jednoczesnego stosowania kilku środków ochrony indywidualnej, to środki te powinny dać się dopasować względem siebie bez zmniejszenia ich właściwości ochronnych. Pracodawca powinien dokładnie przeanalizować, jakie zagrożenia dla pracowników występują na jego terenie, np. chemiczne, jonizujące, biologiczne; jaki jest stopień tych zagrożeń i częstość narażenia na nie oraz jakie są cechy stanowiska pracy każdego pracownika i skuteczność działania środków ochrony indywidualnej.

Obowiązki pracodawcy w razie wystąpienia wypadku przy pracy

Zgodnie z art. 234 par. 1 kp w razie wypadku przy pracy pracodawca jest obowiązany podjąć niezbędne działania eliminujące lub ograniczajace zagrożenie, zadbać o udzielenie pierwszej pomocy osobom poszkodowanym i ustalić w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyny wypadku oraz zastosować odpowiednie środki zapobiegające podobnym wypadkom. Pracodawca jest ponadto obowiązany prowadzić rejestr wypadków przy pracy. Zgodnie z par. 3 art. 234 kp pracodawca jest obowiązany przechowywać protokół ustalenia przyczyn i okoliczności wypadku przy pracy wraz z pozostałą dokumentacją powypadkową przez okres 10 lat. Pracodawca ponosi koszty związane z ustaleniem okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy.

Czy zaistniałe zdarzenie było wypadkiem przy pracy?

Aby zdarzenie wskazane w zapytaniu zakwalifikować do wypadku przy pracy, konieczne jest przywołanie definicji wypadku przy pracy z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 paz 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy. Zgodnie z przywołanym przepisem za wypadek przy pracy uważa się zdarzenie spełniające łącznie 4 przesłanki. Musi to być zdarzenie:

  1. nagłe,
  2. wywołane przyczyną zewnętrzną
  3. powodujące określoną szkodę na osobie, tj. uraz albo śmierć,
  4. pozostające w związku z pracą.

Nagłość zdarzenia pozwala odróżnić zdarzeniwe wypadkowe od choroby zawodowej, która jest zawsze wynikiem dłuższego oddziaływania czynników szkodliwych na organizam człowieka. W tym miejscu należy nadmienić, że sam kp nie zawiera definicji wypadku przy pracy. Wg powyższej definicji poślizgnięcie się na mokrej posadzce i doznanie urazu kończyny i słuczeń innych części ciała można zakwalifikowac jako wypadek przy pracy. Ma to takie konsekwencje dla pracownika, że będą mu przysługiwały świadczenia z tytyułu ubezpieczenia społecznego za wypadek przy pracy.

Zespół powypadkowy

W związku z zaistniałym wypadkiem przy pracy pracodawca jest obowiązany powołać zespół powypadkowy, którego zadaniem będzie ustalenie przyczyn i okoliczności wypadku przy pracy. Tryb przewidziany dla ustalania okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy został ustalony Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy. Z treści par. 4 tegoż rozporządzenia wynika, że okoliczności i przyczyny wypadku przy pracy ustala zespół powypadkowy. Pracodawcę obciąża natomiast obowiązek powołania zespołu.

Nawet jeśli wypadek miał miejsce na terenie innego zakładu pracy, taki obowiązek musi być zrealizowany. Zespół powypadkowy działa zawsze dwuosobowo. Zasadniczym celem działania zespołu jest ustalenie, czy doszło do wypadku przy pracy, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i wysłuchania poszkodowanego oraz świadków zdarzenia. Wszelkie okoliczności i przyczyny wypadku dokumentuje się w protokole powypadkowym.

Protokół powypadkowy

Wzór porotkołu powypadkowego określa rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 16 września 2004 r. w sprawie wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy. Dla pracownika protokół powypadkowy ustalający, że zdarzenie miało charakter wypadku przy pracy, jest dowodem na to, że zostało naruszone jego dobro osobiste, tj. zdrowie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej w skrócie ZUS) nie jest jednak związany treścią protokołu powypadkowego. Na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia przysługje odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych.

ZUS nie jest także związany prawomocnym wyrokiem w sprawie z powództwa pracownika przeciwko pracodawcy wydanym na podstawie art. 189 kpc. o ustalenie lub sprostowanie protokołu powypadkowego w zakresie uznania za wypadek przy pracy. Należy pamiętać, że pracownik może spotkać się także z sytuacją, że pracodawca uzna dane zdarzenie za wypadek przy pracy, chociażby z protokołu powypadkowego nie wynikało, że był to wypadek przy pracy.

Sprostowanie protokołu powypadkowego

Na gruncie zadanego we wstępie pytania pojawia się kolejne – czy pracownik dysponujący protokołem powypadkowym, w którym zdarzenie uznano za wypadek przy pracy, ma interes prawny (art. 189 kpc) w sprostowaniu tego protokołu co do okoliczności towarzyszących zajściu wypadku przy pracy? Tak. Dla pracownika protokół powypadkowy ustalający, że zdarzenie miało charakter wypadku przy pracy, jest dowodem na to, że zostało naruszone jego dobro osobiste. Pracownik ma jak najbardziej interes prawny w jego sprostowaniu.

Ustalenie wypadku przy pracy jest prawem pracownika i jednocześnie obowiązkiem pracodawcy, niezależnie od tego, czy pracownik będzie dochodził świadczeń z ustawy wypadkowej. Wypadek przy pracy nie jest zdarzeniem prawnie obojętnym dla pracodawcy i dla pracownika (art. 234 § 1 kp i nast.). W kwestii protokołu powypadkowego należy go zakwalifikować jako dokument urzędowy w rozumieniu 224 par. 2 kpc, którego treść jest dowodem na to, że miały miejsce opisane w nim fakty oraz że zakwalifikowano je jako wypadek przy pracy.

Orzecznictwo sądowe

Tematyka wypadków przy pracy była przedmiotem wielu orzeczeń sądowych. Dla przykładu można podać orzeczenie Sądu Najwyższego z 25 października 2016 r., I PK 270/15, w którym sąd orzekł, że „pracodawca, który sporządził lub zatwierdził protokół powypadkowy, może we własnym zakresie oraz bez »uprzedniego« zangażowania sądu powszechnego sprostować nieprawidłowości zawarte w takim »własnym« dokumencie prywatnym, jeżeli są one niezgodne ze stanem faktycznym, nieprawdziwe lub bezpodstawne, jeżeli mogą mieć istotny wpływ na rozmiar obciążeń składkowych na pracownicze ubezpieczenia wypadkowe”.

Zgodnie z wykładnią Sądu Najwyższego, przyjętą w sprawie z 14 maja 2009 r. II PK 282/08, wymóg treści protokołu powypadkowego ma dokumentować nie tylko sytuację prawną pracownika, lecz również pracodawcy. Według obecnie obowiązującej ustawy wypadkowej skutkiem wypadku przy pracy jest uraz, a więc uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka wskutek działania czynnika zewnętrznego. W prawidłowym udokumentowaniu przyczyn wypadku przy pracy wyraża się więc interes prawny pracownika, co uzasadnia powództwo o jego sprostowanie także w spornym zakresie (art. 189 k.p.c.).

Anna Słowińska

Podstawa prawna:

  • Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017, poz. 2245).
  • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst. jedn. Dz. U. z 2018, poz. 108).
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp (tekst jedn. z 2003, Dz. U. nr 169, poz. 1650).
  • Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej (Dz. U. nr 259, poz. 173).
  • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy (Dz. U. 105, poz. 870).

Orzecznictwo sądowe:

  • Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2009 r., II PK 282/08, lex 509032.
  • Wyrok Sądu Najwyższego z 25 października 2016 r., I PK 270/15 http://www.sn.pl/sites/ orzecznictwo/Orzeczenia3/I%20PK%20270-15-1.pdf

Piśmiennictwo:

  • Baran W. K. i inni, „Kodeks Pracy. Komentarz”, Wydawnictywo Wolters Kluwer, Warszawa 2016.
  • Słowińska A., „Bhp w podmiotach leczniczych”, Wydawnictwo ODDK SP. z o.o. sp. komandytowa, Gdańsk 2016.
Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij