Jakie szczepienia powinien zlecić i sfinansować pracodawca. Czy jest on zawsze do tego zobligowany?

Pracodawca może dokonać sfinansowania wybranych szczepień ochronnych dla pracownika, które wynikają z potrzeby ich zastosowania na danym stanowisku pracy, a także szczepień niezalecanych. Jednakże potrzeba dokonania tych szczepień powinna zostać wcześniej zweryfikowana pod kątem istnienia ryzyka zagrożenia zarażenia się danymi chorobami w miejscu pracy.

Uzasadnienie

W polskim systemie prawnym monitorowanie występowania chorób jest objęte specjalnym ustawodawstwem i nadzorem instytucji państwowych. W przypadku szczepień uregulowania w tym zakresie zostały sformułowane w różnych aktach prawnych. Jeśli chodzi o zatrudnienie pracownicze, na pracodawcy zatrudniającym pracownika w warunkach na narażenie zakażeniem określonych chorób spoczywa obowiązek zapobiegania chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą w ramach profilaktycznej ochrony zdrowia. W razie występowania ryzyka zarażenia się chorobą na danym stanowisku pracy pracodawca jest zobowiązany do przeprowadzania szczepień określonych przepisami prawa i ich sfinansowania. Może także podjąć decyzję o szczepieniach nieobowiązkowych.

Obowiązki pracodawcy w zakresie szczepień w ramach bhp

W ramach pracowniczego stosunku zatrudnienia na pracodawcy ciążą określone obowiązki w zakresie szczepień ochronnych pracowników. Zostały one sformułowane w różnych aktach prawnych. Zgodnie z zapisami art. 227 par. 1 pkt 2 dotyczącymi profilaktycznej ochrony zdrowia, zawartymi w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dalej skrócie k.p.), pracodawca jest zobowiązany stosować środki zapobiegające chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą, w szczególności przeprowadzać na swój koszt badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia, rejestrować i przechowywać wyniki tych badań i pomiarów oraz udostępniać je pracownikom. Na podstawie art. 222 k.p. w razie zatrudnienia pracownika w warunkach narażenia na działanie szkodliwych czynników biologicznych pracodawca stosuje wszelkie dostępne środki eliminujące narażenie, a jeśli jest to możliwe – ograniczające stopień tego narażenia, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Obowiązki te obejmują także szczepienia ochronne. Uszczegółowienie tych obowiązków nastąpiło w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki. Rozporządzenie to precyzuje działania profilaktyczne pracodawców, m.in. poprzez ustalenie środków ochrony indywidualnej i innych środków niezbędnych dla ochrony pracowników, ustalenie kwalifikacji szkodliwych czynników biologicznych, wykazu tych czynników wraz z dostępnymi skutecznymi szczepionkami.

Obowiązki pracodawcy w ramach profilaktyki zakażeń i chorób zakaźnych

Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach (dalej w skrócie u.ch.z.z.) w celu zapobiegania szerzeniu się chorób zakaźnych u osób pracujących i narażonych na działanie czynników biologicznych szczepienie przeprowadza się je po uzyskaniu zgody pracowników. Oznacza to, że każde szczepienie może być wykonane tylko za zgodą pracownika. O rodzaju wskazanego szczepienia ochronnego pracodawca informuje pracownika. Ponadto zgodnie z treścią art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy pracodawcy zobowiązani są do objęcia profilaktyczną opieką zdrowotną pracowników, osób pozostających w stosunku służbowym oraz osób wykonujących pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą. Zadania z zakresu sprawowania opieki zdrowotnej precyzuje art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy. W artykule tym pod literą f określono, że sprawowanie profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracującymi zobowiązuje do wykonywania szczepień ochronnych, o których mowa w art. 17 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach.

Ważne! U pracowników narażonych na działanie czynników biologicznych szczepienia przeprowadza się po uzyskaniu ich zgody.

Czym jest szczepienie ochronne?

Zgodnie ze słownikiem wyrażeń ustawowych, zawartym w art. 2 pkt 21 u.ch.z.z., szczepieniem ochronnym jest podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Natomiast jako niepożądany odczyn poszczepienny u.ch.z.z. w pkt 11 wskazuje objawy kliniczne czasowo związane z dokonanym szczepieniem ochronnym. Objawy takie mogą wystąpić u poddanego szczepieniu pracownika. W takich przypadkach lekarz, który podejrzewa wystąpienie niepożądanego odczynu poszczepiennego, ma obowiązek niezwłocznego zgłoszenia takiego przypadku do powiatowego (portowego) inspektora sanitarnego, właściwego ze względu na miejsce udzielania świadczenia zdrowotnego przez tego lekarza. W innej ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (dalej w skrócie u.z.z.z.) zdefiniowano także obowiązkowe i zalecane szczepienia ochronne. Szczepienia ochronne obowiązkowe to szczepienia przeciw chorobom zakaźnym, które znalazły się w wykazie chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ustalonym rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r., natomiast jako szczepienia zalecane u.z.z.z. definiuje szczepienia ochronne przeciw chorobom zakaźnym, innym niż szczepienia obowiązkowe.

Wykaz stanowisk pracy i szczepień ochronnych

Decyzję odnośnie do przeprowadzenia danych szczepień ochronnych dla pracownika podejmuje pracodawca. Wykaz stanowisk pracy i szczepień ochronnych wskazanych do wykonania pracownikom podejmującym pracę lub zatrudnionym na tych stanowiskach przewidują przepisy Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 listopada 2005 r. Wykaz ww. stanowisk stanowi załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia. W zależności od zajmowanego przez pracownika stanowiska pracy przewidziano określone szczepienie ochronne.

Czasowe lub trwałe

Należy pamiętać, że zgodnie z art. 10 ust. 1 u.z.z.z. osoby, u których orzeczono czasowe lub trwałe przeciwwskazania do wykonywania prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby, nie mogą wykonywać tych prac. Pracodawca lub zlecający wykonanie prac jest obowiązany, z zachowaniem poufności, niezwłocznie odsunąć pracownika lub wykonującego prace od wykonywania tych prac. Stąd wykonywanie szczepień ochronnych jest jednocześnie wyrazem realizacji obowiązku pracodawcy w zakresie profilaktycznej opieki zdrowotnej oraz zabezpieczeniem pracowników przed zakażeniem się chorobami występującymi na danym stanowisku pracy.

Ważne

Wykonywanie szczepień ochronnych jest zabezpieczeniem pracowników przed zakażeniem się chorobami występującymi na stanowiskach pracy, na których istnieje ryzyko występowania tych chorób.

Zasady przeprowadzania szczepień

Zasady przeprowadzania szczepień wskazanych na danym stanowisku pracy zostały sformułowane w u.ch.z.z., która określa m.in. zasady i tryb postępowania w zakresie zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych i zakażeń u ludzi, podejmowania działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych celem unieszkodliwienia źródła zakażenia i przecięcia dróg szerzenia, w tym również uodpornienia osób wrażliwych na zakażenie. Zgodnie z art. 14 ust. 1 u.ch.z.z. przeprowadzenie szczepienia ochronnego obejmuje kwalifikacyjne badanie lekarskie i wykonanie szczepienia. Kwalifikacyjne badanie lekarskie powinno być przeprowadzone bezpośrednio przed szczepieniem w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia. Szczepienia ochronne wykonują lekarze, felczerzy, pielęgniarki i osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje. Ponadto zgodnie z art. 14 ust. 6 u.ch.z.z. osoby przeprowadzające szczepienia ochronne prowadzą dokumentację medyczną dotyczącą szczepień ochronnych oraz sporządzają sprawozdania z wykonanych szczepień, które przekazują powiatowemu inspektorowi sanitarnemu. Zgodnie z zapisami u.ch.z.z. do szczepień mogą być stosowane wyłącznie preparaty dopuszczone do obrotu na podstawie odrębnych przepisów. Pracownik, któremu pracodawca polecił wykonanie szczepienia po uzyskaniu jego zgody, powinien przejść kwalifikacyjne badanie lekarskie przed wykonaniem szczepienia.

Finansowanie kosztów szczepień

Koszty przeprowadzania szczepień ochronnych, wskazanych na danym stanowisku pracy, oraz preparatów do tych szczepień ponosi pracodawca. Ponadto zgodnie z ustawą z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych wydatki związane z finansowaniem kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, ponoszone przez pracodawcę, mogą stanowić dla niego koszt uzyskania przychodów. Aby jednak móc odliczyć przedmiotowe wydatki, ich poniesienie musi być racjonalnie uzasadnione jako zmierzające do osiągania przychodów lub powiększania poziomu przychodów osiąganych przez pracodawcę. W sytuacjach, gdy pracownik zgłasza konieczność wykonania określonego szczepienia, również niebędącego szczepieniem zalecanym, na przykład w związku z licznymi wyjazdami do krajów egzotycznych, gdzie występuje ryzyko zarażenia się występującymi tam chorobami, pracodawca może podjąć decyzję o ich sfinansowaniu. W sytuacji poniesienia przez pracodawcę kosztów szczepienia innych niż zalecane i obowiązkowe powstanie przychód po stronie pracownika, który nie podlega zwolnieniu od podatku dochodowego od osób fizycznych jako niewynikający z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy, a wynikający z odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw.

Anna Słowińska, prawnik, specjalista prawa ochrony zdrowia

Podstawa opracowania:

[1] Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1076).

[2] Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1291).

[3] Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., poz. 1600).

[4] Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz. U. z 2018, poz. 151).

[5] Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28 listopada 2005 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy i szczepień ochronnych wskazanych do wykonania pracownikom podejmującym pracę lub zatrudnionym na tych stanowiskach (Dz. U. nr 250, poz. 2113).

Nota autorska: Niniejszy artykuł został napisany w brzmieniu nim wyrażonym.

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij