Zatrucie tlenkiem węgla a eksploatacja komina

Świadomość rangi problemu, jakim jest niebezpieczeństwo ulatniania się tlenku węgla, wśród osób zajmujących się prewencją p.poż, kominiarzy i producentów kominów jest bardzo duża. Dlatego tak duży nacisk kładzie się na jakość wykonywanych usług związanych z konserwacją, budową, naprawą i kontrolą kominów. Mimo to, warto pewne fakty przypomnieć…

Tlenek węgla (potocznie: czad lub cichy zabójca) to bezbarwny i bezwonny, silnie toksyczny gaz. Powstaje, gdy dochodzi do niepełnego spalania paliw: węgla, drewna, gazu itd. Do organizmu człowieka dostaje się przez układ oddechowy, a następnie wiąże się z hemoglobiną. Zatrucie tlenkiem węgla ma swoją przyczyną w fakcie, że CO znacznie łatwiej (200-250 razy) wiąże się z hemoglobiną w kompleks hemoglobiny tlenkowęglowej (karboksyhemoglobinę – HbCO) niezdolny do przenoszenia tlenu. Dodatkowo bowiem tlenek węgla upośledza oddychanie wewnątrzkomórkowe. Mitochondria, zamiast kończyć proces fosforyzacji produkcją wodę i ATP, uwalniają niszczące wolne rodniki tlenowe.

Skutkiem ostrego zatrucia jest przede wszystkim hipoksja tkankowa, będąca przyczyną wczesnych zgonów, ale bardzo znaczącą rolę odgrywa też aktywacja procesów zapalnych, co może doprowadzić nawet do rozwinięcia się zespołu ogólnoustrojowej reakcji zapalnej (systemic inflammatory response syndrome – SIRS), a w konsekwencji także do niewydolności wielonarządowej. Wiele wskazuje na to, że właśnie wskutek aktywacji zapalenia dochodzi do uszkodzeń tkanki nerwowej, które mogą się ujawniać w różnym czasie po zatruciu [1].

Zatrucie tlenkiem węgla – objawy

Podstawowymi objawami są silne bóle i zawroty głowy, nudności i wymioty, zaburzenie równowagi, uczucie zmęczenia, brak możliwości poruszania się, zaburzenia orientacji, a nawet świadomości, sinoblada skóra. Objawy zatrucia tlenkiem węgla w zależności od stężenia objętościowego CO w powietrzu przedstawiono w tabeli [2].

Statystyki zatruć tlenkiem węgla

Według statystyk Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej opublikowanych na stronie [3], w trakcie zimy 2015/2016 r. służby zanotowały 4525 zdarzenia związane z tlenkiem węgla, w wyniku których 2849 osób zostało rannych, a 61 to ofiary śmiertelne. Podczas sezonu grzewczego 2017/2018 odnotowano 4343 zdarzeń, 2659 rannych i 71 ofiar śmiertelnych. Pomimo rozpowszechnienia problemu przez media i akcje edukacyjne świadomość społeczna w odniesieniu do tematyki zapobiegania zatruć CO wciąż jest na niskim poziomie.

Należy zaznaczyć, że ilość wypadków związanych z zatruciami tlenkiem węgla nasila się zimą, co wynika z częstszego używania urządzeń grzewczych. Problem ten dotyczy również okresu letniego, o czym użytkownicy urządzeń grzewczych często zapominają. Ryzyko emisji trującego CO do pomieszczeń istnieje zawsze, gdy eksploatowane jest urządzenie grzewcze, w którym zachodzi proces spalania.

Ulatnianie się tlenku węgla – przyczyny techniczne

Poniżej przedstawię najczęstsze przyczyny techniczne powodujące ulatnianie się tlenku węgla:

  • Zbyt mocno uszczelnione mieszkanie – zbyt mała ilość dostarczanego powietrza do pomieszczenia, gdzie znajduje się urządzenie grzewcze, zdecydowanie stanowi najczęstszą przyczynę nieprawidłowej pracy kominów i w efekcie emisję tlenku węgla do pomieszczeń. Tego typu usterki najczęściej wywołuje sam użytkownik, który doszczelnia mieszkanie w celu oszczędzania energii cieplnej.
  • Nieszczelności przewodów kominowych – mogą być one spowodowane błędami wykonawczymi, np. nieszczelności mogą powstać na skutek korozji systemu kominowego – wtedy uszkodzeniom najczęściej ulegają spoiny łączące poszczególne elementy. Nieszczelności w postaci spękań całych kształtek kominowych w większości przypadków powstają wskutek pożaru sadz w kominie.
  • Niedrożność – tego typu usterki mogą powstać podczas budowy lub remontu komina. W tym miejscu warto zaznaczyć, że nawet częściowe zawężenie przekroju stanowi duże niebezpieczeństwo pod kątem ulatniania się tlenku węgla. Niedrożność komina może być również spowodowana osadzaniem się sadz powstałych w wyniku spalania czy budowy gniazd przez ptaki itd.
  • Wady podłączeń – mówiąc o wadach tego typu, należy brać pod uwagę kilka aspektów. Najbardziej niebezpiecznym błędem jest podłączenie urządzenia grzewczego do wspólnego przewodu z innym urządzeniem, np. kratką wentylacyjną. Innymi często spotykanymi nieprawidłowościami w odniesieniu do podłączeń są zbyt długie rury łącznikowe, zbyt duża ilość kolan lub załamań rury łącznikowej. W praktyce często spotyka się także rurę łącznikową zbyt daleko wpuszczoną w przewód kominowy, co powoduje częściową niedrożność i zwiększenie oporów przepływu spalin.
  • Wady konstrukcyjne – przykład takich wad stanowią kominy wykonane z nieodpowiednich materiałów konstrukcyjnych, np. takich, które nie są odporne na temperaturę odprowadzanych spalin czy agresywne oddziaływanie chemiczne spalin. Aby komin miał zapewniony właściwy ciąg, powinien być wyprowadzony na odpowiednią wysokość i znajdować się w odległości od przeszkody zgodnie z zasadami opisanymi w PN 89/B-10425. Bardzo istotne jest, aby przewód kominowy był odpowiednio ocieplony na całej długości. Przemarzanie ścian komina lub jego części (np. nasady) albo mocne nagrzanie w wyniku oddziaływania wysokiej temperatury zewnętrznej w okresie letnim może powodować nieprawidłową pracę komina.
  • Warunki pogodowe – w niektórych sytuacjach pogodowych – np. podczas bezwietrznej pogody i przy temperaturach zewnętrznych znacznie wyższych niż temperatura panująca w pomieszczeniu, gdzie znajduje się urządzenie obsługiwane przez dany przewód kominowy – spaliny (lub zużyte powietrze w przypadku wentylacji) mogą być wtłaczane do pomieszczeń. Innym przykładem wpływu warunków zewnętrznych na działanie systemu kominowego jest moment, gdy spowodujemy mocny przeciąg pomiędzy pomieszczeniami (np. podczas wietrzenia mieszkania) – taka sytuacja może doprowadzić do podciągania powietrza z kominów.

Warto jednak zaznaczyć, że powyższe zjawiska nasilają się, gdy jednocześnie współistnieją inne nieprawidłowości (m.in. te opisane powyżej).

Budowa, konserwacja, kontrola…

Powyżej wykazano, że zaczadzenie jest groźne dla użytkowników urządzeń grzewczych niezależnie od pory roku. Podstawową przyczyną zaczadzeń są wady konstrukcyjne samego przewodu kominowego lub sposób jego eksploatacji. Każdy użytkownik urządzenia grzewczego emitującego spaliny powinien spodziewać się tego, że może dojść do jego awarii i ulatniania się spalin, w tym tlenku węgla. W związku z powyższym należy świadomie i odpowiedzialnie eksploatować urządzenia grzewcze wraz z kominem.

Świadomość rangi problemu, jakim jest niebezpieczeństwo ulatniania się tlenku węgla, wśród osób zajmujących się prewencją p.poż, kominiarzy i producentów kominów jest bardzo duża. Dlatego tak duży nacisk kładzie się na jakość wykonywanych usług związanych z konserwacją, budową, naprawą i kontrolą kominów. Obecnie na rynku coraz bardziej popularne stają się systemy powietrzno-spalinowe. Kominy tego typu pozwalają wyeliminować problem wpływu zbyt mocno uszczelnionych mieszkań na pracę urządzenia grzewczego. System tego typu, oprócz tego, że odprowadza spaliny doprowadza powietrze do paleniska.

Ponadto producenci systemów kominowych przy współpracy z NCBiR i jednostkami naukowymi rozwijają swoje produkty pod kątem bezpieczeństwa, izolacyjności i szczelności, co opisano w [4]. W przypadku, gdy komin oprócz szczelnego przewodu kominowego będzie posiadał obudowę o zwiększonej szczelności, powstanie dodatkowe zabezpieczenie przed ulatnianiem się tlenku węgla do pomieszczeń budynku, gdy dojdzie do rozszczelnienia przewodu.

Zatrucie tlenkiem węgla - tabela
Zatrucie tlenkiem węgla – objawy

Zatrucie tlenkiem węgla  – zalecenia

W celu eliminacji niebezpieczeństwa zatrucia tlenkiem węgla użytkowników kominów i urządzeń grzecznych należy:

  • systematycznie zlecać uprawnionym kominiarzom czyszczenie i kontrolę kominów,
  • dopilnować, aby stwierdzone podczas kontroli nieprawidłowości były jak najszybciej usunięte,
  • zapewnić dopływ świeżego powietrza do pomieszczeń,
  • dbać o dobry stan techniczny urządzeń grzewczych,
  • zainstalować czujkę tlenku węgla i nie bagatelizować sytuacji, gdy się uruchomi,
  • stosować systemy kominowe i urządzenia grzewcze posiadające wymagane atesty i spełniające wymagania norm i przepisów prawnych.

dr inż. Krzysztof Drożdżol, mistrz kominiarski

Bibliografia:

  1. J. Ciećkiewicz: „Zatrucie tlenkiem węgla”, https://www.mp.pl/pacjent/pierwsza_pomoc/151960,zatrucie-tlenkiem-wegla, odwiedziny z dnia 10.08.2018 r.
  2. „Zatrucie tlenkiem węgla. Objawy zatrucia tlenkiem węgla” http://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/urazy-wypadki/zatrucie-tlenkiem-wegla-objawy-zatrucia-tlenkiem-wegla_40845.html, odwiedziny dnia 10.08.2018 r.
  3. http://www.straz.gov.pl/porady/bezpieczenstwo_pozarowe_w_domu, odwiedziny dnia 10.08.2018 r.
  4. PN 89/B-10425 Przewody dymowe, spalinowe i wentylacyjne murowane z cegły — Wymagania techniczne i badania przy odbiorze.
  5. „Jawar rozpoczyna prace badawczo-rozwojowe nad opracowaniem innowacyjnego komina”, http://www.rynekinstalacyjny.pl/aktualnosc/id9461,jawar-rozpoczyna-prace-badawczo-rozwojowe-nad-opracowaniem-innowacyjnego-komina, odwiedziny z dnia 10.08.2018 r.

Zachęcamy też do lektury artykułu: Zagrożenie zatruciem tlenkiem węgla w sezonie grzewczym

 

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij