Jakość powietrza w pomieszczeniach mieszkalnych i użytkowych zależy głównie od wentylacji. Wiele czynników wpływa na jej sprawność, największy wpływ na działanie wentylacji ma świadomość jej użytkowników.

Podstawowe braki w wykształceniu użytkowników pomieszczeń, jak i ludzi „zajmujących” się wentylacją prowadzi do tworzenia mitów na temat wentylacji. Żeby zrozumieć, na czym polega prawidłowe funkcjonowanie wentylacji naturalnej (wentylacja grawitacyjna), a dalej kominów wentylacyjnych działających grawitacyjnie, wystarczy przypomnieć sobie lekcje fizyki ze szkoły podstawowej w zakresie podstaw aerodynamiki.

Najprostszą i powszechnie występującą wentylacją budynków mieszkalnych, nawet tych pozbawionych kominów, jest wentylacja grawitacyjna (naturalna). Zła wentylacja pomieszczeń czy też całkowity jej brak wpływa na gorsze samopoczucie użytkowników pomieszczeń oraz ma niebagatelny wpływ na stan tychże pomieszczeń.

Co to jest wentylacja grawitacyjna?

Wentylacja naturalna (grawitacyjna) jest to przepływ powietrza pomiędzy pomieszczeniami a otoczeniem na zewnątrz. Realizowana jest na różne sposoby: a to poprzez otwarcie naprzeciwległych okien (tzw. na przestrzał), a to z pomocą kominów wentylacyjnych. Najczęściej jest to metoda pośrednia, co oznacza, że powietrze poprzez nieszczelności stolarki okiennej (lub nawietrzaki) dopływa do pokoi najdalej położonych od kominów wentylacyjnych i następnie, przepływając poprzez te pokoje, korytarze zewnętrzne, dociera do kuchni i łazienki, skąd poprzez kratki wentylacyjne dostaje się do kominów i wypływa na zewnątrz

Prawidłowo działająca wentylacja to taka, która powoduje wymianę powietrza w pomieszczeniach, gdzie przebywają ludzie czy też zwierzęta, lub też w pomieszczeniach, w których ze względu na procesy technologiczne wymiana powietrza jest niezbędna. Napływające z zewnątrz powietrze zapewnia wymianę zużytego i zanieczyszczonego na świeże, niezbędne do oddychania oraz prawidłowej i bezpiecznej pracy urządzeń zużywających powietrze. Jest to szczególnie ważne w sytuacji dodatkowych zanieczyszczeń, takich jak dym papierosowy, opary substancji chemicznych, pyły itp.

Wentylacja grawitacyjna-Budzynowski240-5
Wentylacja grawitacyjna – kanały wentylacyjne  – grawitacja zrobiła swoje…

Jak działa wentylacja grawitacyjna?

W prawidłowo działającej wentylacji pożądanym kierunkiem przepływu powietrza jest: napływ świeżego powietrza poprzez otwory wentylacji nawiewnej i usuwanie powietrza zanieczyszczonego otworami wentylacji wywiewnej. Częstym jednak zjawiskiem jest odwrotny kierunek przepływu powietrza. Przy niedostatecznej wielkości otworów nawiewnych lub też ich całkowitym braku powietrze jest wtłaczane do pomieszczeń poprzez kratki wentylacyjne mające w założeniu pracować jako wentylacja wywiewna. Żeby nie wdawać się już w szczegółowe rozważania na temat temperatury, wilgotności czy też gęstości powietrza wewnętrznego i zewnętrznego – od których zależy skuteczność i kierunek przepływu powietrza – możemy w sposób uproszczony zdefiniować, że kierunek przepływu powietrza przez urządzenia wentylacyjne zależny jest od różnicy ciśnień atmosferycznych wewnątrz i na zewnątrz pomieszczenia czy też – jeszcze prościej to ujmując – od różnicy gęstości powietrza zewnętrznego i w kanale wentylacyjnym.

Pcz = h * g * (ρz – ρw)

gdzie:

Pcz = ciśnienie czynne (ciąg kominowy) [Pa]

h = długość przewodu wentylacyjnego [m]

g = przyspieszenie ziemskie [m/s2]

ρz; ρw = gęstość powietrza zewnętrznego i w przewodzie wentylacyjnym [kg/m3]

Wentylacja grawitacyjna – przyczyny niewłaściwego działania

Nowoczesne budownictwo i metody renowacji budynków doprowadziły do tego, że pomieszczenia zamieniły się w szczelne termosy. Wskutek stosowania szczelnej stolarki otworowej oraz ociepleń ścian odcięto drogi naturalnej infiltracji powietrza zewnętrznego. Doprowadziło to do tego, że w pomieszczeniach zmienił się kierunek wymiany powietrza. Kratki wentylacyjne zainstalowane w kominach zaczęły (zgodnie zresztą z prawami fizyki) wtłaczać powietrze do pomieszczeń. Powstał tzw. odwrotny ciąg, czyli napływ powietrza ze sfery wyższego ciśnienia do sfery ciśnienia niższego.

Wentylacja grawitacyjna - widok
Wentylacja grawitacyjna

Tworzenie opowieści, że odwrotny ciąg to wina kominiarzy powoduje jedynie uśmiech politowania nad poziomem wykształcenia osoby wygłaszającej tego typu opinie. Tak więc pierwszą przyczyną odwrotnie działającej wentylacji jest zbyt mały lub też całkowity brak dopływu powietrza zewnętrznego. Jeszcze nie urodził się taki budowlaniec, który skonstruowałby wentylację powodującą powstanie próżni w mieszkaniu. Jeżeli powietrze nie dopłynie nawietrzakami, to napłynie którymś z kominów wentylacyjnych. Drugą najpowszechniej występującą przyczyną złej wentylacji jest bezmyślność użytkowników mieszkań i pomieszczeń, zaklejających otwory wentylacyjne („bo ucieka nimi ciepło, a ogrzewanie jest drogie”).

Leczenie schorzeń spowodowanych złą wentylacją grawitacyjną jest zdecydowanie droższe. Nie mówiąc już o tym, że ogrzanie czystego powietrza wymaga mniejszej ilości energii aniżeli ogrzanie tej samej ilości powietrza nieświeżego o dużej wilgotności. No i wreszcie trzecią powszechną przyczyną złego funkcjonowania wentylacji grawitacyjnej są wady kominów i to począwszy od ich konstrukcji wewnątrz budynków, ale i umiejscowienie ich oraz zakończenie ich wylotów ponad dachem.

Wentylacja grawitacyjna-Budzynowski240-1
Wentylacja grawitacyjna – kolejny przykład radosnej twórczości

Kontrola instalacji wentylacyjnej

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U 74/99) w §19 poświęca ustęp 2 i więcej na określenie obowiązków użytkownika lokalu mieszkalnego.

§ 19.

2. Użytkownik lokalu wyposażonego w przewody i kanały dymowe lub spalinowe oraz wentylacyjne jest obowiązany:

  1. zapewniać ich sprawność techniczną i użytkową,
  2. w przypadku wystąpienia objawów świadczących o zagrożeniu bezpieczeństwa osób lub mienia – zaniechać użytkowania instalacji gazowej i podjąć stosowne działania zaradcze oraz poinformować właściwe służby i właściciela o wystąpieniu zagrożenia,
  3. systematycznie wykonywać czynności konserwacyjne,
  4. informować właściciela budynku o niewłaściwym funkcjonowaniu urządzeń spalinowych, dymowych lub wentylacyjnych.

§ 22.

1. Instalacje i urządzenia wentylacyjne powinny w okresie ich użytkowania zapewniać

możliwość skutecznej wymiany powietrza w pomieszczeniach zgodnie z warunkami

założonymi w projekcie.

2. Instalacje i urządzenia, o których mowa w ust. 1, w okresie ich użytkowania powinny być

utrzymywane w stanie technicznym zapewniającym sprawność i niezawodność

funkcjonowania.

§ 23.

W okresie użytkowania instalacji i urządzeń, o których mowa w § 22 ust. 1, należy zapewniać:

  1. pełną drożność i szczelność przewodów i urządzeń,
  2. utrzymywanie pełnego wymaganego przekroju kratek wentylacyjnych,
  3. realizację wymaganych robót konserwacyjnych i remontowych,
  4. realizację zaleceń pokontrolnych wydawanych przez upoważnione organy kontroli i nadzoru,
  5. w razie uzasadnionej potrzeby – kontrolę stanu technicznego instalacji i urządzeń wentylacyjnych.

Rola komina i kominiarza

Zgodnie z art. 62 ustawy Prawo budowlane użytkownik kominów ma coroczny obowiązek poddać je kontroli, do przeprowadzenia której uprawniony jest kominiarz posiadający uprawnienia mistrzowskie. Kontrola każdorazowo zaczyna się od „dachu”, sprawdzeniu podlega stan komina ponad dachem (czy nie uległ on erozji), następnie za pomocą kuli kominiarskiej sprawdza się drożność komina, przy okazji czyszcząc go i obserwując, czy nie pojawiają się sygnały świadczące o utracie szczelności. Jednym z najgłupszych pomysłów jest ustawianie przewodów wentylacyjnych na stropie i wykonywanie kratek wentylacyjnych w suficie.

Przeprowadzanie kontroli i czyszczenia kończy się tym, że kula kominiarska wraz z kratką i zanieczyszczeniami ląduje w mieszkaniu. Bardzo rzetelny i obowiązkowy kominiarz wchodzi jeszcze do mieszkania i sprawdza, czy przez kratki wentylacyjne zapewniony jest przepływ powietrza. Sprawdza to za pomocą anemometru skrzydełkowego, chociaż coraz to częściej do tego celu używa zapałek dymnych, co jednocześnie przekonuje użytkownika o kierunku przepływu przez kratki. Pojawiła się spora grupa osobników, tzw. kontrolerów wiatraczkowych, posiadających lepsze lub gorsze uprawnienia – dokonują oni „kontroli”, a zarządcy… no cóż… zarządcy przede wszystkim oczekują pozytywnego protokołu z kontroli. Ewentualne wady w działaniu wentylacji zawsze będzie można zrzucić na kominiarzy.

Jan Budzynowski

Polecamy również inne artykuły w tej tematyce: Wentylacja grawitacyjna

Wentylacja grawitacyjna w budynkach wielorodzinnych

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij