Podstawowym warunkiem zapewnienia właściwej jakości połączenia w instalacjach rurowych zewnętrznych jest ścisłe przestrzeganie procedur, w tym instrukcji producentów zgrzewarek.

Wprawdzie w internecie łatwo dostępne są dość szczegółowe zalecenia w tym zakresie, jednak niezbędne jest właściwe przeszkolenie zgrzewaczy.

Złą cechą polskiego wykonawstwa sieci wodociągowych i kanalizacyjnych jest wieloletnia tradycja tolerowania bylejakości. Odnosi się to szczególnie do połączenia w instalacjach rurowych, co zresztą znalazło swój wyraz w oficjalnym podręczniku [1], przy czym około połowy lat 70. ubiegłego stulecia dodatkowym czynnikiem pogarszającym jakość stała się przypadkowość wykonawców.

Wprawdzie współczesne rozwiązania, w tym reprezentujące wyroby z tworzyw termoplastycznych, są powszechnie dostępne w Polsce już od niemal 30 lat, nadal aktualne pozostają konsekwencje błędów popełnianych w trakcie montażu. Pierwszy okres po przemianach gospodarczych był zdominowany przez brak odpowiednich materiałów o nowych materiałach; zabrakło informacji i instrukcji odnoszących się do nich, a krajowe piśmiennictwo było nieaktualne. Sytuacja zmieniła się po opublikowaniu w wersji polskiej prenormy [2], która wprawdzie ostatecznie została wycofana, jednak zastąpiła ją (marzec 2018) norma krajowa [3].

Połączenia w instalacjach rurowych – kielichowe bezpośrednie

O ile w przypadku połączeń kielichowych bezpośrednich błędów montażu popełnia się generalnie mniej (chyba jednak dość skutecznie upowszechnił się montaż kanalizacji „od dołu ku górze” oraz zaakceptowano zasadę fazowania i smarowania końców bosych), to szereg problemów pozostaje konsekwencją błędów posadowienia, względnie zmian zachodzących w podłożu w trakcie długotrwałej eksploatacji przewodu. Jakimś rozwiązaniem może tu być blokowanie (stabilizacja) złączy kielichowych.

Polaczenia_w_instalacjach_rurowych_zewnetrznych



Zasada stabilizacji (blokowania) złącza kielichowego, np. materiałów firmy AVK.

Połączenia w instalacjach rurowych – elastyczne

Nieco inna sytuacja ma miejsce w przypadku połączeń elastycznych – termicznych (wbrew dość częstym opiniom połączeń klejonych obecnie praktycznie się nie stosuje). Relatywnie często dochodzą informacje o awariach połączeń zgrzewanych, przy czym opinie na temat połączeń doczołowych i elektrooporowych (mufowych) są skrajnie różne.

Można to tłumaczyć zarówno różnicami w wyposażeniu, jak i przygotowaniem zgrzewaczy. W jakimś stopniu jest to też efekt nadmiernych oczekiwań w stosunku do tańszego wyposażenia wymagającego większej staranności od operatorów, stąd nie można się dziwić występującym preferencjom zgrzewania doczołowego mającego opinię bardziej idiotoodpornego. Ostatecznie błędy zgrzewu są wówczas łatwiejsze do wykrycia, ponieważ świadczą o nich anomalie wypływek.

Zgrzew wg procedur

Uzyskanie prawidłowego zgrzewu wymaga ścisłego przestrzegania odpowiednich procedur, w tym zwłaszcza czystości. Pozostaje zagadnieniem otwartym, czy sam fakt zamontowania kształtek gazowych na przewodzie wodociągowym (o ile oczywiście zostanie zachowana zgodność cech materiałowych) jest ewidentnym błędem, czy świadczy to o bałaganie panującym na budowie. Bardzo ważnym elementem jest zachowanie czystości i staranności w trakcie montażu. Przede wszystkim konieczne jest:

  • staranne przycięcie rur,
  • wyrównanie powierzchni,
  • usunięcie zewnętrznej warstwy utlenionej na odpowiedniej długości,
  • oczyszczenie przed zgrzewem,
  • odpowiednie czyszczenie elementów zgrzewarek,
  • w przypadku zgrzewania elektrooporowego właściwe umieszczenie (głębokość!) końcówek w mufach,
  • zachowanie właściwych parametrów (temperatura, czas) zgrzewania i stygnięcia.

Czyszczenie końcówek

Praktyka wskazuje, że jednym z ważniejszych problemów jest oczyszczenie końcówek. Użycie ręcznej cykliny jest pracochłonne i uzyskanie oczekiwanego efektu wymaga odpowiedniej staranności. Można w tym celu wykorzystać specjalne narzędzia, ale wymaga to dysponowania profesjonalnym wyposażeniem. Ponadto pojawia się problem „czyszczenia na zapas” – rury oskrobane wymagają szczególnych warunków przechowania i nie mogą być przechowywane przez dłuższy czas.

Bogactwo zgrzewarek

Na uwagę zasługuje różnorodność zgrzewarek stosowanych w praktyce. Obok nowoczesnego wyposażenia samodzielnie kontrolującego przebieg procesów występuje wyposażenie starszej generacji wymagającej samokontroli zgrzewacza. Trzeba zastrzec, że nie chodzi tu o „wiek” w rozumieniu rocznika produkcji, ale o stopień zaawansowania technologicznego – nie muszą być to cechy zbieżne. W szczególności nowoczesna zgrzewarka pozwala sprawdzić kompletność styku, do pewnego stopnia kontrolując dokładność wsuwania. Ponadto poszczególne konstrukcje mogą do pewnego stopnia tolerować niedokładności, jednak są to unikatowe cechy określonej zgrzewarki konkretnego producenta. Nowsze zgrzewarki pozwalają szczegółowo dokumentować poszczególne zgrzewy.

Polaczenia_w_instalacjach_rur
Skrobak obrotowy do rur (np. materiałów GWS TECHNOLOGIE)

Próby ciśnieniowe

Zasadnicze znaczenie posiada jakość prowadzonych prób szczelności w odniesieniu do rurociągów ciśnieniowych. Podstawowe informacje zawiera norma PN-EN805 [4], dla rurociągów grawitacyjnych norma PN-EN1610 [5] uzupełniona normą PN-EN476 [6]. Wprawdzie szczególne wymagania w stosunku do rurociągów z tworzyw sztucznych znane są od dawna [7], jednak nadal próby bywają prowadzone niezgodnie ze specyfiką przewodów, o ile w ogóle są wykonywane (jak inaczej ocenić sytuację, gdy na danym odcinku wielokrotnie po pewnym czasie pojawiają się analogiczne przypadki wysuwania się końcówek z muf?).

Podsumowanie

Podstawowym warunkiem zapewnienia właściwej jakości połączenia w instalacjach rurowych zewnętrznych jest ścisłe przestrzeganie procedur, w tym instrukcji producentów zgrzewarek. Wprawdzie w internecie łatwo dostępne są dość szczegółowe zalecenia w tym zakresie, jednak niezbędne jest właściwe przeszkolenie zgrzewaczy. Ponadto bezwzględnie konieczny jest nadzór nad prowadzeniem robót, w szczególności dokładne prowadzenie prób odbiorowych. Niestety w aktualnym stanie prawnym brakuje jednoznacznych rozstrzygnięć w tym zakresie, [9], co sprzyja bylejakości, w związku z czym potrzebne są jednoznaczne zapisy w umowach.

prof. dr hab. inż. Ziemowit Suligowski

[1] Cieślowski S., Karpiński M., Trząskowski W.: Instalacje sanitarne, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1974.

[2] PN-ENV1046: Systemy z tworzyw sztucznych. Systemy do przesyłania wody i ścieków na zewnątrz konstrukcji budowli. Praktyczne zalecenia układania przewodów pod ziemią i nad ziemią.

[3] PN-C-89224 Systemy przewodów rurowych z tworzyw termoplastycznych.

[4] PN-EN805: Zaopatrzenie w wodę. Wymagania dotyczące systemów zewnętrznych i ich części składowych.

[5] PN-EN1610: Budowa i badania przewodów kanalizacyjnych. Rury z tworzyw sztucznych, ich charakterystyki oraz zakres stosowania.

[6] PN-EN 476: Wymagania ogólne dotyczące elementów stosowanych w kanalizacji grawitacyjnej.

[7] Por. Warunki techniczne TIN COBRTI INSTAL. Warunki techniczne wykonania i odbioru sieci wodociągowych (2001) czy też opracowanie Wybrane zagadnienia projektowania, budowy i eksploatacji sieci zewnętrznych z tworzyw sztucznych (Seminarium – warsztaty, Kielce – Rydzyna 2000), Janson L.-E.: Rury z tworzyw sztucznych do zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków. BOREALIS i Polskie Stowarzyszenie Producentów Rur i Kształtek z Tworzyw Sztucznych, Toruń 2010 (wersja podstawowa Janson E.: Plastic pipes for water supply and sewage disposal, BOREALIS, Stockholm 1995).

[8] Suligowski Z., Fudala-Książek S: Wykonanie i odbiór sieci kanalizacyjnych, wyd. Seidel-Przywecki, Warszawa 2016.

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij