Dużo wątpliwości wśród w inwestorów oraz wykonawców budzi kwestia doboru zaprawy do kominów i kominków.

Często pamięta się o zdunach i o specjalnych zaprawach, jakimi posługiwali się ci specjaliści. Dziś zawód ten jest trochę zapomniany, jednak problem: jaka zaprawa do kominka, pozostał. Czy trzeba stosować zaprawy szamotowe? Czy są jakieś inne specjalne cementowe zaprawy? Co z klejem do płytek?

Zaprawa do kominka – szamot

Czy tak naprawdę wiemy, co to są zaprawy szamotowe? Zaprawy te należą do grupy zapraw ogniotrwałych, do których zalicza się także zaprawy wysokoglinowe czy andaluzytowe mające zastosowanie przemysłowe. Odporne są one na temperatury przewyższające 1000oC. Szamot to jeden ze składników zaprawy szamotowej, jest to przepalona, spieczona glina ogniotrwała poddana następnie zmieleniu. Innymi składnikami zapraw są surowa glina oraz dodatki, takie jak cement portlandzki czy szkło wodne potasowe.

Szamot oraz glina odpowiadają za odporność ogniową oraz za połączenie, a właściwie spieczenie (związanie ceramiczne) elementów szamotowych po osiągnięciu odpowiedniej temperatury. Cement zaś powoduje wstępne związanie zaprawy oraz elementów szamotowych do czasu, aż zostaną spieczone. Dodatek szkła wodnego powoduje podniesienie odporności kwasowej. Zaprawy szamotowe klasyfikuje się wg zawartości tlenku glinu Al2O3 (38%, 33%, 30%, 28%, 17%).

Szamot – przeznaczenie

Zaprawy te przeznaczone są do łączenia tylko wyrobów szamotowych, do innych elementów, przykładowo cegieł klinkierowych tworzących np. obudowę kominka, wykorzystuje się zaprawy do klinkieru (tradycyjne cegły czy cegły klinkierowe nie są ogniotrwałe i po kilku cyklach wygrzewania >1000oC będą pękać).

Szamot – użycie

Łączenie, murowanie elementów, cegieł szamotowych jest podobne do tradycyjnego murowania, polega na zmieszaniu zaprawy z wodą, zmoczeniu wodą elementów szamotowych, wykonaniu warstwy kontaktowej z zaprawy na elemencie, naniesieniu jej w grubości kilku milimetrów (zaprawa ma związać ceramicznie poszczególne elementy szamotowe i nie ma potrzeby nanoszenia 1 czy 2 cm tak jak w przypadku tradycyjnego murowania).

Podczas murowania zaprawami szamotowymi musi być zachowany odpowiedni reżim technologiczny, zaprawy wymieszanej z wodą i niewykorzystanej, wstępnie stwardniałej, nie można zmieszać z nową porcją zaprawy, nie można dodać wody w celu poprawy konsystencji. Nie będzie ona miała takich parametrów jak świeża, co może mieć wpływ na trwałość wiązania.

Czynności te oraz pamięć o zasadach wykonawczych najlepiej pozostawić zdunom, tak samo jak budowę pieca czy komina z zastosowaniem szamotu. Do tego trzeba lat praktyki i specjalistycznej wiedzy, którą trudno nabyć przy oglądaniu filmików instruktażowych zamieszczonych w internecie.

Zaprawa_do_kominka_nakladanie-zaprawy
Nakładanie zaprawy na cegłę

Gdzie użyjemy zaprawę szamotową?

Jak wspomniałem wcześniej, zaprawy szamotowe nadają się tylko do szamotu, bo żeby działały, muszą ulec wypaleniu. Temperatura wypału wynosi powyżej 1000oC. Niższe temperatury nie spowodują wiązania ceramicznego, a tym samym zaprawa nie osiągnie docelowych parametrów. Dlatego też w niektórych miejscach, w których myślimy, że będzie miała zastosowanie, po prostu się nie sprawdzi.

Tu nie zastosujemy szamotu

Dziś zapraw tych raczej nie stosuje się do obudowy kominka, szczególnie takiego z płaszczem wodnym. Po prostu nie będzie tam takiej temperatury. Nie znajdzie ona też zastosowania do wykonania komina, szczególnie takiego, który będzie odprowadzać gazy z kotła gazowego czy na paliwo stałe. Niestety i tu nie zostanie wytworzona odpowiednia temperatura. Zaprawy te nie będą miały też zastosowania do przyklejania okładzin kamiennych czy płytek ceramicznych do kominka.

Szamot i kolor światła

Zaprawy szamotowe, które dziś możemy spotkać w sklepach, to często mieszaniny szamotu oraz innych dodatków, które spowodują nam związanie zaprawy w temperaturach niższych niż 1000oC. Ciekawostką może być sposób ustalenia, jaka tak naprawdę jest temperatura na podstawie barwy emitowanego światła: kolor czerwony to 850 do 900oC, jasnoczerwony to 950-1000oC, 1050-1100oC to kolor ciemnopomarańczowy. Dlatego dziś w powszechnym domowym użyciu zapraw ta ma ograniczone zastosowanie.

Gdzie możemy jej użyć?

Na pewno do wymurowania paleniska kominka (takiego bez żadnych wkładów), do murowania paleniska grilla (w tym przypadku zaprawa musi mieć dodatki powodujące wiązanie bez wypału, podczas użytkowania grilla można tych magicznych 1000oC łatwo nie uzyskać), ewentualnie wędzarki. Oczywiście podstawowe zastosowanie to remont pieca kaflowego, ale to pozostawmy lepiej zdunom.

Zaprawa do kominka i szkło wodne

A co ze szkłem wodnym? Jak wspominałem, jest ono dodatkiem, który polepsza odporność kwasową, dodatkowo powoduje, że zaprawa ta zwiąże „na zimno” bez wymaganego wypału. Dodatek ten może zastąpić cement. Zaprawę czysto szamotową w takim przypadku należy zarobić szkłem wodnym do żądanej konsystencji. Szkło wodne nie musi się jednak sprawdzić w miejscach, gdzie dany element może być narażony na działanie wody, np. na zewnątrz pomieszczeń. Może być to przyczyną wykwitów solnych. W takim przypadku lepszym dodatkiem będzie cement, najlepiej ten czysty klasy CEM I, ma najmniej dodatków, które także wpływają na czas wiązania. Ilość dodawanego cementu to ok. 10-20%, jednak zależy to od producenta danej zaprawy.

Zaprawa do kominka i komina – zwróć uwagę na markę

W ten prosty sposób przechodzimy do wyrobów znanych z powszechnego użycia i często nie utożsamianych z wysokimi temperaturami. Na początek zajmijmy się kominem, obecnie najczęściej korzysta się z gotowych systemów kominowych produkowanych przez wielu producentów w Polsce. Dzięki temu mamy wszystkie elementy komina, które muszą się znaleźć i nie trzeba ich specjalnie kształtować z cegieł.

Oprócz ceramicznego rdzenia systemy kominowe składają się z odpowiednio wykonanych pustaków ceramicznych, keramzyto-betonowych czy innego rodzaju tworzywa w zależności od producenta systemu. Elementy te łączy się za pomocą zaprawy cementowo-wapiennej, czyli popularnej zaprawy murarskiej. Najważniejsza w tym przypadku jest wytrzymałość mechaniczna zaprawy (na ściskanie), czyli jej marka.

Zwykle producenci danego systemu podają minimalną markę zaprawy – jest to najczęściej zaprawa minimum marki M2,5, czyli o wytrzymałości na ściskanie 2,5 MPa, dlatego też najlepiej skorzystać z gotowych mieszanek, których na rynku jest wiele. Najlepiej zdać się jednak na producenta systemu i skorzystać z proponowanej przez niego zaprawy.

Szkło wodne – odporność na kwas

Jeżeli wymagana jest odporność na kwas, stosuje się zaprawy czysto cementowe i tak jak w przypadku zaprawy szamotowej mogą być uszczelnione szkłem wodnym. Pamiętajmy, że roztwór szkła wodnego dodaje się zwykle na masę cementu, a nie na masę zaprawy. Zaprawami cementowymi pracuje się trudniej niż cementowo-wapiennymi ze względu na niską ich plastyczność. Na pewno wie to każdy, kto stosował zaprawy do klinkieru, które raczej nie mają wapna nadającego plastyczność.

Na zaprawy murarskie obowiązuje norma EN 998-2 „Wymagania dotyczące zapraw do murów. Część 2: Zaprawa murarska”. W normie tej jest zawarty parametr związany z ogniem, czyli klasyfikacja ogniowa. Na klasyfikację ogniową wpływa skład zaprawy, głównie dodatków modyfikujących, które są palne. Najczęściej jednak ich ilość jest niewielka, niemająca wpływu na obniżenie klasyfikacji.

Zaprawa do kominka – palne i niepalne

Wydaje się, że wszystkie zaprawy murarskie sklasyfikowane są najwyższą klasą odporności A1 (wyroby niepalne). „Niepalne” nie oznacza jednak, że odporne na długotrwałe działanie ognia od źródeł ciepła o wysokiej temperaturze spalania: węgiel, koks. Zaprawa taka po wpływem wysokich temperatur może pękać.

Zaprawy murarskie możemy ze spokojem stosować do wymurowania obudowy i cokołu kominka (tu temperatury nie są przecież tak wysokie jak w palenisku) czy przydomowego grilla. Zaprawy te idealnie nadają się do budowy wszelkich typów kominów. Mogą różnić się wytrzymałością oraz specyficznym zastosowaniem.

Zaprawy do klinkieru i inne

Trochę inne zaprawy to te stosowane do klinkieru, gdzie zwykle ogranicza się wapna i dodaje tras lub inne surowce wiążące związki soli i zmniejszające ryzyko przebarwień. Inne zaprawy stosuje się do murowania cienkowarstwowego pustaków silikatowych czy gazobetonowych.

Oprócz zwykłych cegieł czy ozdobnego klinkieru kominki okłada się często płytami kamiennymi czy płytkami klinkierowymi. W takim przypadku stosuje się kleje do płytek lub kamienia o wysokiej elastyczności (klasy S1 lub S2 normy EN 12004). Dzięki temu będzie zachowana przyczepność przy podwyższonej temperaturze.

Stale działająca wysoka temperatura jest najbardziej destrukcyjna dla połączenia płytki z podłożem. Jak pokazują badania laboratoryjne, przyczepności klejów po starzeniu termicznym często są niższe niż po przejściu cykli mrozowych, dlatego tak bardzo ważne jest stosowanie klejów z wyższej półki. Starzenie termiczne kleju to jego sezonowanie w temperaturze ok. 70oC, czyli dość wysokiej.

Takie temperatury nie są przekraczane na obudowie kominka. Kleje, tak jak zaprawy murarskie, klasyfikowane są odpornością ogniową, takimi samymi klasami. Większość wyrobów to produkty klasy A1. Klej musi mieć zastosowanie zgodne z podłożem, na jakim będzie aplikowany oraz z rodzajem przyklejanej płytki, dlatego zanim się go zastosuje, warto przeczytać jego kartę techniczną.

Z klejami do płytek ściśle związane są fugi, tu też stosujemy wyroby tradycyjne, cementowe dostosowane do szerokości spoiny, warto wybrać wyrób, w którym producent deklaruje elastyczność, dzięki temu spoina nie będzie pękać pod wpływem zmiennych cykli temperatury. Na koniec pamiętajmy, że nic nie jest wieczne i dziś wybudowane elementy ulegają naturalnemu starzeniu, a temperatura, szczególnie wysoka, może ten proces przyspieszać.

Bartosz Polaczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej informacji

Ustawienia plików cookie na tej stronie są włączone na "zezwalaj na pliki cookie", aby umożliwić najlepszy z możliwych sposób przeglądania. Jeśli w dalszym ciągu chcesz korzystać z tej strony, bez zmiany ustawienia plików cookie lub kliknięciu przycisku "Akceptuję", a następnie użytkownik wyraża zgodę na to.

Zamknij