Pomiary objętościowe przepływu na etapie dostawy wody do odbiorców umożliwiają ścisłe (dokładne) określenie rzeczywistego zużycia wody do konsumpcji czy produkcji, określenie zużycia własnego przez przedsiębiorstwa wodociągowe oraz wielkości strat powstałych w czasie jej produkcji (uzdatniania), transportu do odbiorcy lub niesprawnego działania przyborów sanitarnych.

Pomiaru objętości przepływu wody dokonuje się za pomocą przyrządów pomiarowych, nazywanych popularnie wodomierzami, które umieszcza się w obiektach zaopatrywanych w wodę, np. w budynkach mieszkalnych czy zakładach przemysłowych. Dobór wodomierzy nie jest trudny, ale o pewnych aspektach należy pamiętać…

Pod względem zasady działania i konstrukcji wodomierze dzielą się na:

  • pojedyncze,
  • sprzężone.

Wszystkie wodomierze są typu zamkniętego.

Czym jest wodomierz?

Wodomierz jest przyrządem do samoczynnego pomiaru objętości przepływającej wody.

Pomiędzy rurociągiem (wodociągiem) ulicznym a wodomierzem nie może być żadnego odgałęzienia. Wyjątek stanowi obejście wodomierza założone na rurociągu przeciwpożarowym (głównym). Obejście takie zaopatrzone jest w zasuwę stale zamkniętą i zaplombowaną. Zasuwa ta otwierana jest jedynie w czasie pożaru. Ten sposób jest stosowany, jeżeli istnieje wspólna instalacja wody przeznaczonej na cele bytowe i przeciwpożarowe.

W instalacjach stosuje się wodomierze wirnikowe, które dzielą się na:

  • skrzydełkowe – przeznaczone do pomiaru małych objętości wody i wykonywane w granicach średnic nominalnych 15 mm DN ≤ 50 mm,
  • śrubowe – przeznaczone do pomiaru większych objętości wody i mające średnicę nominalną DN > 50 mm.

Obecnie wodomierze skrzydełkowe budowane są jako suchobieżne, co oznacza, że tylko wirnik pracuje w wodzie.

Wodomierze skrzydełkowe dzielą się na:

  • wielostrumieniowe z hermetycznym liczydłem przeznaczonym do pomiaru wody zimnej o temperaturze T ≤ 30ºC i wody ciepłej o temperaturze T ≤ 90ºC.
  • jednostrumieniowe – wodomierze przeznaczone do pomiaru objętości wody zimnej o temperaturze T ≤ 30ºC i wody ciepłej o temperaturze ≤ 90ºC.

Definicje

  • Średnica nominalna wodomierza [DW] – jest to średnica nominalna przewodu lub mniejsza od średnicy przewodu, do którego wodomierz jest przeznaczony (na którym wodomierz jest zamontowany). Wodomierze o określonej średnicy mogą być wbudowane w przewód o większej średnicy za pomocą łączników redukcyjnych. W wodomierzach zaopatrzonych w kołnierze średnica nominalna odpowiada średnicy wewnętrznej króćca wlotowego i wylotowego. Jest to średnica montażowa.
  • Natężenie znamionowe przepływu (przepustowość wodomierza) oznacza wartość natężenia przepływu przy umownie przyjętym spadku wysokości ciśnienia wyrażonym w m3/h. Przy tym natężeniu przepływu wodomierz może pracować krótkotrwale.
  • Natężenie maksymalne robocze (górna granica zakresu pomiarowego) – jest to największa wartość natężenia przepływu wody w zakresie pomiarowym przy ciągłej pracy wodomierza, wyrażona w [m3/h].
  • Natężenie minimalne (dolna granica zakresu pomiarowego) – jest to najmniejsza wartość natężenia przepływu wody w zakresie pomiarowym, wyrażona w [m3].
  • Granica podziału zakresu pomiarowego – jest to wartość natężenia przepływu wody, która dzieli zakres pomiarowy wodomierza na dwa przedziały natężeń przepływu z różnymi dopuszczalnymi błędami i wyrażona jest [m3/h].
  • Przyłącze wodociągowe (połączenie domowe) – jest to odcinek od przewodu wodociągowego w ulicy (sieć wodociągowa magistralna – rozdzielcza) do zaworu (zasuwy) domowego głównego zamontowanego za wodomierzem od strony instalacji domowej.
  • Instalacja wodociągowa – jest to instalacja wewnątrz budynku (za zasuwą – zaworem domowym głównym), doprowadzająca wodę do zamontowanych w nim przyborów i urządzeń sanitarnych.
  • Próg rozruchu wodomierza – jest to strumień objętości przepływu wody, powyżej którego wodomierz zaczyna mierzyć objętość przepływu (wirnik zaczyna się obracać).
  • Średnica nominalna przyłączenia domowego (przyłącza wodociągowego) [DN] – jest to średnica wewnętrzna rurociągu doprowadzającego wodę do budynku, wyrażona w [mm].

Zasada działania

W wodomierzach urządzeniem mierniczym jest wirnik umieszczony w komorze przepływowej. Woda przepływająca przez wodomierz obraca wirnik, który przenosi obroty proporcjonalnie do objętości przepływu na licznik, na którym można odczytać sumę objętości wody, jaka przepłynęła przez wodomierz.

Wielkość wodomierza określa średnica nominalna wodomierza (DW) wyrażona w [mm] i natężenie znamionowe przepływu (przepustowość wodomierza) wyrażona w [m3/h].

Dobór wodomierzy

Wodomierz dobieramy na podstawie normy PN-92/B-01706 „Instalacje wodociągowe – wymagania w projektowaniu” lub wzorów obliczeniowych opisanych w literaturze branżowej.

Doboru wodomierza wirnikowego należy dokonać wg poniższych zasad:

  • ustalić przepływ obliczeniowy „q” [m3/h] dla budynku lub jego części, jeżeli przewiduje się więcej niż jedno podłączenie wodociągowe,
  • ustalić umowny przepływ obliczeniowy dla wodomierza „qw” [m3/h]:

qw = 2·* q [m3/h],

  • dobrać wodomierz, porównując umowny przepływ obliczeniowy „q” z maksymalnym strumieniem objętości wody „qmax” podanym przez producenta wody.

Jeżeli spełniony jest warunek:

q ≤ qmax/2 oraz DW ≤ DN,

dobór wodomierzy uznać można za prawidłowy.

Dopuszczalny błąd wskazań wodomierzy wirnikowych wynosi:

  • +/-2% dla wody zimnej,
  • +/-3% dla wody ciepłej.

Na dokładność wskazań wodomierza ma wpływ:

  • występująca w budynkach mieszkalnych nierównomierność zużycia wody,
  • stan techniczny instalacji (np. wielkość przecieków wody),
  • sposób zainstalowania wodomierza.

Należy wiedzieć, że niewłaściwie dobrany wodomierz będzie niedokładnie działał. Oznacza to, że jego wskazania będą obarczone błędem powodowanym:

  • zbyt małym wodomierzem – będzie przeciążony hydraulicznie – będzie wskazywał zbyt małe zużycie wody, albo też przestanie działać,
  • zbyt dużym wodomierzem – nie wykaże rozbioru wody poniżej swojej dolnej granicy dokładności, która wzrasta wraz ze zwiększaniem się średnicy.

Za podstawę do obliczeń średnicy wodomierza należy przyjmować przepływ obliczeniowy wody wynikający z normatywnych wypływów wody z punktów czerpalnych zamontowanych w budynku.

Lokalizacja zestawów

Zakończenie przyłączenia domowego (przyłącza wodociągowego) stanowi zestaw wodomierzowy przed tzw. zaworem głównym, co oznacza, że przed każdym połączeniem instalacji wodociągowej w budynku z przyłączem wodociągowym umieszcza się zestaw wodomierzowy, tj. wodomierz wraz z armaturą zapewniającą jego prawidłowe działanie.

Wiele zakładów wodociągowych oraz niektórzy producenci wodomierzy wymagają uwzględnienia odpowiednich długości (prostych) „Lz” dla zainstalowanego wodomierza, które wynoszą:

  • przed wodomierzem (od strony dopływu wody): Lz = 3 * DN => dla wodomierzy o średnicach nominalnych: 50 mm ≤ DN ≤ 300 mm,
  • Lz = 5 * DN => dla wodomierzy o średnicach nominalnych: DN > 300 mm.

Za wodomierzem nie wymaga się zachowania odcinka prostego przewodu „L2”, czyli L2 = 0 mm.

Oczywiście mogą być producenci wodomierzy, którzy takich odcinków prostych wymagają.

Osobiście zalecamy zachować długość odcinka prostego za wodomierzem: L2 = 3 * DN przewodu stanowiącego instalację wody zimnej.

Zestaw wodomierzowy (patrząc od strony sieci wodociągowej usytuowanej w ulicy lub na zewnątrz posesji) składa się z:

  • zasuwy odcinającej,
  • zwężki (jeżeli jest konieczna),
  • odcinka prostego przed wodomierzem oraz ewentualnie za wodomierzem,
  • wodomierza,
  • zwężki (jeżeli jest potrzebna),
  • zasuwy odcinającej (tzw. zawór główny na instalacji wodociągowej w budynku),
  • zaworu antyskażeniowego.

Z praktyki zalecamy montowanie za wodomierzem łącznika kompensacyjnego, który ułatwia demontaż i montaż wodomierza.

Zestaw wodomierzowy montujemy (umieszczamy) w:

  • studzience wodomierzowej,
  • budynku, tj. w piwnicy lub na parterze, w miejscu wydzielonym.

Zestaw wodomierzowy powinien zaczynać się nie dalej niż w odległości 1,0 m od ściany zewnętrznej budynku.

Miejsce wbudowania zestawu wodomierzowego powinno być suche, łatwo dostępne dla jego montażu lub demontażu, jego obsługi i konserwacji oraz odczytu wskazań wodomierza.

Miejsce to powinno odpowiadać następującym warunkom:

  • w przypadku montażu wodomierza w piwnicy budynku powinno posiadać skanalizowany wpust podłogowy, jeżeli warunki lokalowe tego wymagają,
  • w przypadku umieszczenia wodomierza w piwnicy, w miejscu, gdzie znajduje się dopływ gazu – taką szerokość (odległość), aby wodomierz znajdował się w odległości 0,80 m od głównego zaworu wyłączającego dopływ gazu.

Wodomierz w miejscu wbudowania nie powinien być narażony na uderzenia lub wibracje, a także zbyt wysoką lub niską temperaturę otaczającego powietrza. Temperatura w miejscu wbudowania wodomierza nie powinna być niższa od T ≥ 4ºC. Wodomierz nie powinien być również narażony na zalanie wodą.

Jeżeli wodomierz lokalizuje się w studzience wodomierzowej, to powinna być ona usytuowana na terenie posesji (działce) właściciela obiektu budowlanego.

W kolejnym artykule przedstawimy m.in. dodatkowe wymagania, które należy spełnić przy sytuowaniu wodomierza.

Roman Ćwiertnia

Tomasz Ćwiertnia

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij