Złączki do instalacji rurowej – stalowej i z tworzyw sztucznych

Projektant instalacji, który jest odpowiedzialny za jakość użytych w projekcie materiałów, dobiera odpowiedni rodzaj złączek do rur, tak aby zapewnić najwyższą trwałość instalacji oraz aby nie dopuścić do zanieczyszczenia wtórnego wody wodociągowej w instalacji wewnątrz budynku.

Jak pisałem w poprzednim artykule „Złączka do rury – jaką wybrać?” – poprawnie wykonana instalacja powinna być wykonana z materiału jednorodnego! Nie należy stosować do budowy rurociągów zbyt wielu różnych materiałów (złączki powinny być wykonane z jednorodnych materiałów). Zastosowanie złączek ocynkowanych wewnątrz instalacji wykonanej z miedzi na pewno doprowadzi do szybkiej korozji złączek ocynkowanych w instalacji (korozja elektrochemiczna).

Instalację wykonaną z rur stalowych można połączyć z nowo budowaną instalacją za pomocą złączek wykonanych z brązu i uszczelnionych w miejscu połączenia taśma teflonową. Jednak należy bezwzględnie przestrzegać zasady, aby za instalacją wykonaną z miedzi (idąc w kierunku przepływu wody) nie montować złączek żeliwnych ocynkowanych. Podczas wykonywania prac remontowych w instalacji wodociągowej wykonanej z rur stalowych ocynkowanych i podłączania się do niej przewodami z rur miedzianych należy bezwzględnie stosować złączki wykonane z brązu z zastosowaniem do uszczelnienia połączenia gwintowanego taśmy teflonowej (jest to tzw. przekładka dieelektryczna).

Złączki a stal w instalacji

Bazowym materiałem w instalacjach jest rura. Do niedawna większość instalacji była wykonywana z rur stalowych ocynkowanych. Stalowe rury instalacyjne wykonuje się jako lekkie, średnie lub ciężkie. Różnią się one grubością ścianek przy tej samej średnicy zewnętrznej, a tym samym mają różne dopuszczalne wartości ciśnień roboczych. Rury stalowe do budowy instalacji wodociągowych, w celu zabezpieczenia ich przed korozją, powleka się na zewnątrz i wewnątrz ochronną warstwą z cynku. Do połączenia rur stalowych stosujemy połączenia gwintowane stałe i rozłączne. Koniec rury nacina się gwintem rurowym stożkowym.

Do łączenia stosowane są złączki wyposażone w gwint rurowy cylindryczny. Aby uzyskać szczelne połączenie, należy nanieść pomiędzy oba gwinty materiał uszczelniający (włókna konopne lub lniane nawilżone pastą do gwintów lub pokostem). Do uszczelniania połączeń gwintowanych metalowych można również zastosować inne materiały. Może to być taśma teflonowa lub klej anaerobowy. W miejscach, gdzie instalacja ma być rozłączna, należy stosować dwuzłączki (śrubunki, holendry). Rury i kształtki gwintowane do instalacji z rur stalowych produkowane są w zakresie średnic 10-100 mm.

Złączki zaprasowywane w systemie stalowym

W instalacjach wykonanych z czarnych rur stalowych nie stosowano dotąd praktycznie innej metody niż spawanie. Dzięki systemowi jednej z firm technika połączeń zaprasowywanych wkraczyła również do instalacji z rur stalowych, wnosząc ze sobą liczne zalety.
Trudno zaprzeczyć, że spawanie rur stalowych to dobra metoda łączenia. Jednocześnie jest dość problematyczna na etapie wykonywania instalacji. Wysoka czasochłonność, stałe zagrożenie pożarowe i duże obciążenie fizyczne instalatora sprawiają, że spawanie jest technologią mało atrakcyjną pod względem ekonomicznym. Transportowanie ciężkich butli z gazem i spawarek jest męczące i niewygodne, zwłaszcza wtedy, gdy miejsce spawania nie znajduje się na wysokości głowy, lecz na kilku metrach.

W trudno dostępnych miejscach często wymagane jest spawanie z lusterkiem. System zaprasowywany umożliwia wykonanie połączenia zaledwie w kilku krokach. Nie ma przy tym znaczenia, jaką grubość ścianki mają obrabiane rury stalowe, jeżeli są one zgodne z normami PN EN 10255, PN EN 10220/10216-1 lub PN EN 10220/10217-1. Rezultatem jest bezpieczne i szczelne połączenie, natychmiast gotowe do użytku. Niepotrzebny jest dodatkowy czas na schładzanie lub kontrolę przeciwpożarową.
Technika zaprasowywania na zimno jest nie tylko bezpieczniejsza i prostsza, lecz również ekonomiczna. W porównaniu ze spawaniem czas montażu instalacji przy użyciu tego systemu skraca się do 60%. Również inne metody, w tym połączenia gwintowe czy rowkowane, nie są w stanie konkurować z techniką zaprasowywania na zimno.

Złączki a instalacje z tworzyw sztucznych

Jeżeli w przewodach z polietylenu będzie rozprowadzana woda gazowana, w której znajdować się będzie rozpuszczony dwutlenek węgla, to do budowy instalacji projektant powinien zastosować złączki z tworzywa sztucznego, np. z PVDF, a nie wykonane z metalu. W przypadku instalacji technologicznych w zakładach produkcyjnych stosowane są złączki specjalistyczne. Takim ciekawym przykładem są złączki Clamp. Mogą być one wyposażone w trzy rodzaje uszczelek. Materiał, z którego są wykonane, to: Viton, EPDM lub silikon.

Złączki oraz cały system można sterylizować. Są one aseptyczne. Złączki wykonane są ze stali szlachetnej, tytanu lub innego materiału. Nowy opatentowany system z namagnesowanymi czołami złączki bardzo ułatwia montaż i demontaż za pomocą klamer spinających przegubowych. Dzięki magnesom kołnierze oraz o-ringi są szybko i precyzyjnie pozycjonowane, dzięki czemu w prosty sposób można zamontować klamry spinające. Ciekawym rozwiązaniem w instalacjach technologicznych są złączki gwintowane za stali kwasoodpornej z naniesioną na gwint powłoką z PTFE. Takie rozwiązanie pozwala na wyeliminowanie zatarcia w miejscu połączenia. Olej, woda zimna i gorąca, a także chemikalia pracujące w zakresie temperatur od -50 do +150°C nie powodują zmian w powłoce z PTFE.

Producenci systemów instalacyjnych z tworzyw sztucznych gwarantują wieloletnią wytrzymałość rur i złączek. Jednak większość informacji technicznych na temat odporności chemicznej dotyczy tylko rur, a nie złączek. W każdym systemie instalacyjnym miejsce połączenia przewodów jest najsłabszym ogniwem. Producenci dokładają wielu starań, aby złączki dostarczane wraz z rurami były niezawodne i gwarantowały absolutną szczelność. Najbardziej popularnym materiałem, z którego obecnie wykonuje się instalacje wewnętrzne, jest polietylen sieciowany z wkładką aluminiową.

Najtańsze i najprostsze w montażu do tego typu materiału są złączki wykonane z mosiądzu pokrytego warstwą niklu z pierścieniem przeciętym. Są to tak zwane złączki skręcane za pomocą kluczy nastawnych. Składają się one z korpusu, przeciętego pierścienia sprężystego, nakrętki z gwintem i przekładki dielektrycznej. Dla zapewnienia szczelności w korpusie złączki umieszczona jest jedna lub dwie uszczelki z EPDM. Uszczelnienie połączenia uzyskuje się poprzez zakręcenie nakrętki i zaciśnięcie pierścienia na korpusie złączki. Nowe zalecenia DVGW sugerują producentom wytwarzanie złączek mosiężnych pokrytych warstwą cyny. Duża część populacji jest uczulona na powłokę chromo-niklową, którą pokryte są galwanicznie złączki. Powłoka cynowa nie powoduje uczuleń.

Złączki bez o-ringu

Na rynku jest też dostępny innowacyjny system łączący ze sobą ekonomiczność i elastyczność rur z tworzyw sztucznych z efektywnym przepływem w rurach metalowych. System posiada złączki ze stali nierdzewnej i brązu. Złączki ze stali nierdzewnej i brązu wyróżniają się doskonałymi właściwościami higienicznymi i nie wymagają stosowania o-ringu. W systemie całkowicie wyeliminowano także konieczność kalibracji rury. Umożliwia to znacznie szybszy i bardziej komfortowy montaż instalacji z rur wielowarstwowych o najlepszych właściwościach hydraulicznych. Wszystkie złączki w systemie o średnicach od 16 do 63 mm są zoptymalizowane pod względem przepływu. Brak w nich zwężenia przepływu w korpusie złączki oraz ostrych krawędzi w geometrii wewnętrznej. Dzięki temu już na etapie projektowania można zoptymalizować całą instalację oraz uzyskać wymierne oszczędności dzięki mniejszym średnicom rur.

Uwaga na rutynę!

Częstym błędem popełnianym przez instalatorów jest stosowanie złączek jednego producenta i rur innego producenta. Na oko wszystko wydaje się w porządku. Jednak diabeł tkwi w szczegółach. Proszę zwrócić uwagę na opisy naniesione na rurze. W grupie rur Ø 16 mm (najbardziej popularnej w instalacjach wewnętrznych średnicy rury PE-X/Al/PE-X) można wyodrębnić kilka rodzajów grubości ścianek. Producenci robią to celowo, aby obniżyć koszty samej rury (odpowiednia grubość ścianki do parametrów pracy instalacji) oraz aby „przywiązać” instalatora do konkretnego systemu. I tak w grupie rur Ø 16 mm można spotkać następujące grubości ścianek: 1,8; 2,0; 2,2 i 2,25 mm. Wizualnie są to różnice trudne do zobaczenia jednak nieprawidłowe dobranie „tańszych” złączek innego producenta może mieć fatalne skutki dla szczelności całej instalacji. Zawsze należy dobierać złączki odpowiednio do średnicy i grubości ścianki rury.

Najlepiej jeśli przewód i złączki są tego samego producenta. W przypadku awarii jakiejkolwiek części składowej systemu instalacyjnego mamy możliwość starania się o odszkodowanie. W przypadku zamontowania w instalacji części elementów innego producenta tracimy gwarancję na cały zainstalowany rurociąg. Kiedyś miałem możliwość obejrzenia fragmentów niepoprawnie wykonanej instalacji (rura o cieńszych ściankach). Jako środek wspomagający uszczelnienie luźnego połączenia wykonanego przy użyciu złączek skręcanych z pierścieniem przeciętym zastosowano Poxilinę. Efekty takiego uszczelnienia były widoczne gołym okiem na podłodze i ścianach.

W „Warunkach technicznych wykonania i odbioru rurociągów z tworzyw sztucznych” (dr inż. Lucjan Furtak, dr hab. inż. Stanisław Rabiej, mgr inż. Jakub Wild, wyd. przez PKTSGGiK, Warszawa 1996) podane są zasady prawidłowego podłączenia instalacji wykonanej z tworzywa sztucznego do źródła ciepła w instalacji ogrzewczej. Zgodnie z nimi nie należy łączyć przewodu z tworzywa sztucznego bezpośrednio z kotłem c.o. lub innym źródłem wytwarzającym ciepło, aby uniknąć bezpośredniego podgrzewania przewodu przez to urządzenie. Dlatego pomiędzy źródłem ciepła i przewodem z tworzywa sztucznego należy zamontować rurę metalową o długości co najmniej 0,5 m przy obliczeniowej temperaturze wody maksymalnie 60°C i o długości co najmniej 2,0 m przy wyższych temperaturach obliczeniowych. Wymagania te można pominąć, jeżeli producent kotła wyraża na to zgodę. Dobrym rozwiązaniem jest wówczas zastosowanie złączek przejściowych wykonanych z mosiądzu do połączenia rury miedzianej (za pomocą lutowania) z rurą wielowarstwową (łączoną za pomocą zaprasowywania).

Bolesław Bąk

Fot. z arch. Viega.

Prenumerata Magazynu Instalatora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij