W artykule przedstawione zostaną uwarunkowania wynikające z nowych przepisów f-gazowych dla pomp ciepła w systemach grzewczych.

Dynamicznie rosnąca w ostatnich latach popularność odnawialnych źródeł energii nie jest już chyba dla nikogo niespodzianką. Nowe trendy w budownictwie, spowodowane zmianami w przepisach budowlanych, a konkretnie wynikające z nowych Warunków technicznych odbioru budynków, oraz różnorodne programy wspomagające, jak dotacje ogólnopolskie i programy lokalne, zorientowane na ograniczanie niskiej emisji, mocno rozruszały rozwój w tym segmencie. W rankingu popularności odnawialnych źródeł można powiedzieć, że prym wiodą pompy ciepła oraz systemy fotowoltaiczne.

Dynamiczny rozwój w branży to coraz bardziej zróżnicowana oferta rynkowa i ogrom dostępnych rozwiązań, z których trzeba wybierać optymalne do danego projektu. Zdecydowanie najbardziej różnorodną ofertę zauważyć można w zakresie pomp ciepła. Na obecną sytuację dodatkowo nakładają się obowiązujące od niedawna przepisy f-gazowe, które mają zastosowanie również w odniesieniu do pomp ciepła, choć w nieco różny sposób, w zależności od konstrukcji samej pompy ciepła.

Powietrzne pompy ciepła górą

Jeszcze do niedawna w Polsce przez pompę ciepła rozumiano tylko pompy ciepła z dolnym źródłem w gruncie, a powietrzne pompy ciepła traktowano jako niesamodzielne źródła wspomagające. Dziś ta sytuacja wygląda zgoła inaczej. Powietrzne pompy ciepła najdynamiczniej rozwijają się w segmencie budownictwa jednorodzinnego, gruntowe natomiast pozostały jako najekonomiczniejsze rozwiązanie do większych lub bardziej wymagających obiektów, nie tylko z przeznaczeniem mieszkalnym. Jeszcze jedną odrębną grupę – wcale niemałą – stanowią pompy ciepła do ciepłej wody użytkowej. Pozostałe rozwiązania w zakresie pomp ciepła, jak pompy ciepła typu woda-woda czy z bezpośrednim odparowaniem w gruncie, z uwagi na stosunkowo mały ich udział w rynku można pominąć lub przyjąć, że uwzględniono je w grupie pomp ciepła gruntowych.

Ekwiwalent CO2 – co to jest?

Wszystkie działania egzekwowane ustawą f-gazową mają na celu ograniczenie emisji CO2 jako gazu cieplarnianego oraz substancji zubożających warstwę ozonową, czyli między innymi czynników chłodniczych. Z uwagi na stosowanie w przemyśle chłodniczym oraz grzewczym w pompach ciepła różnych czynników, pod względem zarówno składu chemicznego, jak i negatywnego oddziaływania na atmosferę, powstał uniwersalny wskaźnik określający stopień tworzenia efektu cieplarnianego, zwany GWP. Określa on stopień tworzenia efektu cieplarnianego przez kilogram czynnika w odniesieniu do kilograma CO2.

Zatem jeśli czynnik chłodniczy ma wskaźnik GWP równy 2088, oznacza to, że kilogram takiego czynnika uwolniony do atmosfery tworzy efekt cieplarniany podobny do ponad dwóch ton CO2. Ale urządzenia klimatyzacyjne czy pompy ciepła zawierają różne ilości czynnika. Ilość czynnika zależy od mocy grzewczej lub chłodniczej i dla danego urządzenia z określonym ładunkiem czynnika wyznaczany jest ekwiwalent CO2 jako GWP pomnożone przez fabryczny ładunek czynnika w kilogramach. Jeśli mamy więc w pompie ciepła 3 kg czynnika o GWP = 2087, to ekwiwalent CO2 przekracza 6 ton. Wartość GWP dla najpowszechniej stosowanych czynników i niektórych dostępnych na rynku oraz wycofanych z obrotu przedstawia tabela 1.

Parametry pomp ciepla-Szczurek240tabela1
Wartość GWP dla najpowszechniej stosowanych czynników i niektórych dostępnych na rynku oraz wycofanych z obrotu

Jakie obowiązki narzuca ustawa?

Zanim jednak o obowiązkach, to jeszcze dla porządku musimy rozróżnić urządzenia hermetycznie zamknięte, do których można zaliczyć pompy ciepła gruntowe i powietrzne typu monoblok (oraz większość pomp ciepła do c.w.u.), oraz niehermetycznie zamknięte, którymi są powietrzne pompy ciepła typu split. Zgodnie z rozporządzeniem PE i Rady EU operator, czyli użytkownik (lub osoba przez niego wyznaczona) posiadający pompę ciepła zawierającą czynnik chłodniczy o ekwiwalencie powyżej 5 ton CO2, w przypadku urządzeń niehermetycznie zamkniętych i powyżej 10 ton ekwiwalentu CO2 w przypadku urządzeń hermetycznie zamkniętych zobowiązany jest do: zarejestrowania urządzeń w Centralnym Rejestrze Operatorów (CRO) i wykonywania corocznych prób szczelności. CRO znajduje się na stronach Instytutu Chemii Przemysłowej, a prób szczelności dokonują certyfikowane osoby fizyczne. Ponieważ pompy ciepła do ogrzewania to stosunkowo niewielki zakres mocy, częstotliwość wykonywania obowiązkowych prób szczelności można ująć tabelą 2.

Parametry pomp ciepla-Szczurek240tabela2
Częstotliwość wykonywania obowiązkowych prób szczelności

Do każdego urządzenia objętego obowiązkowymi próbami szczelności operator prowadzi dokumentację zawierającą informację o ilości czynnika oraz wszelkich operacjach wykonywanych na urządzeniu, mających wpływ na zmianę tej ilości. Dodatkowo odnotowuje daty i wyniki dokonywanych kontroli oraz dane podmiotów je wykonujących. O obowiązkach rejestracji w CRO i prowadzenia dokumentacji operatora powinien poinformować instalator. Zakup urządzeń niehermetycznie zamkniętych dozwolony jest tylko pod warunkiem zapewnienia obsługi montażowej przez uprawnione podmioty.

Dalsze działania zapisane w ustawie

Tak wygląda aktualna sytuacja w zakresie ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i substancji zubożających warstwę ozonową. W ustawie jednak został rozpisany plan dalszego działania w tym zakresie, który będzie polegał na stopniowym ograniczaniu, a docelowo wycofywaniu z obrotu nieprzyjaznych środowisku substancji. Zapisy dotyczące zakazu wprowadzania do obrotu urządzeń z określonymi czynnikami są jednak na razie tylko dwa – zgodnie z tabelą 3.

Parametry pomp ciepla-Szczurek240tabela3

Jak widać z tabeli, w zakresie pomp ciepła z przeznaczeniem do ogrzewania nie szykują się większe zmiany w związku z ustawą f-gazową. Po pierwsze, wymogi rejestracyjne wprowadzą dodatkowe formalności w zakresie urządzeń powietrznych typu split, a po drugie, wycofane zostanie od 2020 roku kilka urządzeń większej mocy, głównie powietrznych, pracujących na mniej powszechnie stosowanych czynnikach. Natomiast najbardziej odczuwalną zmianą i to już nie tylko w zakresie pomp ciepła, ale w całej ofercie urządzeń chłodniczych i klimatyzacyjnych będą dynamicznie rosnące ceny czynników chłodniczych.

Czynnik chłodniczy – wzrost cen

Wzrost ceny czynników spowodowany jest założonym w ustawie stopniowym ograniczaniem dopuszczanej do obrotu ilości substancji kontrolowanych w celu ograniczenia związanej z ich stosowaniem emisji oraz docelowego ich wycofywania z obrotu. Ponieważ ograniczenie ilości substancji w obrocie zwiększa na nie popyt, to nieuchronnie generuje jednocześnie wzrost cen. Kolejnym krokiem w tym kierunku będzie ograniczenie w 2021 r. ilości czynników dopuszczonych do obrotu. W pierwszej kolejności wycofanie dotyczyć będzie praktycznie wszystkich czynników z grupy HFC (wodorofluorowęglowodorowych – tabela 2), gdyż mają one najwyższą wartość współczynnika GWP. Ceny czynników chłodniczych w lipcu 2018 roku zostały zestawione w tabeli 4 w porównaniu do cen sprzed 5 lat, czyli lipca 2013.

Parametry pomp ciepla-Szczurek240tabela4
Ceny czynników chłodniczych w lipcu 2018 roku w porównaniu do cen sprzed 5 lat, czyli lipca 2013.

Podsumowanie

Ustawa f-gazowa wynika z przepisów unijnych i dotyczy wszystkich krajów Zjednoczonej Europy. Jej konsekwencje niewątpliwie odczuwalne są dla wszystkich, począwszy od użytkowników urządzeń z f-gazami, poprzez branżę instalacyjną, na producentach czy dystrybutorach kończąc. Największe zmiany wprowadza ona w zakresie powietrznych pomp ciepła typu split i dotyczy niewielkich mocy, gdyż w tym zakresie są głównie dostępne te urządzenia na rynku. Kolejną grupą pomp ciepła, która podlega pod wymogi ustawy i również prawie w całym zakresie dostępnych urządzeń, są pompy ciepła z bezpośrednim odparowaniem w gruncie.

Obowiązki w wypadku obydwu tych grup dotyczą głównie rejestracji urządzeń i prowadzenia stosownej dokumentacji. Powietrzne pompy ciepła typu monoblok i gruntowe pompy ciepła oraz pompy ciepła typu woda-woda w zakresie niedużych mocy, do około 20 kW, nie wchodzą w obszar wymogów ustawowych. Pompy ciepła do CWU, niezależnie od konstrukcji (zarówno split, jak i monoblok), z uwagi na stosunkowo małą moc grzewczą również nie wchodzą w obszar wymogów ustawy. Natomiast wszelkie pompy ciepła o mocy powyżej 20 kW należy sprawdzać już indywidualnie, gdyż możliwe są nieliczne modele, nawet o mocy kilkadziesiąt kilowatów, które również nie są objęte wymogami ustawy.

W tym roku mamy okazję rzeczywiście poczuć, jak działa ustawa, a ta rzeczywistość już pozostanie z nami na dłużej i warto o tym pamiętać, bo sezon grzewczy tuż-tuż…

Erwin Szczurek

Źródła:

  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 517/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych i uchylenia rozporządzenia (WE) nr 842/2006.
  • The Linde Group – Refrigerants environmental GWPs.
  • BOC A member of the Linde Group – Refrigerants-Product-Data-Summary.
  • www.mos.gov.pl Informacje dla techników i użytkowników urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła zawierających fluorowane gazy cieplarniane.

Fot. głowne z arch. Nibe.

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij