Projektant instalacji, który jest odpowiedzialny za jakość użytych w projekcie materiałów, dobiera odpowiedni rodzaj złączek do rur, tak aby zapewnić najwyższą trwałość instalacji oraz aby nie dopuścić do zanieczyszczenia wtórnego wody wodociągowej w instalacji wewnątrz budynku.

Na system instalacyjny składają się rury, złączki, armatura, urządzenia grzewcze, pomiarowe itp. Ale nie każdy pamięta o ty, że każdy system instalacyjny musi posiadać złączki odpowiednie dla zastosowanego typu rur, które mogą być przecież wykonane z różnych materiałów. Producent systemów instalacyjnych bazujących np. na rurach wielowarstwowych projektuje i wykonuje złączki o odpowiednim kształcie, które są dopasowane do jego systemu.

W ofercie jednego producenta może znajdować się kilka typów złączek, np. mosiężne skręcane z pierścieniem przeciętym, mosiężne zaprasowywane, mosiężne z mufą przesuwną lub z tworzywa sztucznego np. z PPSU itp., które przeznaczone są do różnego rodzaju mediów, oraz dedykowane dla konkretnego systemy instalacyjnego bazującego na różnych rodzajach rur wielowarstwowych (np.: PE-X-AL-PE-X, PE-RT-AL.-PE-RT, PE-X-AL.-PE-RT itd.).

Złączki do rur z polipropylenu (PP-R) tzw. statystycznego wykonane z tego samego materiału łączy się za pomocą zgrzewania (mufowego, elektrooporowego lub doczołowego). Większe średnice tych rur mogą być łączone za pomocą połączeń kołnierzowych wykonanych z metalu). W systemach bazujących na rurach PCV i CPVC stosuje się najczęściej złączki z tego samego materiału które łączy się za pomocą kleju agresywnego. Przy większych średnicach rur można również stosować złączki wykonane z metalu. Większość rur polietylenowych do wody łączy się za pomocą złączek skręcanych wykonanych z polipropylenu (za pomocą klucza hakowego lub klucza z paskiem skórzanym).

Szczelność połączenia w tego typu złączkach uzyskuje się za pomocą o-ringu zaciskanego na obwodzie rury za pomocą specjalnego przeciętego pierścienia z tworzywa sztucznego. Złączki mogą być wykonane z różnych materiałów odpowiednio dobranych do transportowanego przez nie medium. W jednym systemie bazującym na rurze podstawowej, np. z polietylenu sieciowanego, możemy więc mieć złączki z tworzywa sztucznego (PPSU) lub PVDF, z mosiądzu, mosiądzu pokrytego warstwą niklu, z mosiądzu pokrytego warstwą cyny, mosiądzu odpornego na odcynkowanie, stali nierdzewnej lub brązu.

Złączka do rury – dobór

To projektant instalacji, który jest odpowiedzialny za jakość użytych w projekcie materiałów, dobiera odpowiedni rodzaj złączek do rur, tak aby zapewnić najwyższą trwałość instalacji oraz aby nie dopuścić do zanieczyszczenia wtórnego wody wodociągowej w instalacji wewnątrz budynku. Powinien to być system instalacyjny jednego producenta. Uwaga! Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 6 listopada 2008 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, dział IV wyposażenie techniczne budynków, rozdział 1, instalacje zimnej i ciepłej wody § 113 p. 6: Wyroby zastosowane w instalacji wodociągowej powinny być dobrane z uwzględnieniem korozyjności wody, tak aby nie następowało pogarszanie jej jakości oraz trwałości instalacji, a także aby takich skutków nie wywoływało wzajemne oddziaływanie materiałów, z których wykonano te wyroby.

Złączka do rury miedzianej
Złączka do rury miedzianej

Teraz chciałbym zwrócić uwagę na użyte do budowy instalacji materiały, gdyż jak z moich obserwacji wynika, jest to nagminnie pomijana kwestia przez instalatorów. Otóż poprawnie wykonana instalacja powinna być wykonana z materiału jednorodnego! Nie należy stosować do budowy rurociągów zbyt wielu różnych materiałów (w tym złączek wykonanych z różnych materiałów). Zastosowanie złączek ocynkowanych wewnątrz instalacji wykonanej z miedzi na pewno doprowadzi do szybkiej korozji złączek ocynkowanych w instalacji ( korozja elektrochemiczna).

Instalację wykonaną z rur stalowych można połączyć z nowo budowaną instalacją za pomocą złączek wykonanych z brązu i uszczelnionych w miejscu połączenia taśma teflonową. Jednak należy bezwzględnie przestrzegać zasady aby za instalacją wykonaną z miedzi (idąc w kierunku przepływu wody) nie montować złączek żeliwnych ocynkowanych. Podczas wykonywania prac remontowych w instalacji wodociągowej wykonanej z rur stalowych ocynkowanych i podłączania się do niej przewodami z rur miedzianych należy bezwzględnie stosować złączki wykonane z brązu z zastosowaniem do uszczelnienia połączenia gwintowanego taśmy teflonowej (jest to tzw. przekładka dieelektryczna). W przypadku zastosowania złączek mosiężnych do budowy instalacji i łączenia rur wielowarstwowych rozprowadzającej wodę gazowaną na pewno po niedługim czasie zostaną one uszkodzone z powodu kwasu węglowego który będzie się wytrącał w instalacji.

Jeżeli w przewodach z polietylenu będzie rozprowadzana woda gazowana, w której znajdować się będzie rozpuszczony dwutlenek węgla, to do budowy instalacji projektant powinien zastosować złączki z tworzywa sztucznego, np. z PVDF, a nie wykonane z metalu. W przypadku instalacji technologicznych w zakładach produkcyjnych stosowane są złączki specjalistyczne.

Złączka do rury ze stali

Bazowym materiałem w instalacjach jest rura. Do niedawna większość instalacji była wykonywana z rur stalowych ocynkowanych. Stalowe rury instalacyjne wykonuje się jako lekkie, średnie lub ciężkie. Różniące się one grubością ścianek przy tej samej średnicy zewnętrznej, a tym samym mają różne dopuszczalne wartości ciśnień roboczych. Rury stalowe do budowy instalacji wodociągowych, w celu zabezpieczenia ich przed korozją, powleka się na zewnątrz i wewnątrz ochronną warstwą z cynku. Do połączenia rur stalowych stosujemy połączenia gwintowane stałe i rozłączne. Koniec rury nacina się gwintem rurowym stożkowym. Do łączenia stosowane są złączki wyposażone w gwint rurowy cylindryczny. Aby uzyskać szczelne połączenie, pomiędzy oba gwinty należy nanieść materiał uszczelniający (włókna konopne lub lniane nawilżone pastą do gwintów lub pokostem).Do uszczelniania połączeń gwintowanych metalowych można również zastosować inne materiały. Może to być taśma teflonowa lub klej anaerobowy. W miejscach, gdzie instalacja ma być rozłączna, należy stosować dwuzłączki (śrubunki, holendry). Rury i kształtki gwintowane do instalacji z rur stalowych produkowane są w zakresie średnic 10-100 mm.

Zlaczki_do_rur_stalowych
Złączka do rury stalowej

Złączka do rury z tworzywa

Coraz częściej (ze względu na odporność na korozję) instalacje wykonywane są z polietylenu sieciowanego lub z polipropylenu oraz PCV i CPVC. Uzupełnieniem bardzo bogatej oferty rynkowej materiałów instalacyjnych są rury i złączki miedziane, ze stali odpornej na korozję oraz przewody ze stali węglowej. Rury miedziane można łączyć za pomocą złączek lutowanych lutem miękkim lub twardym, za pomocą złączek ,,na wcisk” oraz za pomocą złączek kielichowych, zaprasowywanych wyposażonych w o-ring uszczelniający. Rurociągi ze stali szlachetnej oraz ze stali węglowej łączy się najczęściej za pomocą złączek zaprasowywanych

Złączka do rury z żeliwa ocynkowanego

Z przeprowadzonych badań dla rur ze stali ocynkowanej wynika, że w temperaturze do 50ºC cynk na powierzchni wewnętrznej przewodu tworzy warstwę, która przyczepiając się do metalu, ma działanie ochronne przed korozją. Powyżej temperatury wody wynoszącej 55ºC warstwa cynku odspaja się, staje się luźna i ziarnista, co powoduje pogorszenie ochrony stali przed korozją. W temperaturze 60-70ºC następuje zmiana biegunowości, która osłabia ochronną powłokę cynkową. Stal węglowa pokryta warstwą cynku oraz łączniki ocynkowane nie gwarantują instalacjom odpowiedniej trwałości. Jej żywotność szacunkowo określa się na 15 lat. Podniesienie temperatury wody ciepłej w nowo budowanych instalacjach – zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury zawartym w Dzienniku Ustaw nr 75 z dnia 12 kwietnia 2002 roku – w punkcie poboru do temperatury minimalnej 55ºC i maksymalnej 60ºC oraz krótkotrwale do 70ºC całkowicie eliminuje rury stalowe ocynkowane oraz złączki żeliwne ocynkowane w instalacjach ciepłej wody użytkowej. Stalowych rur i łączników ocynkowanych oraz łączników nie należy stosować w instalacjach ogrzewczych.

Projektanci i inwestorzy uwarunkowani środkami finansowymi powinni brać pod uwagę fakt, że koszty związane z kłopotami w trakcie eksploatacji z postępującą korozją instalacji ogrzewczych i sanitarnych są o wiele większe niż wydatki związane z wykonywaniem instalacji o odpowiedniej jakości.

Jako przykład podam, że nie powinno się stosować złączek stalowych ocynkowanych za i wewnątrz instalacji wykonanej z miedzi, gdyż może to doprowadzić w bardzo krótkim czasie do korozji tych złączek, a tym samym do pogorszenia jakości przepływającej wody. Niedopuszczalne jest również stosowanie złączek stalowych ocynkowanych w instalacjach ogrzewczych pracujących w wysokich temperaturach w których zastosowano kotły na paliwo stałe. Niektórzy producenci proponują instalatorom grupy pompowe do instalacji ogrzewczych wyposażone w pompę i zawór różnicowy skonstruowane z rur i złączek ocynkowanych. Tego typu zestawy powinny być wykonane z rur i złączek stalowych czarnych ( nie ocynkowanych). Ten błąd instalatorzy popełniają bardzo często i instalują takie konstrukcje.

W kolejnym artykule temat: złączka do rury, będzie kontynuowany.

Andrzej Świerszcz

Fot. z arch. Viega

Prenumerata Magazynu Instalatora

One thought on “Złączka do rury – jaką wybrać?

  • 9 listopada 2018 at 16:19
    Permalink

    Ja lubię połączenia gwintowe (skręcane). Co do temperatury ciepłej wody w punkcie poboru, to jest to wręcz idiotyczne rozporządzenie, ponieważ już temperatura wody 56 stopni może spowodować (lekkie) oparzenie, a to zarządzenie przewiduje 55 stopni jako minimalną a 60 maksymalną (a co pewien czas 70 stopni dla dezynfekcji). Powinno być tak, że temperatura ciepłej wody w punkcie poboru powinna mieć maksymalnie 55 stopni (a minimalnie 45) – w końcu to ma być ciepła woda a nie gorąca. 55 stopni to jeszcze bezpieczna temperatura. A te 70 pod pozorem dezynfekcji – pewnie po to, by były poparzenia. Nieraz z kranów korzystają dzieci lub osoby starsze (często w zaawansowanym wieku) i zapomną o pomieszaniu gorącej wody z zimną i poparzenie gotowe. Stanowczo ciepła woda powinna mieć w punkcie poboru nie więcej niż 55 stopni (nie mniej niż 45, czyli średnio 50 stopni).

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij